رفع ابهام در حذف پل خیبر اراک؛ پاسخ‌های کارشناسی در برابر سوالات اعتراضی

ایرنا/ اراک - ایرنا - در میان ابهامات و سوال‌های اعتراضی خبرنگاران و نمایندگان سازمان‌های مردم نهاد درباره سرنوشت مبهم پل خیبر، مسئولان شهری در نشستی با ارائه پاسخ‌های کارشناسی، تأکید کردند که جمع‌آوری این پل نه یک تصمیم سلیقه‌ای، بلکه گامی ضروری و مبتنی بر مطالعات چندین‌ساله برای احیای هویت تاریخی و بهبود کیفیت زندگی در هسته مرکزی شهر است.

به گزارش ایرنا، عصر روز دوشنبه، در حالی که بولدوزرهای شهرداری از صبح همان روز کار خود را با حذف فیزیکی پل خیبر اراک آغاز کرده بودند، نشست هم‌اندیشی مدیران شهری با رسانه‌ها و سازمان‌های مردم‌نهاد در مرکز استان مرکزی برگزار شد.

این نشست که با هدف گفت‌وگو پیرامون طرح‌های مجموعه شهرداری به ویژه پیاده‌راه‌سازی مرکز شهر ترتیب یافته بود، در فضایی برگزار شد که هنوز گرد و غبار تخریب پل بر روی شهر فروننشسته و اعتراضات زیست‌محیطی به این اقدام، رسمی‌تر از همیشه پیگیری می‌شد، تقارن اجرای طرح در صبح و برگزاری نشست هم‌اندیشی در عصر، فضای این رویداد را به میدانی برای دفاعیات مدیریت شهری در برابر پرسش‌های انتقادی بدل کرد.

معاون شهردار اراک در این نشست با دفاع از اقدام صورت‌گرفته، حذف پل خیبر را نه صرفاً یک مداخله ترافیکی، که گامی اساسی در اجرای طرح جامع ترافیک و پیاده‌راه‌سازی مرکز شهر توصیف کرد و هدف غایی این طرح‌ها را کاهش آلودگی هوا، افزایش نشاط اجتماعی و بازپس‌دادن فضای شهری از خودروها به شهروندان دانست.

در ادامه این نشست، معاون امور زیربنایی شهرداری تلاش کرد با پاسخ به نگرانی‌ها درباره بروز گره‌های ترافیکی، این طرح را بخشی از یک برنامه جامع شامل تقویت ناوگان حمل‌ونقل عمومی و ایجاد مسیرهای جایگزین معرفی کند و بر ماهیت فراعمرانی پیاده‌راه‌سازی به عنوان بستری برای تعاملات فرهنگی و اجتماعی تأکید ورزید.

در سوی دیگر این میدان، سازمان‌های مردم‌نهاد به ویژه فعالان حوزه محیط زیست، موضعی انتقادی نسبت به این پروژه اتخاذ کرده بودند؛ مخالفت آن‌ها که صبح دوشنبه و همزمان با آغاز عملیات عمرانی به صورت رسمی پیگیری شد، نشان‌دهنده نگرانی عمیق از نبود پیوست‌های کارشناسی کافی در حوزه تأثیرات زیست‌محیطی این تغییرات بزرگ شهری است.

معاون زیربنایی شهرداری اگرچه پیاده‌راه‌سازی را زمینه‌ساز بازگشت هویت اجتماعی به مرکز شهر می‌داند، اما منتقدان معتقدند اجرای شتابزده چنین طرح‌هایی بدون فراهم‌سازی زیرساخت‌های حمل‌ونقل پاک، ممکن است به افزایش ترافیک و آلودگی در مناطق پیرامونی منجر شود.

بدین‌ترتیب، اراک این روزها در تجربه‌ای متفاوت، خود را در آستانه تحولی بزرگ یافته است؛ تحولی که از دل تقابل میان "ضرورت نوسازی شهری" و "الزامات پایداری محیط زیست" عبور می‌کند. در حالی که شهرداری بر بازگشت آرامش و هویت به مرکز شهر از طریق پیاده‌راه‌سازی اصرار دارد، کنشگران مدنی خواستار بازنگری در طرح‌ها با مشارکت کارشناسان مستقل هستند.

