شمارش معکوس برای انقراض کوسه سفید بزرگ در مدیترانه آغاز شده است

زومیت/ کوسه‌های سفید بزرگ مدیترانه در آستانه انقراض کامل قرار گرفته‌اند؛ صید بی‌رویه و غیرقانونی، این شکارچیان باستانی را به مرز انقراضی خاموش کشانده است.

در دریای مدیترانه، کوسه‌های سفید بزرگ، شکارچیان باستانی رأس هرم غذایی، با سرعتی باورنکردنی به سمت نابودی کامل پیش می‌روند. بر اساس یافته‌های جدید پژوهشگران آمریکایی که با همکاری مؤسسه خیریه انگلیسی بلو مارین انجام شده است، کوسه‌های سفید بزرگ در دریای مدیترانه با خطر جدی انقراض دست‌وپنجه نرم می‌کنند. بررسی‌های تیم نشان می‌دهد که صید غیرقانونی، جمعیت این شکارچیان باشکوه را به شکلی نگران‌کننده کاهش داده است.

گزارش‌ها حاکی از آن است که برخی از کمیاب‌ترین گونه‌های دریایی، از جمله همین کوسه‌های سفید بزرگ، به‌صورت غیرقانونی در بازارهای ماهی شمال آفریقا خریدوفروش می‌شوند، در حالی که کوسه سفید علاوه بر ۲۰ گونه دیگر در مدیترانه، تحت حمایت شدید قوانین بین‌المللی قرار دارد و هرگونه صید یا تجارت آن‌ها ممنوع است.

بااین‌حال، پایش بنادر صیادی در شمال آفریقا نشان می‌دهد که تنها در سال ۲۰۲۵، دست‌کم ۴۰ عدد کوسه سفید بزرگ کشته شده‌اند؛ آماری که از شکاف عمیق میان قوانین کاغذی و اجرای آن‌ها در دنیای واقعی حکایت دارد.

علاوه بر داده‌های علمی، بررسی‌های میدانی و تحلیل‌های واحد فورنزیک خبرگزاری بی‌بی‌سی نیز این بحران را تأیید می‌کند. تصاویر منتشرشده در شبکه‌های اجتماعی نیز نشان‌دهنده انتقال لاشه کوسه‌ها به بنادر است. در یکی از ویدئوها، بیرون‌کشیدن کوسه سفید عظیم از قایقی در الجزایر و در دیگری، باله‌های قطع‌شده‌ی یک کوسه ماکو باله‌کوتاه در بازار تونس دیده می‌شود؛ گونه‌ای که صید آن طبق معاهدات جهانی جرم محسوب می‌شود.

دکتر فرانچسکو فرتی، محقق ارشد دانشگاه ویرجینیا تک که در اواخر سال ۲۰۲۵ روی یک کشتی تحقیقاتی در نزدیکی سیسیل مستقر بود، وضعیت مدیترانه را بحرانی توصیف کرد. او معتقد است هیچ پهنه آبی در جهان به اندازه مدیترانه تحت فشار صیادی صنعتی نیست و اگر این روند ادامه یابد، انقراض این موجودات در آینده نزدیک قطعی خواهد بود.

در حال حاضر، اتحادیه بین‌المللی حفاظت از طبیعت (IUCN) کوسه سفید مدیترانه را در طبقه «به‌شدت در معرض خطر انقراض» قرار داده است؛ بدین معنی که این گونه تنها یک قدم با نابودی کامل فاصله دارد.

تیم دکتر فرتی در تلاشی بی‌سابقه سعی کردند در تنگه سیسیل که آخرین سنگرگاه این کوسه‌ها محسوب می‌شود، یک ردیاب ماهواره‌ای به بدن یک کوسه سفید متصل کنند. آن‌ها برای این کار از سه تن طعمه و ۵۰۰ لیتر روغن ماهی استفاده کردند تا با ایجاد رد بوی قوی در آب، کوسه‌ها را جذب کنند.

اما پژوهشگران پس از دو هفته تلاش و استفاده از تکنولوژی‌های پیشرفته مثل تحلیل دی‌ان‌ای محیطی، موفق به یافتن هیچ کوسه سفیدی نشدند. دکتر فرتی می‌گوید: «این نشان می‌دهد اکوسیستم ما تا چه حد ویران شده است.»

نکته‌ی تلخ ماجرا اینجاست که هم‌زمان با جستجوی تیم پژوهش، گزارش شد که یک کوسه‌ی سفید جوان در نزدیکی همان منطقه صید و کشته شده است. سارا المبروک از انجمن زیست‌شناسی دریایی لیبی معتقد است بسیاری از این صیدها ناخواسته رخ می‌دهد.

المبروک به واقعیت اقتصادی دشواری اشاره می‌کند: صیادی که برای سیرکردن شکم فرزندانش تلاش می‌کند، به‌سختی می‌تواند از خیر صید خود بگذرد. راهکار اصلی، حمایت مالی و آموزش شیوه‌های صیادی پایدار به این جوامع است تا یاد بگیرند چگونه بدون آسیب به گونه‌های در خطر، به فعالیت خود ادامه دهند.

جیمز گلنسی از مؤسسه‌ی بلو مارین با وجود دیدن کوسه‌های سفید در بازارهای تونس، هنوز ناامید نیست. او می‌گوید مشاهده‌ی این حیوانات در بازارها، هرچند دردناک، ثابت می‌کند که هنوز جانی در تن حیات وحش این منطقه باقی مانده است. به باور او، اگر کشورهای حوزه مدیترانه به سرعت و در همکاری متحدانه وارد عمل شوند، هنوز شانس ناچیزی برای احیای فرمانروایان کهن دریا وجود دارد.