به گزارش خبرنگار بین الملل تابناک، شبکه خبری میدل‌ایست‌آی در گزارشی به نقل از ابراهیم کالین، رئیس سازمان اطلاعات ترکیه، اعلام کرده است که قطر هفته آینده میزبان جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، و محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، خواهد بود؛ دیداری که از نگاه مقام ترکیه‌ای می‌تواند فرصت مهمی برای پیشرفت در مذاکرات و جلوگیری از بازگشت جنگ باشد.
اهمیت این خبر زمانی بیشتر می‌شود که بدانیم ونس پیشتر نامه‌ای به محسن رضایی ارسال کرده و در آن پیشنهاد ازسرگیری مذاکرات جامع میان ایران و آمریکا را مطرح کرده بود.
ونس از طریق میانجی‌های قطری نامه‌ای را به رضایی منتقل کرد که در آن بر ضرورت ورود موضوع هسته‌ای ایران به مذاکرات تأکید شده بود.
نکته مهم‌تر اینکه معاون ترامپ آمادگی خود را برای هدایت هیئت آمریکایی در مذاکرات مستقیم اعلام کرده بود. این پیشنهاد از سوی برخی مقام‌های ایرانی با استقبال اولیه مواجه شد و رضایی نیز پس از دریافت نامه، لحن جدید واشنگتن را نشانه‌ای مثبت توصیف کرد.
انتخاب محسن رضایی به‌عنوان مخاطب مستقیم ونس نیز از نظر سیاسی و امنیتی معنادار است. واشنگتن ظاهراً به این جمع‌بندی رسیده که برای دستیابی به توافقی پایدار، باید با چهره‌ای گفت‌وگو کند که علاوه بر جایگاه رسمی در ساختار امنیت ملی، از ارتباطات و نفوذ قابل توجهی در مجموعه تصمیم‌گیری ایران برخوردار باشد.
دیوید ایگناتیوس، تحلیلگر واشنگتن‌پست، در گزارشی نوشت که دولت آمریکا رضایی را یکی از نقاط اصلی تماس در تهران و چهره‌ای می‌داند که می‌تواند برای توافق احتمالی اجماع ایجاد کند.
از نگاه واشنگتن، تجربه مذاکرات پیشین با محمدباقر قالیباف و ناکامی آن در دستیابی به توافق پایدار، ضرورت ارتباط با سطوح بالاتر تصمیم‌گیری در ایران را برجسته کرده است.
با این حال، هنوز برگزاری قطعی دیدار مستقیم ونس و رضایی در دوحه از سوی دولت‌های ایران و آمریکا تأیید نشده است. گزارش‌های آمریکایی پیشتر دوحه و استانبول را به‌عنوان مکان‌های احتمالی چنین دیداری مطرح کرده بودند.نامه ونس و میانجیگری پوتین
تحرکات دیپلماتیک اخیر تنها به ارتباط ونس و رضایی محدود نمی‌شود. سفر پنجم نوامبر محسن رضایی به مسکو و دیدار او با ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، یکی دیگر از حلقه‌های مهم این تحولات است.
رضایی در این سفر حامل پیام رهبر ایران برای پوتین بوده و دو طرف درباره تحولات منطقه، ترتیبات امنیتی پس از جنگ و همکاری‌های دوجانبه گفت‌وگو کرده‌اند.
رضایی پس از این دیدار اعلام کرد که پوتین جنگ علیه ایران را ناعادلانه دانسته و آمادگی روسیه را برای کمک به پایان دادن به درگیری‌ها اعلام کرده است.
اما نکته مهم‌تر، گزارش‌هایی درباره تلاش مسکو برای انتقال درخواست آمریکا جهت آغاز مذاکرات مستقیم است.
بر اساس اظهارات عزت‌الله ضرغامی، عضو شورای عالی فضای مجازی، استیو ویتکاف، فرستاده آمریکا، در دیدار با پوتین از مسکو خواسته بود برای فراهم کردن مذاکرات مستقیم تهران و واشنگتن میانجیگری کند.
ضرغامی گفته بود پوتین پس از دریافت این درخواست، دو نماینده را برای انتقال پیام به ایران و گفت‌وگو با محسن رضایی اعزام کرده است؛ با این حال، به گفته او، تهران با این پیشنهاد موافقت نکرده است.
این تحولات نشان می‌دهد روسیه نیز تلاش دارد در روند پایان دادن به جنگ نقش داشته باشد؛ نقشی که می‌تواند از حمایت سیاسی و دیپلماتیک از تهران تا میانجیگری میان دو طرف گسترش پیدا کند.
البته مسکو در این میان منافع مستقلی نیز دارد. جلوگیری از گسترش جنگ، حفظ روابط راهبردی با ایران، تأثیرگذاری بر ترتیبات امنیتی منطقه و ایفای نقش در مذاکرات هسته‌ای از جمله اهدافی است که می‌تواند انگیزه کرملین برای مشارکت در روند دیپلماتیک را توضیح دهد.طرح هفت‌بندی ترکیه
در کنار قطر و روسیه، ترکیه نیز تلاش‌های دیپلماتیک خود را برای جلوگیری از بازگشت جنگ افزایش داده است.
بر اساس گزارش میدل‌ایست‌آی، ابراهیم کالین، رئیس سازمان اطلاعات ترکیه، اعلام کرده است که رجب طیب اردوغان در تماس تلفنی روز شنبه با دونالد ترامپ، از او خواسته است حملات جدید علیه ایران را آغاز نکند.
