پنجشنبه, ۱۶ تیر, ۱۴۰۱ / 7 July, 2022
مجله ویستا

اوباما و "قدرت هوشمند"


اوباما و "قدرت هوشمند"
برخی ممکن است با لحاظ دیدگاه های ساختاری، انتخاب اوباما را چندان مهم ندانند و رفتن و آمدن رؤسای جمهوری در آمریکا را از زاویه ثبات ساختار نظام سرمایه داری، پدیده ای کم اهمیت بدانند و به همین جهت تغییر رخ داده را چندان در خور توجه ندانند.
گروهی دیگر که به تحولات اهمیت می دهند،ممکن است انتخابات اخیر ریاست جمهوری آمریکا را وداعی همه جانبه با گذشته بپندارند و تغییر در سیاست داخلی و خارجی آمریکا را معادل تغییری کلان در سیستم جهانی بدانند.
واقعیت در حد فاصل این دو دیدگاه قابل جست و جو است.بی تردید اوباما برای دگرگون کردن سیستم سرمایه داری و لیبرال دموکراسی آمریکا انتخاب نشده است.او متولی سیستم خواهد بود، نه بر هم زننده آن.در عین حال رهبری اجرایی و ویژگی های ریاست قوه مجریه در آمریکا مهم است و تفاوت او و تمایزهای فردی، در نحوه مدیریت قدرت جهانی آمریکا مؤثر خواهد بود. از این رو آمدن اوباما تحولی قابل توجه ست ولی تحولی که در کنار تداوم باید نگریست.
تداوم ساختار و تحول فردی گویایی بیشتری از تداوم محض و یا تغییر همه جانبه دارد.با این نگرش، انتخاب اوباما نقطه عطفی مهم در سیاست داخلی و خارجی آمریکاست و درک معنا و مفهوم انتخاب در پرتو نگاه به آن با عنایت به دیالکتیک تداوم و تغییر میسر است.
نگاهی به شرایط زمانی و محیطی انتخاب شدن اوباما و نیز شخصیت و جریان شناسی وی، گامی بسیار مهم در تحلیل چرایی انتخاب او و نیز ترسیم چشم انداز پیش روست.
اوباما در شرایطی وارد کارزار انتخابات شد که مهندسی اجتماعی و کلان بوش نه تنها جواب نداده بود،بلکه برعکس،تصویر جهانی آمریکا را آنچنان خدشه دار ساخته بود که نمونه آن را در تاریخ نمی توان سراغ گرفت.چالش بزرگ مقبولیتی و مشروعیتی که بعضا از آن به عنوان بحران نرم افزاری نام می برند به رهبری آمریکا آسیبی ساختاری وارد کرد.
بر همین اساس شعار "تغییر" تنها برگ برنده پیروزی در انتخابات بود. بویژه زمانی که این شعار توسط جناح رقیب جمهوری خواهان یعنی دمکرات ها و با محوریت فردی چون اوباما که به جهت جوان و سیاهپوست بودن واجد ویژگی های شخصیتی برای اجرای "تغییر" بود،داده می شد.
از همین رو با در نظر گرفتن مخالفت جهانی با جرج بوش و حمایت از اوباما، او در سیاست خارجی در پی تحقق بخشیدن به مفهومی بنیادین --یعنی بازسازی رهبری آمریکا از طریق همراهی با دیگران خواهد بود .
معنای انتخاب اوباما از نظر بین المللی آن است که او باید بحران نرم افزاری را حل کند.نفس انتخاب اوباما، بخش قابل ملاحظه ای از این چالش را حل کرده است.
اما سوالی که اینجا مطرح می شود این است که با فرض شکست سیاست های ایالات متحده در دوران بوش،اینک باراک اوباما در زمینه سیاست خارجی با چه رویکردی وارد خواهد شد و سیاست های ایالات متحده به چه میزان متفاوت با دوره قبل خواهد بود.
در تحلیل این موضوع از سه مفهوم "قدرت سخت"،"قدرت نرم" و "قدرت هوشمند" می توان استفاده کرد.
با نگاهی به تاریخ آمریکا پی می بریم که عموما سیاست خارجی این کشور در دوران جمهوری خواهان بر پایه "قدرت سخت" بوده است.این موضوع در دوران جرج بوش نیز به روشنی عیان بوده است.
دولت بوش با پیگیری دکترین یکجانبه‌گرایی و خروج از برخی معاهدات بین‌المللی یا نپیوستن به برخی دیگر و به حاشیه راندن سازمان ملل متحد در قبال چالش‌های بین‌المللی، عملا نشان داد که بیشتر بر قدرت سخت تکیه دارد.
اما واقعیت های عرصه بین المللی نشان از این داد که پیگیری این رویکرد از سوی آمریکا نه تنها چهره این کشور را بهبود نداد و قدرت و نفوذ این کشور در عرصه های مختلف بین المللی افزایش پیدا نکرد بلکه برعکس، چهره و نفوذ جهانی این کشور رو به افول گذاشت. شاید بتوان خوشحالی بسیاری از ملت ها و دولت های جهان را نسبت به شکست جمهوری خواهان در انتخابات آمریکا و پیروزی دمکرات ها و اوباما را نمودی از این واقعیت بین المللی دانست.
اینجاست که دو مفهوم "قدرت نرم" و "قدرت هوشمند" به عنوان رویکرد اصلی ایالات متحده در دوره جدید مطرح می شود.
