ریزش متخصصان؛ مهاجرت نیروهای ماهر در پی کاهش ارزش پول ملی

شرق/متن پیش رو در شرق منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست

اقتصاد ایران امروز با مجموعه‌ای از چالش‌های هم‌زمان مواجه است؛ تورم مزمن، کاهش قدرت خرید، رکود در برخی بخش‌های تولید، بیکاری جوانان تحصیل‌کرده، نااطمینانی سرمایه‌گذاری و فشار بر بنگاه‌های کوچک و متوسط. در چنین شرایطی، بحث درباره دستمزد، امنیت شغلی و معیشت کارگران صرفا یک موضوع صنفی نیست، بلکه به مسئله‌ای ملی تبدیل شده است.

سقوط مداوم ارزش ریال، دستمزد نیروی کار ایرانی را به‌طور کم و کمتر و قدرت خرید شاغلان را آب می‌کند. این موضوع نه‌تنها بسیاری از شاغلان کشور را فقیر و فقیرتر کرده، بلکه در سال‌های گذشته به مهاجرت نیروی متخصص از کشور دامن زده است.‌ گزارشی که مرکز پژوهش‌های مجلس درباره پیشران‌های مهاجرت در 25 سال اخیر منتشر کرده است، نشان می‌دهد‌ در بازه زمانی سال‌های 1375 تا 1400 عمده مهاجرت ایرانیان در سنین جوانی و بزرگسالی و در مردان بوده و دلیل اصلی مهاجران برخورداری از رفاه مالی بیشتر و به دلایل اقتصادی و به اشتغال بوده است و زنان به تبعیت از آنها مهاجرت کرده‌اند. کارشناسان می‌گویند‌ یک نیروی ماهر در کشور حداقل تا ۲۵‌سالگی تحصیل می‌کند و پنج تا ۱۰ سال هم را صرف حرفه‌آموزی کرده تا تبدیل به نیروی ماهر شود. به عبارت دیگر برای جایگزینی یک نیروی ماهر حداقل 15 تا 35 سال زمان لازم است.

 قیمت دلار 47 برابر و دستمزد 15 برابر شد
قیمت دلار در روزهای اخیر با رکوردشکنی تاریخی از 160 هزار تومان عبور کرد. این موضوع در حالی رخ می‌دهد که میانگین بهای دلار در حدود یک دهه پیش در سال 1394 فقط سه‌هزارو 400 تومان بود. به عبارت دیگر بهای دلار در یک دهه حدود 47 برابر شده است. این موضوع در حالی رخ می‌دهد که حداقل حقوق کارگران در سال 1394 حدود 712‌هزارو 425 تومان بود و در سال 1404 حداقل حقوق کارگران به 10‌میلیون‌و 700 هزار تومان رسیده است. با این حساب حداقل حقوق کارگران فقط 15 برابر شده است. مقایسه سرعت رشد قیمت دلار و دستمزد کارگران به‌خوبی نشان‌دهنده عقب‌ماندگی شدید مزد در ایران از سرعت سقوط ارزش ریال است.

 حقوق خلبانان ایرانی معادل کارگران ساده عربستان
این مسئله سبب مهاجرت گسترده نیروهای متخصص در کشور شده است. در این میان بسیاری از شرکت‌های هواپیمایی از مهاجرت گسترده خلبانان به کشورهای منطقه خبر می‌دهند و می‌گویند‌ این موضوع باعث تضعیف بیش از پیش شرکت‌های هواپیمایی ایران شده است. این در حالی است که بر‌اساس چشم‌انداز برنامه 20‌ساله توسعه، بنا بود‌ ایران تبدیل به قطب هوانوردی منطقه شود، اما حالا در شرایطی که صنعت هوایی کشور نیاز به 500 فروند هواپیما دارد، فقط حدود 150 و بنا بر روایاتی 60 تا 70 فروند هواپیما در ایران فعال است که میانگین سنی این هواپیماها به 20 سال می‌رسد. در این شرایط سقوط ارزش ریال هم سبب شده است‌ متخصصان صنعت هوایی و خلبانان اقدام به مهاجرت به کشورهای همسایه کنند. در ایران حقوق ماهانه خلبانان ماهر ایران به حدود هزار دلار می‌رسد و در برخی ایرلاین‌ها این رقم پایین‌تر است. این در شرایطی است که نه‌تنها دریافتی خلبانان در کشورهای منطقه چند برابر خلبانان ایرانی است، بلکه در برخی کشورهای منطقه مانند عربستان سعودی حداقل حقوق کارگران با حقوق خلبانان ایرانی برابری می‌کند. گزارش‌ها نشان می‌دهد‌ حقوق خلبانان اماراتی وابسته به میزان مهارت آنها بین پنج‌هزارو 400 تا 26 هزار دلار است. در ترکیه هم خلبانان حداقل هزارو 230 دلار دریافت می‌کنند.

