۱۰ شهریور آخرین فرصت بود. این خبر برای صدها متقاضی ایرانی که ماهها برای شرکت در آزمون تافل برنامهریزی کرده بودند، به معنای رسیدن به بنبست تلقی شد.
در حالی که مسیر آزمونهای جایگزین مانند آیلتس همچنان پیش روی متقاضیان قرار دارد، درد دل پژوهشگران و داوطلبانی که قصد ادامه تحصیل دارند از هزینههای سرسامآور بیش از ۱۵۰ میلیون تومانی برای یک سفر کوتاهمدت به کشورهای همسایه حکایت میکند. از آنجا که برگزاری این آزمون در داخل متوقف شده است، چالشهای تحصیلی عملاً متقاضیان را دهها گام به عقب میراند. با این حال، آزمون زبان تنها گوشهای از دشواریهای جامعه علمی ایران است؛ وضعیتی که فعالان دانشگاهی آن را با عبارت «محاصره شدهایم» توصیف میکنند.
در مسیر فعالیتهای پژوهشی، یک خطای کوتاه فنی سد راه پژوهشگر میشود: «کلاینت شما اجازه دریافت URL از این سرور را ندارد؛ این تمام چیزی است که ما میدانیم.» این پیام خطای سامانه برای پژوهشگران ایرانی کاملاً آشناست؛ مانعی که حتی هنگام بهرهگیری از ابزارهای هوش مصنوعی نظیر NotebookLM نیز سد راه تحقیقات میشود.
چالش بعدی زمانی بروز میکند که پژوهشگر به منبع اصلی مقاله، کتاب یا پایگاههای داده معتبر بینالمللی میرسد. درست در لحظهای که دسترسی به دادهها نیازمند پرداخت حق اشتراک ارزی است، نبود کارتهای اعتباری بینالمللی و انسداد شبکه تبادلات بانکی مانع ادامه فرایند میشود؛ رویدادی که به سردرگمی و گسست زنجیره تمرکز پژوهشگران میانجامد.
پیامد تمام این چالشها یکسان است: محقق ایرانی برای دسترسی به محتوایی که همتایان بینالمللیاش با چند کلیک به آن دست مییابند، باید مسیرهایی دشوارتر، پرهزینهتر و ناایمن را پشت سر بگذارد. علاوه بر این، اختلالات زیرساختی شبکه ارتباطی و فیلترینگ گسترده نیز بستر فعالیتهای پژوهشی را فرسایشی کرده است. شایان، دانشجوی رشته پزشکی، وضعیت پیشآمده را اینگونه روایت میکند:
«مسائل مربوط به اختلالات اینترنت و فیلترینگ، روند کارهای دانشگاهی و پژوهشی ما را کاملاً فلج کرده و پدرمان را درآورده است.» …
