دوراهی آمریکا و اسرائیل درباره ایران

دنیای اقتصاد/متن پیش رو در دنیای اقتصاد منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست

سه رسانه عربی با اشاره به سفر اخیر نخست‌وزیر اسرائیل به آمریکا گزارش دادند که اختلاف‌ها بر سر شیوه مواجهه با پرونده ایران میان تل‌آویو و واشنگتن بیش از گذشته آشکار شده است، با‌این‌حال این مساله بیشتر ماهیتی تاکتیکی دارد تا استراتژیک.
 
سفر کم‌دستاورد بی‌بی
المانیتور در یادداشتی به تاریخ ۱۲ فوریه با اشاره به سفر اخیر بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر رژیم صهیونیستی، به آمریکا و برگزاری نشست با رئیس‌جمهور ایالات متحده نوشت که این دیدار بیش از هر چیز نشان داد که واشنگتن و تل‌آویو بر سر شیوه حل‌وفصل پرونده ایران دچار اختلاف جدی هستند. این تارنمای رسانه‌ای در گزارش خود نوشت:‌ اگر بخواهیم بر اساس ظواهر قضاوت کنیم، چه‌بسا نتوان با اطمینان گفت که نتانیاهو توانسته باشد در دیدار لحظه‌آخری‌اش به کاخ سفید به اطمینانی دست یابد که انتظار داشت رئیس کاخ سفید به او در زمینه مساله ایران بدهد.

بنا به گزارش‌ها، ترامپ روز چهارشنبه ۲۲ بهمن به نتانیاهو اعلام کرد که اصرار دارد مذاکرات با ایران برای یک توافق احتمالی درباره برنامه هسته‌ای این کشور ادامه یابد. دیدار میان رئیس‌جمهوری آمریکا و نخست‌وزیر اسرائیل در حالی اتفاق افتاد که خاورمیانه نسبت به تهدیدهای ترامپ برای حمله نگران است. بنا به گزارش نیویورک‌تایمز، ترامپ در یک پست شبکه‌ اجتماعی تروث سوشال اعلام کرد در این دیدار که در کاخ سفید برگزار شد، هیچ توافق قطعی‌ای حاصل نشده است. ترامپ گفت که به نخست‌وزیر اسرائیل اعلام کرده که او یک توافق با ایران را ترجیح می‌دهد، اما هشدار داد که بدون یک توافق، «ما مجبور خواهیم بود که ببینیم نتیجه چه می‌شود.» بنا به گزارش نیویورک تایمز،‌ درحالی‌که ترامپ به طور عمده تاکید داشته است که ایران باید با نداشتن سلاح‌های هسته‌ای موافقت کند، اسرائیل همچنین نگران ذخایر موشک‌های بالستیک ایران است. این در حالی است که نتانیاهو بدون ارائه جزئیات در بیانیه‌ای در روز چهارشنبه پس از دیدار با ترامپ اعلام کرد که او بر نیازهای امنیتی اسرائیل در قالب این مذاکرات تاکید داشته است.

المانیتور در ادامه افزود: جمعه گذشته جهان شاهد میانجی‌گری مجدد عمان برای برگزاری نشست میان نمایندگان دیپلماتیک ایران و آمریکا بود. این در حالی است که هنوز مشخص نیست که آیا ایران حاضر است به تمام خواسته‌های مدنظر دولت ترامپ تن بدهد یا خیر. از یاد نباید برد که سید‌عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، بارها تاکید کرده که کشورش حاضر نیست توانایی‌های خود در زمینه غنی‌سازی اورانیوم را کنار بگذارد. با این همه، به نظر می‌رسد نتانیاهو نتوانسته به خواسته‌های مدنظر خود در دیدار اخیرش با ترامپ برسد. آرون دیوید میلر،‌ پژوهشگر ارشد بنیاد کارنگی، در این رابطه عنوان کرد: «اساسا، نتانیاهو در برابر فشارهای ترامپ بسیار آسیب‌پذیر است. این همان چیزی است که در پرونده صلح غزه شاهدش بودیم. نتانیاهو چاره‌ای نداشت جز اینکه بپذیرد که واشنگتن در‌‌‌حال‌حاضر مذاکره با تهران را به گزینه‌های نظامی ترجیح می‌دهد.» این پژوهشگر در ادامه عنوان کرد: «با توجه به اینکه مواضع میان واشنگتن و تهران همچنان فاصله زیادی از یکدیگر دارند، باید دید که ترامپ برای جلوگیری از وقوع یک درگیری فراگیر تا کجا حاضر است پیش برود.»

