یکشنبه, ۲۷ خرداد, ۱۴۰۳ / 16 June, 2024
مجله ویستا

تغییر روش شخم باعث کنترل علف‌های هرز گندم می‌شود


تغییر روش شخم باعث کنترل علف‌های هرز گندم می‌شود
بررسی‌ها نشان داده است كه اگر روش شخم از مركز به محیط مزرعه انجام شود ضمن جلوگیری از انتشار و انتقال بذرهای علف‌های هرز حاشیه به داخل مزرعه، باعث كنترل آن‌ها می‌شود.
علف‌های هرز دارای ویژگی‌های خاصی هتسند كه آن‌ها را از گیاهان زراعی جدا می‌كند. این ویژگی‌ها عبارتند از:
۱) قدرت رقابت:
علف‌های هرز در جذب آب، نور و مواد غذایی با گندم رقابت می‌كنند و معمولا این رقابت به نفع علف‌های هرز است، زیرا زودتر جوانه زده، سبز می‌شود. در مزارعی كه شدت آلودگی به علف‌های هرز زیاد است، معمولا علایم ضعف، كمبود و تشنگی مشهود است. علف‌های هرز علاوه بر رقابت مستقیم، با ترشح مواد سمی در خاك باعث مختل شدن رشد گندم می‌شود.
۲) تولید مثل:
علف‌های هرز از میزان تولید بذر بالایی برخوردارند و به راحتی به سایر نقاط انتشار پیدا می‌كنند. برای مثال یك بوته یولاف وحشی ۲۵۰ بذر و خردل وحشی تا سه هزار بذر تولید می‌كند. به علاوه علف‌های هرز چندساله توان تكثیر غیرجنسی را نیز دارند.
۳) تحمل شرایط نامساد:
بذرهای علف‌های هرز شرایط نامساعد محیطی را به راحتی مختل می‌كنند و با داشتن پوسته سخت و مقاوم قادرند خود را در مقابل یخبندان، گرما، آتش‌سوزی و رطوبت بالا حفظ كنند. در صورت خورده شدن توسط حیوانات در دستگاه گوارش آن‌ها نیز قوه نامیه خود را حفظ و پس از مساعد شدن شرایط، قادر به جوانه‌زنی است.
۴) دوره خواب:
بذرهای علف‌های هرز دارای دوره خواب (ركود) است و پس از شكسته شدن این دوره جوانه‌زنی صورت می‌گیرد. این جوانه‌زنی، همه بذرها را دربرنمی‌گیرد، بلكه با مساعد شدن شرایط محیطی تعدادی از بذرهای موجود در خاك سبز می‌شود و بقیه آن‌ها در خاك باقی می‌ماند و ذخیره بذر خاك را طی سالیان آِنده تشكیل می‌دهد، بنا بر این مبارزه مطلوب به طور مستمر و پی‌در‌پی در زمان‌های مناسب ضروری است به صورتی كه مانع بلوغ علف‌های هرز و ریزش بذرهای دید در مزرعه شد.
علاوه بر صفات ذكرشده، بذرهای علف‌های هرز در محصول، موجب ناخالصی و كاهش كیفیت گندم نیز می‌شود. برای مثال وجود بذر چچم در گندم سبب می‌شود كه پس از مصرف آرد و نان، مصرف‌كنندگان دچار مسمومیت شوند. بعضی علف‌های هرز مانند گلرنگ وحشی و پیچك باعث مزاحمت در برداشت گندم و آلودگی محصول در انبار می‌شود.
● انواع علف‌های هرز گندم :
علف‌های هرز مزارع گندم به دو دسته پهن برگ و باریك برگ تقسیم می‌شود.
الف) علف‌های هرز پهن برگ:
علف‌های پهن برگ به دو دسته علف‌های هرز یكساله و دایمی تقسیم می‌شود. علف‌های هرز یكساله مانند: كیسه كشیش، خردل وحشی، گندمك، میاگرام، شلمی، ازمك، شقایق، خاك شیر و ماشك. علف‌های هرز دایمی مانند: شیرین‌بیان، خار شتر، تلخه و پیچك صحرایی.