اجرای طرح بدون اطلاع رسانی و بدون توجیه قابل پذیرش نیست

نماینده سازمان‌های مردم‌نهاد استان مرکزی گفت: اجرای طرح اخیر مدیریت ترافیک در هسته مرکزی شهر بدون اطلاع‌رسانی کافی و بدون طی مراحل کارشناسی، موجب نارضایتی شهروندان و افزایش مشکلات ترافیکی شده است.

سیاوش آقاخانی افزود: این طرح در حالی اجرا شده که بنا بر اعلام اعضای کمیسیون فنی شورای اسلامی شهر، آنان هیچ‌گونه اطلاع دقیقی از جزئیات و روند تصویب آن نداشته‌اند و تصمیم‌گیری بدون آگاهی و مشارکت نهادهای مرتبط صورت گرفته است.

وی اظهار کرد: برخلاف سایر طرح‌های شهری که مبتنی بر مستندات علمی، بارگذاری‌ها، سیاست‌های کاربری اراضی و مطالعات ترافیکی تعریف می‌شود، در این طرح نیاز سفر در هسته مرکزی شهر به‌درستی ارزیابی نشده و اجرای آن در پرکارترین زمان‌های سال از جمله ایام نوروز و ماه مبارک رمضان، موجب اختلال جدی در دسترسی شهروندان شده است.

نماینده سازمان‌های مردم‌نهاد استان مرکزی با بیان اینکه این طرح فاقد مصوبه مشخص و فرآیند قانونی شفاف است، عنوان کرد: شورای اسلامی شهر ظرفیت قانونی برای توقف اجرای طرح را داشته اما از این اختیار استفاده نشده و این موضوع جای گلایه جدی دارد.

آقاخانی ادامه داد: متأسفانه تصمیم‌گیری در بدترین زمان ممکن و بدون ارائه گزارش‌های کارشناسی انجام شده و تشکل‌های مردم‌نهاد به‌طور جدی با این شیوه اجرا مخالف هستند و باید توجه داشت کسبه فرصت کسب درآمد در شرایط کنونی و منتهی به پایان سال را از دست می‌دهند.

وی تأکید کرد: انتظار می‌رفت پیش از اجرای طرح، ارائه فنی و علمی شهرداری در اختیار افکار عمومی و نهادهای تخصصی قرار گیرد تا امکان بررسی، نقد و اصلاح وجود داشته باشد.

آقاخانی خاطرنشان کرد: پل خیبر روزی تصویب روز دیگر اجرا و امروز حذف می‌شود و باید مشخص شود افراد دخیل در این تصمیم‌گیری‌ها چه کسانی هستند و طرح شکایت نیز پیگیری می‌شود.

نگاه ویترینی علاج کلاف سردرگم مدیریت شهری اراک نیست

حمید اخوان عضو دیگری از سازمان‌های مردم نهاد نیز با ارائه تصاویر تهیه شده از سایت شهرداری اراک، گفت: شهرداری اراک در حالی مدعی این موضوع می‌شود که بخش زیرگذر خیابان امام از طرح مرکز شهر بعد از بازنگری حذف شده است و صرفا حذف پل خیبر در دستور کار است که تصاویر طرح مربوط به مرکز شهر در سایت رسمی این مجموعه مربوط به حذف پل و ایجاد زیرگذر است و باید توجه داشت، نمی‌شود یک طرح را تقسیم‌بندی و یک قسمت را اجرا و قسمت دیگر را رها و انتظار داشت که محیط مناسبی ایجاد شود.

وی بیان کرد: هرگونه تصمیم‌گیری در بخش مدیریت شهری باید بر پایه مطالعات جامع، رویکرد انسان‌محور و رعایت اصول شهرهای مدرن انجام شود و اجرای طرح‌های مقطعی بدون توجه به پیامدهای واقعی، تنها پاک‌کردن صورت‌مسئله است.