 مقایسه دستمزد پزشکان ایرانی و اروپایی
به‌جز خلبانان این روزها اخبار مهاجرت گسترده پزشکان و پرستاران به گوش می‌رسد. در همین زمینه حسین کرمانپور، روابط‌عمومی وزارت بهداشت، اعلام کرد‌ براساس «آمار نظام پزشکی» ایران از ابتدای کرونا تا سال 1401 حدود پنج هزار پزشک از این کشور مهاجرت کرده‌اند. علی جواهرفروش‌زاده، رئیس سازمان نظام پزشکی اهواز هم گفته بود‌ مهاجرت پزشکان ایران، از‌جمله اهواز به عمان، بحرین، قطر و اروپا در سال‌های اخیر رشد چشمگیری داشته است. طی یک سال گذشته روزانه برای دو تا  10 نفر از کادر درمانی اهواز گواهی مهاجرت صادر شده است. همچنین موید علویان، رئیس هیئت‌مدیره نظام پزشکی تهران گفته است مهاجرت پزشکان ایرانی در یک‌ سال هزار درصد رشد داشته است. ‌آمار کسانی که برای گرفتن تأییدیه به نظام پزشکی مراجعه کرده‌اند از 400 نفر در سال 1400 به بیش از چهارهزارو ‌200 مهاجر در سال‌ 1401 رسید. درباره مقایسه درآمد پزشکان و پرستاران هم باید گفت براساس گزارش سازمان جهانی بهداشت، متوسط درآمد سالانه یک پزشک در ایران در سال ۲۰۱۹ حدود ۱۰ هزار دلار بوده است که در مقایسه با متوسط درآمد سالانه یک پزشک در آمریکا که حدود ۲۹۴ هزار دلار، در انگلستان حدود ۱۳۶ هزار دلار، در کانادا حدود ۲۵۸ هزار دلار، در استرالیا حدود ۲۰۷ هزار دلار و در آلمان که حدود ۱۱۱ هزار دلار بوده، بسیار کمتر است. همچنین متوسط درآمد سالانه یک پرستار در ایران در سال ۲۰۱۹ حدود سه هزار دلار بوده است که در مقایسه با متوسط درآمد سالانه یک پرستار در آمریکا که حدود ۷۳ هزار دلار، در انگلستان حدود ۴۰ هزار دلار، در کانادا حدود ۵۹ هزار دلار، در استرالیا حدود ۶۵ هزار دلار و در آلمان که حدود ۴۷ هزار دلار بوده، بسیار کمتر است.

 سیل مهاجرت متخصصان نفتی
این ماجرا برای متخصصان نفتی هم تکرار می‌شود. چندی پیش آرش نجفی، عضو کمیسیون انرژی اتاق ایران، به ایلنا گفته بود در حالی که مدیران درجه یک نفتی در ایران فقط حدود هزارو 700 دلار حقوق دریافت می‌کنند، همین مدیران ارشد در معمولی‌ترین شرکت‌های دنیا پنج هزار دلار حقوق می‌گیرند. او در ادامه تأکید کرده است: «وقتی معیشت و ارزاق را مقایسه می‌کنیم با شهری مثل دوبی، یکی است؛ یعنی هزینه‌های دو کشور یکسان و درآمدها بسیار متفاوت و یک‌چهارم امارات است و همین باعث می‌شود از پرستار تا تکنسین فنی و متخصص به کشورهای حاشیه خلیج فارس و همسایه جذب شوند». همچنین ناصر عاشوری، دبیر انجمن صنفی کارفرمایی پالایش نفت، از بروز چالش در برخی پالایشگاه‌ها به دنبال مهاجرت نیروهای متخصص خبر داد و گفت: «تا پیش از این، مهندسان ما درخواست رفتن به خارج از کشور داشتند، اکنون افراد فنی و آچاربه‌دست پالایشگاه‌ها نیز درخواست کار در کشورهای خارجی را دارند؛ به‌طوری که از کشورهای همسایه دعوت‌نامه برای کارگران ماهر پالایشگاه‌ها با حقوق ۶۰۰ تا ۷۰۰ میلیون تومان در ماه ارسال می‌شود». مسئله حتی از نیروهای متخصص هم فراتر رفته است و سقوط ارزش ریال دستمزد کارگران ساده را نیز به‌شدت متأثر کرده است و زمزمه‌های تشدید مهاجرت کارگران به گوش می‌رسد.

 حقوق کارگران ایرانی فقط 66 دلار
قدرت خرید کارگران ایرانی به کمتر از یک‌سوم 10 سال گذشته رسیده است. در حال حاضر ارزش دلاری دستمزد کارگران ایرانی فقط 66 دلار در ماه است، حال آنکه دستمزد کارگران در سال‌های 1394 تا 1396 به 225 دلار در ماه می‌رسید. این در حالی است که بررسی داده‌های وزارت کار عمان نشان می‌دهد‌ حداقل حقوق کارگران در این کشور 845 دلار در ماه است. حداقل حقوق کارگران در کویت هم حدود 245 دلار است. همچنین حقوق کارگران در امارات هم بین 490 تا 900 دلار در ماه و در عراق هم حداقل حقوق کارگران بین 355 تا 400 دلار است. در این میان عربستان سعودی ارقام قابل توجهی به‌عنوان حقوق به کارگران می‌پردازد و حداقل حقوق کارگران  بین 800 تا هزار دلار است.