هفت صبح، محمد مختاریان| در جهانی که هند امروز شاهد انتشار ۲۲ هزار روزنامه و کره جنوبی میزبان دو و نیم میلیون نسخه چاپی در یک روز است، اقتصاد نشر در ایران همچنان در باتلاقی از عقب‌ماندگی، انفعال و بی‌اعتمادی دست و پا می‌زند. بزرگ‌ترین درد مطبوعات ایران، ناتوانی در انعکاس نیازهای واقعی جامعه است. رسانه‌ها در ایران به شدت منفعل عمل می‌کنند، چرا که هنوز نتوانسته‌اند محتوایی که مخاطب به آن نیاز دارد را تولید کنند.
وقتی رسانه‌ای نتواند صدای مطالبات مردم باشد، طبیعی است که کسی حاضر به پرداخت پول برای خرید آن نباشد. متأسفانه باید بپذیریم که مردم از بسیاری از رسانه‌های ما عبور کرده‌اند و دیگر آنها را با اهمیت نمی‌دانند. برای خروج از این وضعیت، کلید اصلی در دست مدیران رسانه است که باید با ایجاد اعتمادسازی، مخاطب را دوباره به سمت خود جلب کنند.
نگاهی به اقتصاد جهانی بیندازید، از هفت شرکت اول جهان، هفت مورد آنها رسانه‌ای و فناورانه هستند. این یعنی ما نیازمند تربیت نیروی انسانی قدرتمند و سرمایه‌گذاری جدی بر روی مهارت‌آموزی در رسانه‌ها هستیم. تجربه نشان داده که هر جای ایران که خانه مطبوعات قدرتمندی وجود دارد، سطح روزنامه‌نگاری نیز بسیار بالاتر و حرفه‌ای‌تر است. بنابراین، وزارت ارشاد باید با تمام توان از این نهادها حمایت کند.
رقابت نابرابر با شبکه‌های اجتماعی
رقابت رسانه‌های رسمی با شبکه‌های اجتماعی، معادله‌ای بس دشوار و نابرابر است. مشکل شبکه‌های اجتماعی در تمام دنیا این است که فاقد اخلاق و مسئولیت‌پذیری هستند. در حال حاضر در ایران شاهد آن هستیم که حجم اخبار دروغ چندین برابر اخبار واقعی است. این مشکل یک معضل جهانی است، اما در ایران به دلیل برخی خلأها، مضاعف شده است. ما برای عبور از این شرایط نیازمند کار و تلاش بسیاری هستیم و باید درک کنیم که مخاطب امروز دیگر برای شنیدن اخبار دیروز پول نمی‌دهد. رسانه‌ها باید فرهنگ «عادت به خریدن» و «عادت به خواندن» را در مخاطبان ایجاد کنند و برای این کار، تولید محتوایی که واقعاً خواسته مخاطب است، اولویت اول است.
در شرایطی که نیاز مخاطب امروز بیش از هر چیز به تحلیل است تا صرفاً خبر، باید به الگوهای موفق جهانی نگاه دقیق‌تری بیندازیم. نشریاتی در دنیا وجود دارند که در ۱۶۰ کشور توزیع می‌شوند و اتاق‌های خبری‌شان پاتوقی برای حل مسائل است. در یک نشریه معتبر جهانی با ۳۷۰۰ کارمند، جوان‌ترین خبرنگار ۵۱ سال سن دارد. در اتاق خبر آنها، سالن‌هایی شیشه‌ای تعبیه شده که در آن، روزنامه‌نگاران باتجربه و حتی بازنشستگان در کنار نیروهای جوان می‌نشینند، مسائل خود را حل می‌کنند و از یکدیگر می‌آموزند. اساس کار رسانه‌های بزرگ، مشورت است.
ما نیز نیاز به بازنگری و بازتعریف شرایط جدید داریم. باید یاد بگیریم که ایجاد فضای رسانه‌ای، مدیریت افکار عمومی و موج‌سازی را به عنوان دروس اصلی بفهمیم و نقش ضریب نفوذ رسانه‌هایمان را جدی بگیریم. آزادی رسانه‌ها سنگ‌بنای آزادی‌هاست و تنها در سایه اعتماد و مشورت است که می‌توان چشم‌انداز روشنی برای اقتصاد روزنامه‌نگاری و مطبوعات این سرزمین ترسیم کرد.
ما بحران مهارت داریم. ۹۰ درصد روزنامه‌نگاران ما تجربی هستند و تنها ۱۰درصد آکادمیک. کسی که در تحریریه تربیت می‌شود، با کسی که در دانشگاه درس می‌خواند، تفاوت ماهوی دارد. ما نیازسنجی آموزشی نداریم و از فقدان مدیران ارشد رسانه رنج می‌بریم. در سطح جهانی، روزنامه‌ها به صنعت سرگرمی‌سازی تبدیل شده‌اند، روزنامه‌های اروپایی و آمریکایی پنجشنبه و جمعه ضمیمه‌هایی با لوگوی متفاوت منتشر می‌کنند که ما هنوز این را بلد نیستیم.
علاوه بر این، روزنامه‌نگاری امروز فقط مفصل‌نویسی نیست. یک خبرنگار برای نوشتن یک توییت باید بین ۸۰ تا ۱۴۰ کلمه بنویسد. روزنامه‌نگار امروز باید آموزش روزانه داشته باشد؛ همان‌طور که دکتر مصدق گفت: سیاستمدار کسی است که گذشته را تحلیل، حال را بازگو و آینده را پیش‌بینی کند. روزنامه‌نگار هم دقیقاً به همین مهارت نیاز دارد. از طرف دیگر نباید فراموش کرد که امروز روزنامه‌های بزرگ دنیا به سمت آموزش هوش مصنوعی به خبرنگاران رفته‌اند و این ضرورت مهارت ورزی روزنامه‌نگاران در دنیای امروز را نشان می‌دهد.