به عبارت دیگر در مقابل "قدرت سخت"، استراتژی "قدرت نرم" وجود دارد که طیف سیاسی خاصی در ایالات متحده یعنی دموکرات‌ها به آن اهتمام می‌ورزند که در این حالت فضای دنیا نسبت به ایالات متحده آمریکا لیبرالیزه می‌شود به این معنی که قدرت یا ضریب نفوذ ایالات متحده آمریکا در بافت اجتماعی و بافت فرهنگی جوامع افزایش می‌یابد.
"قدرت هوشمند" نیز توانایی تلفیق "قدرت سخت" و "قدرت نرم" برای ایجاد راهبردهای موفق است.
به نظر می رسد دولت جدید امریکا برای رویارویی با چالش های کنونی و آینده پیش روی امریکا نسبت به تلفیق قدرت سخت و نرم برای ایجاد قدرت هوشمند تلاش خواهد کرد.
در این راستا مکانیزم‌هایی مثل جنگ رسانه‌ای، دیپلماسی رسانه‌ای، عملیات روانی، تبلیغات سیاسی و فرهنگی، تاکید بر سازمان ها و همکاری های بین المللی در پیش قرار خواهد گرفت.
در چارچوب پیگیری "قدرت هوشمند" ایالات متحده آمریکا در مواقعی نیز به استراتژی سیاست های سخت روی خواهد آورد و آن را به عنوان مکملی برای سیاست ها نرم خود مورد بهره برداری قرار خواهد داد.
به عنوان مثال تاکید اوباما بر دیپلماسی به عنوان قدرت نرم در حالی صورت می گیرد که همزمان وی "جنگ" را نیز به عنوان قدرت سخت در مواقع نیاز ابزاری مهم برای منافع امریکا می داند. (مثال: مورد افغانستان و تاکید اوباما بر افزایش نیروهای نظامی ایالات متحده)
باراک اوباما در شماره ژوئیه و اوت ۲۰۰۷ (تیر و مرداد ۱۳۸۶) مجله "فارن افرز" مقاله ای با عنوان "احیای رهبری آمریکا" چاپ کرد و در آن خطوط کلی حرکت سیاست خارجی خود را روشن کرد. بر اساس این مقاله و همچنین دیگر اظهار نظرهای وی و تیم او، حرف اصلی و اساسی آنها در مناسبات بین المللی را در چند موضوع می توان خلاصه کرد؛ اول آنکه سیاست های جرج بوش اشتباه بود و نباید آن را ادامه داد، دوم آنکه آمریکا ظرفیت و موقعیت رهبری جهانی را دارد و رهبری آمریکا پدیده ای پایان یافته نیست و سوم آنکه رهبری آمریکا در همراهی با دیگران میسر است و چهارم در به کار بردن ابزارهای مختلف برای تحقق رهبری آمریکا، در کنار تقویت نیروی نظامی، دیپلماسی نیز مورد توجه خواهد بود.
اعتقاد اوباما بر این است که برای کسب موفقیت ما باید راهبردی تازه در پیش گیریم یعنی همگرایی و توان نظامی، دیپلماسی، اطلاعاتی ، انتظامی را در کنار اقتصاد به طور ماهرانه به کارگیریم.
هیلاری کلینتون نیز در شماره ماه دسامبر ۲۰۰۸ نشریه فارن افرز مقاله‌ای را با عنوان قدرت هوشمند به‌چاپ رساند که در آن مجددا بر اهمیت راهبردی قدرت هوشمند تأکید کرد. وی در آن مقاله ۳ عنصر کلیدی قدرت هوشمند را شبکه پایدار متحدین، که دیپلماسی در آن نهفته است، سازمان‌های بین‌المللی و ارزش‌های آمریکایی عنوان کرده است.
جوزف نای تئوریسین و صاحب نظریه "قدرت نرم" اخیرا در مصاحبه ای گفت:"امریکا با سرمایه گذاری مجدد در راه خیر جهانی می تواند یک قدرت هوشمندتر شود. یعنی باید به همه مردم و دولت های سراسر دنیا چیزهایی بدهد که آنان در غیاب رهبری امریکا قادر به دستیابی به آن نیستند. امریکا با قدرت نظامی و اقتصادی در کنار سرمایه گذاری وسیع تر در قدرت نرم می تواند چارچوب لازم برای مقابله با چالش های جهانی ایجاد کند".
سخن آخر اینکه مسلم است که اوباما نیز همانند اسلاف خود بدنبال افزایش نفوذ و قدرت امریکا در جهان خواهد رفت اما وی ممکن است از راه دیگری جز زور وارد عمل شود. دیپلماسی، قدرت نرم و قدرت هوشمند که از مفاهیم فراموش شده در سیاست های دولت بوش بودند در ادبیات و راهبرد دولت اوباما نقش های کلیدی پیدا خواهند کرد. امریکا باز هم بدنبال سیطره بر جهان خواهد بود اما این بار شاید واژه امپراتوری خشمگین در قاموس دیپلماسی از امریکا کنار زده شود و به جای آن مفاهیم خوش آب و رنگ مثل "امپراتوری مهربان" یا "امپریالیسم اخلاقی" جایگزین شود و از این راه جناح حاکم بر کاخ سفید با "تسخیر مغزها" به پیشبرد اهداف خود بپردازد.
محمد خواجوئی
منبع : خبرگزاری جمهوری اسلامی ـ ایرنا


همچنین مشاهده کنید





روزنامه آفتاب یزدسایت مثلث آنلاینسایت تابناکخبرگزاری ایلناسایت اقتصاد 24سایت همشهری‌آنلاینسایت مشرقسایت اعتماد آنلاینسایت فراروسایت ورزش سه