اجلاس مونیخ نمایش درماندگی اروپا

کیهان/ متن پیش رو در کیهان منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست

نشست روز اول کنفرانس امنیتی مونیخ و اظهارات سران اروپایی آن، آئینه تمام‌نمایی از نمایش درماندگی اروپا و تشدید شکاف گسترده بین آمریکا و اروپا بود.

شصت و دومین کنفرانس امنیتی مونیخ روز جمعه در حالی در مونیخ آلمان آغاز به کار کرد که اروپا و آمریکا در حوزه‌های مختلف به‌شدت دچار تنش و تعارض هستند. آمریکا به شکل تحقیرآمیزی، اروپا را از پرونده جنگ اوکراین کنار گذاشته است، ترامپ به دنبال تجزیه اتحادیه اروپا است، اروپا نگران حمله آمریکا به‌ گرینلند است، کاخ‌سفید به اروپا فشار وارد می‌کند تا سهم بیشتری از بودجه نظامی ناتو را متقبل شود و اروپایی‌ها نیز به‌شدت نگرانند که آمریکا از راست‌های افراطی در قاره سبز برای تصاحب قدرت حمایت کند.  نشست‌های روز اول اجلاس مونیخ تحت تاثیر این عوامل نمایش کامل درماندگی اروپا برای حل‌وفصل چالش‌های خود در حوزه‌های سیاسی و امنیتی بود؛ مسئله‌ای که هم سران اروپا و هم کارشناسان حاضر در این نشست به آن صراحتا اعتراف کردند. نکته بسیار تاسف‌بار این که اپوزیسیون جمهوری اسلامی در خارج و داخل کشور به همین غربی دخیل بسته که خود درمانده است و قادر به حل‌وفصل بحران‌های رنگارنگ خود نیست. 

تأکید اروپا بر فاصله‌گرفتن از آمریکا
نشست‌های روز اول و اظهارات رئیس کنفرانس امنیتی مونیخ و سران آلمان، انگلیس و فرانسه هم بازتابی از این تنش گسترده بین اروپا و آمریکا بود. «ولفگانگ ایشینگر» رئیس کنفرانس امنیتی مونیخ در این نشست به صراحت اعلام کرد که اروپا دیگر به آمریکا اعتماد ندارد و احیای این اعتماد دشوار است. فارن‌پالیسی هم در تحلیلی با اشاره به تشدید انشقاق بین اروپا و آمریکا در کنفرانس امنیتی مونیخ نوشته است: در جریان کنفرانس امنیتی مونیخ ۲۰۲۶، رهبران اروپایی از چرخشی آشکار در رویکرد خود نسبت به آمریکا پرده برداشتند؛ چرخشی که بازتاب‌دهنده نگرانی‌های عمیق اروپا از سیاست‌های تجاری واشنگتن و پیامدهای آن برای اقتصاد جهانی است. معاون صدراعظم آلمان هم با لحنی صریح اعلام کرد: «ما به دنبال شرکای جدید هستیم»؛ اظهارنظری که در بستر افزایش تعرفه‌های آمریکا و بازترسیم نقشه تجارت جهانی معنا پیدا می‌کند.

 «فریدریش مرتس» صدراعظم آلمان هم در سخنرانی افتتاحیه خود با تاکید بر این که «نظم مبتنی بر قواعد و حقوق بین‌الملل دیگر وجود ندارد»، اعلام کرد جهان وارد دوره‌ای از «رقابت قدرت‌های بزرگ» شده است. وی ضمن انتقاد از سیاست‌های آمریکا عنوان کرد که این کشور جایگاه رهبری خود در جهان را از دست داده است. «فردریش مرتس» اظهار داشت: «در حال حاضر ادعای رهبری آمریکا به چالش کشیده شده و شاید از دست رفته باشد.» وی با بیان اینکه کشورهای اروپایی از جمله آلمان در حال کار بر روی تقویت جناح شرقی سازمان پیمان آتلانتیک شمالی (ناتو) هستند، تاکید کرد: «ما ارتش آلمان را به قوی‌ترین ارتش اروپا تبدیل خواهیم کرد». صدراعظم آلمان سپس ضمن اعلام این که «روسیه امروز از اروپا قوی‌تر شده است» اضافه کرد: «تولید ناخالص داخلی اتحادیه اروپا ۱۰ برابر روسیه است در حالی که اروپایی‌ها ۱۰ برابر قوی‌تر از روسیه نیستند... اروپایی‌ها باید ذهن‌شان را تغییر دهند.»