کالین هشدار داده است که هرگونه حمله جدید آمریکا می‌تواند چرخه دیگری از خشونت‌های گسترده منطقه‌ای را به راه بیندازد.
مهم‌ترین بخش اظهارات رئیس سازمان اطلاعات ترکیه، تشریح طرح هفت‌بندی میانجی‌های منطقه‌ای برای دستیابی به توافق است.
بر اساس این طرح، تحریم‌های ایران کاهش خواهد یافت و تهران به منابع مالی مسدودشده خود دسترسی پیدا می‌کند. در مقابل، ایران متعهد می‌شود به دنبال دستیابی به سلاح هسته‌ای نباشد و برای آغاز مذاکرات جداگانه هسته‌ای با آژانس بین‌المللی انرژی اتمی همکاری کند.
در ادامه این فرآیند نیز تنگه هرمز بازگشایی خواهد شد.
کالین تأکید کرده است که اختلاف اصلی در شرایط کنونی نه بر سر اصل توافق، بلکه درباره ترتیب اجرای اقدامات و تعیین طرفی است که باید نخستین گام را بردارد.
وی همچنین هشدار داده است که حتی یک حادثه کوچک می‌تواند منطقه را وارد موج تازه‌ای از درگیری کند و اگر توافق در چند روز آینده حاصل شود، حمله جدیدی اتفاق نخواهد افتاد.
این موضع‌گیری نشان می‌دهد ترکیه تلاش دارد با ایجاد یک چارچوب مرحله‌ای، نگرانی‌های امنیتی آمریکا و مطالبات اقتصادی و سیاسی ایران را به یکدیگر نزدیک کند.
در واقع، پیشنهاد ترکیه بر نوعی معامله متقابل استوار است: ایران درباره مسائل هسته‌ای و تنگه هرمز تعهداتی ارائه کند و آمریکا نیز در مقابل، بخشی از فشارهای اقتصادی و محدودیت‌های مالی را کاهش دهد.
از منظر دیپلماتیک، این طرح می‌تواند نقطه شروعی برای توافق موقت باشد؛ توافقی که پیش از ورود به مذاکرات پیچیده‌تر هسته‌ای، زمینه کاهش تنش و بازگشت اعتماد را فراهم کند.قطر میان تهران و واشنگتن
نقش قطر در تحولات اخیر از میانجیگری معمول فراتر رفته و این کشور عملاً به یکی از کانال‌های اصلی انتقال پیشنهادها میان ایران و آمریکا تبدیل شده است.
مجید بن‌محمد الانصاری، مشاور نخست‌وزیر و سخنگوی وزارت خارجه قطر، سوم نوامبر اعلام کرد هیئت قطری به تهران سفر کرده و پس از دیداری حدوداً سه‌ساعته با طرف ایرانی، پیشنهادهای مختلف برای کاهش اختلافات میان دو کشور را بررسی کرده است.
الانصاری تأکید کرد که ارتباطات میان طرفین همچنان ادامه دارد و میانجی‌ها پیشنهادها را به‌صورت مستمر و هم‌زمان به دو طرف منتقل می‌کنند.
وی همچنین گفت هر دو طرف در حال بررسی پیشنهادهای ارائه‌شده هستند و با وجود تشدید تنش‌ها، همچنان تعهد خود به روند مذاکرات را نشان داده‌اند.
سخنگوی وزارت خارجه قطر در عین حال تأکید کرد که هنوز نمی‌توان از یک پیشرفت مشخص یا توافق قطعی سخن گفت، اما ادامه ارتباطات و بررسی پیشنهادها نشانه‌ای از باقی ماندن فرصت دیپلماسی است.
از سوی دیگر، رویترز گزارش داده است که نخست‌وزیر قطر در نهم نوامبر با ترامپ دیدار می‌کند و جی‌دی ونس نیز قرار است با مقام قطری گفت‌وگو داشته باشد. این دیدارها در شرایطی انجام می‌شود که دوحه تلاش می‌کند اختلافات تهران و واشنگتن بر سر برنامه هسته‌ای، محاصره دریایی و شروط پایان جنگ را کاهش دهد.
با این حال، موانع همچنان جدی هستند. ایران خواهان رفع تحریم‌ها، پایان محاصره دریایی، آزادسازی دارایی‌های بلوکه‌شده و توقف جنگ در همه جبهه‌هاست؛ در مقابل، واشنگتن خواهان ورود موضوع هسته‌ای به مذاکرات از همان ابتدا و دریافت تضمین‌های قابل راستی‌آزمایی درباره برنامه هسته‌ای ایران است.
از سوی دیگر، مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، اعلام کرده است که مذاکرات تاکنون پیشرفت ملموسی نداشته و دو طرف هنوز فاصله زیادی با توافق دارند.
در چنین شرایطی، احتمال دیدار ونس و رضایی در دوحه می‌تواند اهمیت ویژه‌ای داشته باشد؛ زیرا در صورت تحقق، سطح مذاکرات از ارتباطات غیرمستقیم و تبادل پیام از طریق میانجی‌ها به گفت‌وگوی مستقیم دو مقام ارشد امنیتی و سیاسی ارتقا پیدا خواهد کرد.
در واقع، دوحه اکنون می‌تواند به نقطه تلاقی سه مسیر دیپلماتیک تبدیل شود: کانال مستقیم احتمالی ونس و رضایی، میانجیگری منطقه‌ای قطر و ترکیه و تلاش روسیه برای اثرگذاری بر روند پایان جنگ.
