فضای بیمارستان را غم و ماتم فراگرفته بود. خانواده بیمار متوفی بدجور بی‌تابی می‌کردند. خشم و نارضایتی در چهره تک‌تک آنان هویدا بود. مادری در کمال سلامت با پای خود برای عملی نه‌چندان مهم به بیمارستان مراجعه کرده بود و حالا، بعد از چندین روز پرالتهاب، باید جنازه‌اش را تحویل فرزندانش می‌دادند. غم و ناراحتی از یک طرف بود و هزینه‌های سنگین و کمرشکن روند درمان از طرف دیگر. نتیجه هم که معلوم بود و پزشکان و بیمارستان با انبوه برگه‌های رضایت‌نامه خود را از هر نوع حس مسئولیتی مبرا می‌دانستند. خانواده هم نمی‌دانست با این شوک سنگین چه کند.
در رویدادی دیگر، خانم جوانی به‌خاطر ترکی کوچک در پایش از سه پزشک باتجربه مجوز عمل می‌گیرد و در لحظه آخر، با توصیه پزشکی حاذق، از مهلکه می‌گریزد و با درمان سرپایی بهبود می‌یابد. دوستی از درد دندان عاجز شده و برای درمان آن به دندان‌پزشک مراجعه می‌کند. دکتر در میانه عصب‌کشی کار را رها می‌کند و ادامه درمان را به پزشک دیگری حواله می‌دهد. در مثالی ساده‌تر که برای نگارنده این متن روی داده است، هنگام اهدای خون در اصلی‌ترین مرکز انتقال خون ایران، یعنی «مرکز وصال»، سرنگ به‌اشتباه به‌جای رگ، زیر پوست می‌رود. ماجرا با کمی تأخیر و درد بسیار و البته با کمک سرپرست بخش، ختم به خیر می‌شود.
نزول کیفیت سیستم بهداشت ایران خیلی وقت است که نگران‌کننده شده است، آن‌هم در همه بخش‌های آن. این سیستم ناکارآمد با نارضایتی فراگیری توأم است که هم مردم و هم کادر درمان را شامل می‌شود. گرانی و کمبود دارو، به‌اضافه هزینه سنگین انواع آزمایش‌ها و بستری شدن، در کنار کمبود کادر درمان و فشار بسیار بر این قشر محترم، سیستم بهداشت کشور را در سرازیری تندی قرار داده است.
بسیاری جویای دلایل این افت کیفیت هستند. سیستمی که تا چندی پیش ادعای جذب توریسم سلامت را داشت، اکنون با انبوهی از کمبودها و معضلات سنگین مواجه است. از یک طرف شاهد کمبود پرستار هستیم و از طرف دیگر، شاهد مهاجرت کادر درمان مجرب یا حتی تغییر شغل این عزیزان. در کنار آن، دانشجویان پزشکی با رتبه‌های ضعیف و غیرمنتظره از طریق سهمیه جذب می‌شوند. سیستم بهداشت ما از همه طرف در معرض اضمحلال است. مردم ناراضی‌اند و پزشکان ناراضی‌تر از آنان. این وضع نتیجه بی‌توجهی عمیق به درخواست‌های مکرر کادر درمان درباره شرایط حقوقی آن‌ها، در کنار سایه سنگین تحریم‌ها و سایر سیاست‌های تبعیض‌آمیز است.
در کشوری همیشه بحران‌خیز که در معرض کلکسیونی از حوادث و خطرات است، وجود و استمرار یک سیستم بهداشت کارآمد بسیار حیاتی و ضروری به نظر می‌رسد. نظام بهداشت ما نه در پیشگیری موفق است و نه در درمان. به نظر می‌رسد مهم‌ترین مسئله نظام سلامت ایران صرفاً کمبود پزشک یا بیمارستان نیست، بلکه ترکیبی از مشکلات است. پایین بودن هزینه سرانه سلامت در مقایسه با بسیاری از کشورها، سهم بالای پرداخت مستقیم مردم، فشار هزینه‌های دارو و درمان بر خانواده‌ها، مسئله دسترسی نابرابر به خدمات درمانی در مناطق محروم و روستایی و چالش تأمین مالی پایدار نظام سلامت از این جمله‌اند. شاید آمار کمّی، همچون تعداد پزشک و تخت بیمارستان به‌ازای هر ۱۰۰۰ نفر، نزدیک به آمار کشورهای منطقه باشد، اما این امر به‌هیچ‌عنوان نمی‌تواند توجیهی برای افت کیفی شدید نظام بهداشت و کمبودهای آن باشد.
مسئله آزاردهنده دیگر، طبقه‌ای شدن بهداشت است. یعنی مراکز درمانی با کیفیت بهتر و البته گران، مختص طبقه‌ای خاص و مرفه‌اند و سایر اقشار ضعیف جامعه ملزم به استفاده از مراکز بی‌کیفیت دولتی هستند. حتی خود پزشک معالج نیز بیمار را از مراجعه به چنین مراکزی، مانند «بیمارستان افضلی‌پور» در کرمان، نهی و منصرف می‌کند و آن‌ها را محل آزمون‌وخطای پزشکان تازه‌کار می‌داند.
به نظر نگارنده این دردنامه، یک کشور یا همه‌جانبه توسعه می‌یابد یا درجا می‌زند و فرومی‌ریزد. رشته پزشکی در ایران این روزها حال‌وروز خوبی ندارد. این رشته که روزگاری جزو رشته‌های پرطرفدار و تک‌رو محسوب می‌شد و البته همچنان چنین است، اغلب استعدادها را به‌اجبار و با فشار خانواده‌ها و مؤسسات به سمت خود می‌کشاند و قبولی در آن اوج سعادت و خوشبختی به شمار می‌آمد.
برای آن باید فکری اندیشید، هم در زمینه پیشگیری و هم در زمینه پشتیبانی از جامعه. در پیشگیری، مهم‌ترین سیاست، آشتی با ملت و اطلاع‌رسانی دقیق و علمی درباره کنترل مواد مصرفی مضر همچون شکر و نمک و مواد فرآوری‌شده و فراریخته است. در رویارویی با انواع بیماری‌ها، به‌خصوص بیماری‌های مهلک که می‌توانند شالوده هر خانواده‌ای را بر هم بزنند، باید از جامعه پشتیبانی کرد. در پایان، باید دست‌کم در این مورد سهمیه‌های خاص را حذف کرد و اجازه داد علاقه‌مندان واقعی و مستعد به این رشته وارد شوند و در آینده سکان‌دار سلامت جامعه شوند.