نقاط اختلاف
المانیتور البته تنها رسانه‌ای نبود که به سفر بی‌بی به واشنگتن در زمینه پرونده هسته‌ای ایران پرداخت. در همین رابطه، اسکای‌نیوز عربی طی گزارشی نوشت که چنین به نظر می‌رسد که به‌رغم نزدیکی‌های موجود میان ترامپ و نتانیاهو، طرفین همچنان نتوانسته‌اند به رویکردی واحد در قبال تهران برسند. این شبکه تلویزیونی در ادامه نوشت: نتانیاهو اصرار دارد که مساله موشک‌های بالستیک و متحدان استراتژیک ایران در منطقه جزئی جدانشدنی از مذاکرات فعلی باشد. با این همه، به گفته منابع آگاه، ترامپ هنوز این مساله را به طور کامل در برنامه خود قرار نداده است و چنین به نظر می‌رسد که فعلا ایده پیشبرد گفت‌وگوها با محوریت برنامه هسته‌ای را ترجیح می‌دهد.

اسکای نیوز در ادامه نوشت: همین رویکرد ترامپ بوده که باعث نگرانی نتانیاهو شده است. با توجه به تاکید تهران بر غیرقابل‌مذاکره بودن برنامه موشکی‌اش، تل‌آویو امید دارد که بتواند کاخ سفید را به سمت‌‌‌وسویی سوق دهد که این مساله را در ذیل گفت‌وگوهای دیپلماتیک بگنجاند. این در حالی است که بازسازی توان دفاعی و موشکی ایران نیز از دیگر موضوعاتی است که سبب شد نتانیاهو پس از مذاکرات اخیر در مسقط، سریعا راهی واشنگتن شود، موضوعی که از قرار معلوم در صدر اولویت‌های ترامپ قرار ندارد. گزارش مذکور در ادامه نوشت: اختلاف‌های اساسی مذکور میان تل‌آویو و واشنگتن بر سر پیشبرد مذاکرات با ایران آنچنان جدی بود که سفر نتانیاهو به واشنگتن و دیدار با ترامپ با کمترین پوشش و سروصدای رسانه‌ای برگزار شد. همچنین این نکته که پس از این نشست، که با حضور مقامات عالی‌رتبه دو طرف همراه بود، هیچ بیانیه یا پروتکل مشخصی به دنبال نداشت، خود نشان از آن دارد  که نقاط اختلاف چه‌بسا بسیار بیشتر از آن باشد که به چشم می‌آید.

ادامه مذاکرات
هم‌زمان با تلاش‌ها برای حصول یک توافق دیپلماتیک بر سر برنامه هسته‌ای ایران، دونالد ترامپ روز پنج‌شنبه ۱۲ فوریه اعلام کرد که تصور می‌کند مذاکرات با تهران تا حدود یک ماه به درازا انجامد. وی در پاسخ به سوال خبرنگاران درباره مدت زمان مذاکرات با ایران گفت: «حدس می‌زنم یک ماه آینده، یا همین حدودها.» وی همچنین تاکید کرد که مذاکرات «نباید طول بکشد، منظورم این است که باید به سرعت اتفاق بیفتد. آنها باید خیلی سریع به توافق برسند‌». رئیس‌جمهوری آمریکا در ادامه مدعی شد که در صورت عدم دستیابی به توافق، این موضوع برای ایران «بسیار تلخ، بسیار تلخ» خواهد بود.