▪ علف‌های هرز باریك برگ:
بیشتر علف‌های هرز بریك برگ مزارع گندم متعلق به تیره گندمیان (گرامینه) بوده و در مراحل ادامه رشد شباهت زیادی به گندم دارند. عمده‌ترین آن‌ها شامل یولاف وحشی، علف خونی، چچم، دم‌روباهی كشیده، جوموشی، علف پشمكی و چاودار است.
▪ روش‌های كنترل علف‌های هرز مزارع گندم
كنترل علف‌های هرز به دو طریق زراعی و شیمیایی امكانپذیر است.
ب) كنترل زراعی:
مناسب‌ترین روش كنترل علف‌های هرز انجام عملیات زراعی است كه با روش‌های زیر امكانپذیر است:
▪ رعایت تناوب زراعی مانند كشت گندم پس از گیاهان وجینی (آفتابگردان، ذرت، حبوبات، نباتات علوفه‌ای)
▪ شخم به موقع در سال آیش قبل از به‌گل‌رفتن علف‌های هرز یكساله در اوایل بهار
▪ رعایت تراكم مناسب مزرعه گندم
▪ استفاده از بذر خالص و عاری از بذرهای علف‌های هرز (بذر مادری – بذر گواهی‌شده)
▪ هیرم زمین قبل از كاشت با یك یا دو بار آبیاری و شخم زمین
▪ كنترل مكانیكی (در مزارعی كه آلوده به علف‌های هرز كله‌ای است می‌توان به صورت مكایكی آن‌ها را معدوم كرد.)
▪ عدم استفاده از كود دامی تازه (به دلیل فراوانی بذر علف‌های هرز زنده در آن) و استفاده از كود دامی كهنه و پوسیده.
ج) كنترل شیمیایی:
كنترل شیمیایی در صورتی انجام می‌شود كه مزرعه دارای آلودگی بیش از اندازه معین باشد. نكات مورد توجه در این روش عبارتند از:
▪ نوع علف‌كش باید با توجه به شناخت دقیق علف‌های هرز استفاده شود.
▪ میزان و زمان مناسب سمپاشی مدنظر قرار گیرد.
▪ نوع سمپاشی و نازل با توجه به امكانات و وسعت مزرعه تعیین شود.
سمپاش پشتی با عرض كار ۵/۱ متر به میزان ۳۰۰ لیتر محلول در هر هكتار با وسعت كم قابل استفاده است. سمپاش پشتی تراكتور بوم‌دار با عرض هشت تا ۱۲ متر و نازل‌های تی‌جت با سرعت سه تا شش كیلومتر در ساعت د رمزارع بزرگ‌تر كاربرد دارد. باید دقت شود كه ارتفاع سمپاش از سطح زمین ۵۰ سانتی‌متر برای كنترل شیمیایی علف‌های هرز باریك‌برگ می‌توان از علف‌كش‌های ایلوكسان (۵/۲ لیتر در هكتار) پوماسوپر (۲/۱ – ۸/۰ لیتر در هكتار)، تاپیك (۹/۰ – ۶/۰ لیتر در هكتار) و آونج (چهار لیتر در هكتار) استفاده كرد.
برای كنترل شیمیایی علف‌های هرز پهن‌برگ از علف‌كش‌های گرانستار (۲۰ – ۱۵ گرم در هكتار) و پاردنر (۵/۲ – ۲ لیتر در هكتار) استفاده می‌شود.
امیرمسعود طایفه‌ سلطانخانی
منابع مورد استفاده:
۱- امین، حسین. ۱۳۸۳. اصول كاشت، داشت و برداشت گندم آبی. نشر آموزش كشاورزی
۲- حاجی الله‌وردی‌پور، ناصر و شادی صدیق. ۱۳۷۳. كلیاتی درباره مبارزه با علف‌های هرز مزارع گند. انتشارات سازمان حفظ نباتات
۳- غدیری، حسین. ۱۳۷۳. اصول روش‌های علم علف‌های هرز. انتشارات دانشگاه شیراز
۴- فاطمی، حسین. ۱۳۷۱. بررسی مبارزه شیمیایی با علف‌های هرز مزارع گندم. بخش تحقیقات علف‌های هرز اصفهان. مركز تحقیقات كشاورزی اصفهان
۵- قندی، اكبر و مهرداد محلوجی. ۱۳۸۰. زراعت گندم و جو. انتشارات سازمان جهاد كشاورزی اصفهان.