دیگر رهبران اروپایی از جمله «امانوئل ماکرون» رئیس‌جمهور فرانسه نیز‌، بر ایجاد «چارچوب امنیتی اروپایی قدرتمند» منهای آمریکا تاکید کردند. به گزارش رویترز ماکرون عنوان کرد: «اکنون زمان آن رسیده که اروپا به جای تکیه صرف بر آمریکا یا دیگران، خودش تبدیل به یک قدرت ژئوپلیتیک واقعی شود؛ یعنی قدرتی با استراتژی مستقل در امنیت، دفاع و تصمیم‌گیری جهانی، نه اینکه تنها یک بلوک اقتصادی باشد... معماری امنیتی کنونی اروپا که از دوران جنگ سرد به‌جا مانده دیگر پاسخگو نیست و باید از اکنون در مورد آینده امنیت اروپا و نقش بالقوه توان هسته‌ای و دفاع مشترک فکر و گفت‌وگو کرد... ما باید در این رویکرد بازدارندگی هسته‌ای را دوباره سازماندهی کنیم. به همین دلیل، در چند هفته آینده جزئیات آن را اعلام خواهم کرد.»
نخست‌وزیر انگلیس هم در کنفرانس امنیتی مونیخ گفت که «اروپا به دنبال درگیری نیست و هدفش صلح پایدار است، اما مسیر پیش‌رو باید بر قدرت سخت بنا شود، زیرا این ابزار دوران ماست و اگر لازم باشد، باید آماده مقابله باشیم».او همچنین با تاکید بر این که «اروپا باید روی پاهای خود بایستد»، گفت که این امر با پایان‌دادن به «نگرانی‌های کوچک» و ایجاد یک ناتوی اروپایی‌تر که با «پیوندهای عمیق‌تر» تقویت شده، قابل دستیابی است.

نخست‌وزیر انگلیس همچنین تصریح کرد که شرایط در حال تغییر است و افزود هنجار جدید این است که اروپا مسئولیت دفاع از خود را برعهده بگیرد. استارمر اروپا را «غول خفته» در حوزه دفاعی توصیف کرد و در اشاره به اقتصادهای این کشورها گفت که بیش از ده برابر اقتصاد روسیه هستند، اما گفت که «با وجود قابلیت‌های دفاعی عظیم، از تکه‌تکه بودن و تکرار رنج می‌برند که که آن‌ها را به‌شدت ناکارآمد کرده و به امنیت جمعی‌شان آسیب رسانده است». وی افزود «چتر امنیتی آمریکا باعث شکل‌گیری این عادت‌های بد شده، اما باید آن‌ها را بشکنیم».

گفت‌و‌گوی سران آلمان، انگلیس و فرانسه
سران اروپا همچنین از فرصت اجلاس مونیخ برای ایجاد هماهنگی بیشتر برای تقویت توان دفاعی اروپا استفاده کردند. براساس گزارش‌ها «کر استارمر» نخست‌وزیر انگلیس، «فریدریش مرتس» صدراعظم آلمان و امانوئل ماکرون رئیس‌جمهور فرانسه در حاشیه این نشست دیدار و درباره چالش‌های پیش‌روی اروپا گفت‌وگو کردند. به گزارش ایرنا، دفتر نخست‌وزیری انگلیس در بیانیه‌ای اعلام کرد که این ملاقات جمعه در حاشیه کنفرانس امنیتی مونیخ انجام شد و «آنها با بررسی چالش‌های پیش‌روی اروپا بر تعهد خود برای ادامه همکاری با سایر به منظور تقویت توان دفاعی و امنیت جمعی تاکید کردند». این بیانیه افزود: آنها توافق کردند که اروپا ضمن حفاظت از قدرت پایدار مشارکت یوروآتلانتیک، باید سهم بیشترین در این‌باره برعهده بگیرد. استارمر، مرتس و ماکرون همچنین «بر حمایت پایدار از اوکراین خصوصا در مقابل حملات وحشتناک اخیر روسیه و تضمین صلح پایدار و عادلانه تاکید کردند.»

بی‌اعتنایی روبیو به سران اروپا
از سوی دیگر گزارش‌ها نشان می‌دهد که «مارکو روبیو» نماینده دولت ترامپ در کنفرانس امنیتی مونیخ در نشست سران کشورهای اروپایی درباره جنگ اوکراین حاضر نشده است. روزنامه فایننشال‌تایمز در این زمینه خبر داد که وزیر امورخارجه آمریکا از دیدار با سران کشورهای اروپایی در مورد جنگ اوکراین صرف‌نظر کرد. به نوشته این روزنامه چاپ انگلیس مارکو روبیو قرار بود بعدازظهر جمعه (۲۴ بهمن) در مونیخ و در نشستی با مقام‌های ارشد کشورهایی از جمله آلمان، لهستان، فنلاند و کمیسیون اروپا شرکت کند، اما در آخرین لحظه و به دلیل تداخل برنامه‌ها، این نشست را لغو کرد. به نوشته فایننشال‌تایمز پایتخت‌های اروپایی این اقدام را نشانه‌ای از کاهش علاقه واشنگتن به مشارکت‌دادن آنها در تلاش‌های جاری برای حل این درگیری می‌دانند. یک مقام آمریکایی گفت: وزیر امورخارجه با توجه به تعداد جلساتی که همزمان برگزار می‌شود، در جلسه «گروه برلین» در مورد اوکراین شرکت نخواهد کرد. او در بسیاری از جلسات خود در مونیخ در مورد روسیه و اوکراین رایزنی می‌کند. به نوشته فایننشال‌تایمز یک مقام اروپایی گفت که لغو حضور روبیو در این نشست «نابخردانه» بود. یک مقام اروپایی دیگر نیز به فایننشال‌تایمز گفت که این نشست بدون مشارکت آمریکا فاقد محتوا بود. به نوشته این روزنامه انگلیسی، روبیو پس از مونیخ، به بوداپست سفر خواهد کرد تا با ویکتور اوربان، نخست‌وزیر مجارستان، دیدار کند. دولت مجارستان به ریاست «ویکتور اروبان» در میان دولت‌های اروپایی نزدیک‌ترین دولت به روسیه تلقی می‌شود.