المانیتور در رابطه با چشم‌انداز مذاکرات میان ایران و آمریکا نوشت: تا به اینجای کار، ترامپ همچنان بر تضعیف قابلیت‌های هسته‌ای ایران تاکید دارد. در عین حال، مشخص نیست که تا چه اندازه می‌توان روی این دیدگاه وی حساب کرد. بنا به گزارش المانیتور، نگرانی کشورهای حوزه خلیج فارس از احتمال وقوع جنگ همچنان عاملی مهم در زمینه پیشبرد گزینه‌های دیپلماتیک در وضعیت موجود است. با این همه، ‌مشخص نیست که به‌رغم تمامی این فاکتورها، چه آینده‌ای انتظار دورهای بعدی گفت‌وگوها میان تهران و واشنگتن را می‌کشد. این در حالی است که رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، به تاریخ ۲۳ بهمن‌ماه در گفت‌وگو با روزنامه فایننشال تایمز گفت که این نهاد باور دارد اورانیوم‌های ایران همچنان در سایت‌های زیرزمینی‌ وجود دارد. بر اساس گزارش روسیا الیوم، مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی همچنین اذعان کرد که ایران به‌عنوان عضو پیمان منع اشاعه (ان‌پی‌تی) از حق غنی‌سازی اورانیوم برخوردار است.

نبود تضمین صددرصدی
با تمامی این تفاصیل، برخی رسانه‌ها تاکید دارند که اختلاف فعلی میان واشنگتن و تل‌آویو بر سر ایران لزوما به معنای آن نیست که می‌توان از نتیجه‌بخش بودن مذاکرات آتی اطمینان داشت. در همین رابطه، روزنامه الاخبار جمعه ۲۴ بهمن طی گزارشی عنوان کرد: نتانیاهو پس از ورود به واشنگتن با پیامی محکم از سوی ترامپ مواجه شد و آن اینکه در مقطع فعلی، کاخ سفید بر پیشبرد راه‌حل‌های دیپلماتیک اصرار دارد. با این همه، این مساله لزوما دال بر این نیست که مسیر رسیدن به یک توافق در حال حاضر کاملا هموار است، به‌ویژه با در نظر گرفتن این نکته که سایه اختلاف‌ها همچنان بر نتیجه نهایی گفت‌وگوها سایه افکنده است. الاخبار در ادامه نوشت: نتانیاهو انتظار داشت که این بار نیز، همچون موارد گذشته، در کاخ سفید با آغوش باز مواجه شود. اما، آنچنان که ظواهر امر نشان می‌داد، چنین نتیجه‌ای به دست نیامد و بی‌بی دریافت که فعلا رئیس اتاق بیضی انگشت خود را از ماشه جنگ و درگیری برداشته است. این خود حاکی از آن بوده که تیم ترامپ فعلا علاقه ندارند به مقامات اسرائیل اجازه دهند که در روند گفت‌وگوها با ایران اخلال ایجاد کنند.

گزارش مذکور ادامه داد: این اختلاف میان تل‌آویو و واشنگتن نه مساله‌ای استراتژیک، بلکه بیشتر راهبردی است. به بیان دیگر، این دو متحد قدیمی بیشتر در زمینه اولویت‌بندی گزینه‌ها با یکدیگر اختلاف دارند و همین مساله باعث شده رویکرد فعلی آنها با یکدیگر همخوان نباشد. اما در‌عین‌حال، هم ترامپ و هم نتانیاهو، همچنان گزینه نظامی را روی میزهای خود دارند، اما فعلا رئیس‌جمهور آمریکا تصمیم گرفته که این گزینه را کمی از دسترس دور نگاه دارد. فاکتورها و خوانش‌های موجود حاکی از آن است که تلاش‌ها برای حل پرونده ایران، می‌تواند به پیشبرد دیپلماسی، فارغ از دخالت‌های تل‌آویو، امیدوار باشد، هرچند که می‌توان انتظار داشت که نقاط اختلاف میان آمریکا و اسرائیل، در صورت شکست مذاکرات، سریعا از میان برود.