اخوان افزود: اینکه تصور شود با حذف خودرو از یک محدوده می‌توان مشکلات را حل‌شده تلقی کرد، نوعی نگاه ویترینی به مدیریت شهری است، در حالی که بدون ایجاد شبکه حمل‌ونقل کارآمد، مسیرهای دوچرخه‌سواری، و برنامه جامع سفرهای درون‌شهری، هیچ‌گونه اثر پایداری در حوزه زیست‌محوری ایجاد نخواهد شد.

وی اظهار کرد: اگر قرار است قانونی برای مرکز شهر وضع شود، باید مشخص شود آیا این تصمیم واقعاً به کاهش تعداد سفرهای خودرویی، کاهش مصرف سوخت و افزایش تمایل عمومی به استفاده از شیوه‌های حمل‌ونقل پاک منجر می‌شود یا خیر، تصمیم‌گیری بدون پاسخ به این پرسش‌ها، نتیجه‌ای جز نارضایتی شهروندان ندارد.

این فعال مدنی با اشاره به نقش هسته مرکزی شهر در مراودات تجاری، اداری، اقتصادی و آموزشی گفت: مرکز شهر قلب تپنده فعالیت‌های روزمره مردم است و هرگونه محدودیت باید با درک صحیح از کارکردهای این محدوده و با مشارکت دستگاه‌های تخصصی اتخاذ شود.

اخوان با بیان اینکه در بسیاری از شهرهای بزرگ دنیا، از جمله تهران، طرح‌های ترافیکی بر پایه مطالعات جامع و با مشارکت دانشگاه‌ها و دستگاه‌های تخصصی اجرا می‌شود، افزود: انتظار می‌رود در اراک نیز پیش از هر اقدام اجرایی، نقشه جامع و برنامه‌ریزی علمی در اختیار افکار عمومی و نهادهای مدنی قرار گیرد.

وی خطاب به موضوع مطرح شده در نشست مربوط به ابراز علاقه یکی از کارشناسان شهرداری به استفاده از دوچرخه در مرکز شهر، اظهار کرد: نمی‌شود که برنامه‌ریزی برای محیط زیست مردم به علاقه‌مندی مسئولان ختم شود و باید توجیه قابل قبول و متناسب با نیاز شهروندان وجود داشته باشد.

اجرای هر طرح عمرانی چالش‌های ویژه خود را دارد

معاون امور زیربنایی و حمل‌ونقل شهری شهرداری کلانشهر اراک گفت: برای جمع‌آوری پل خیبر از سازمان عمران به صورت امانی تامین اعتبار شده است و در تامین منابع مشکلی وجود ندارد و در این خصوص قراردادی منعقد نشده است.

روح‌اله دولت‌آبادی بیان کرد: طبق برنامه‌ریزی انجام شده باید تا پایان سال این پل جمع‌آوری می‌شد و در این خصوص الزام وجود داشت.

وی با اشاره به اینکه طرح کامل مرکز شهر ایجاد پیاده راه‌سازی در قسمت‌های تعیین شده از جمله خیابان شهید بهشتی است و در پاسخ به این سوال که طرح مذکور ایجاد مزاحمت برای شهروندان دارد و چه برنامه‌ای در این خصوص تعریف شده؟ بیان کرد: برای کسبه تردد تعریف می‌شود از طرفی وسیله نقلیه برقی در نظر گرفته می‌شود.

معاون امور زیربنایی و حمل‌ونقل شهری شهرداری کلانشهر اراک تصریح کرد: اجرای هر پروژه عمرانی چالش‌هایی به همراه دارد که از جمله آن مسدودی مسیر و چالش در تردد است و این موضوع را باید پذیرفت.

دولت‌آبادی در خصوص پرسش مطرح شده مربوط به اجتناب شهرداری از اجرای طرح کامل که شامل زیرگذر خیابان امام خمینی(ره) است، گفت: این طرح مربوط به قبل است و در بازنگری این قسمت حذف شده است.

وی افزود: توسعه شهری همواره با مقاومت‌هایی روبرو بوده است، اما مدیریت شهری اراک با تکیه بر اسناد بالادستی و مطالعات دقیق علمی، منافع بلندمدت ۷۰۰ هزار شهروند را فدای منافع مقطعی یا شخصی نخواهد کرد. جمع‌آوری پل خیبر، نه یک تصمیم سلیقه‌ای، بلکه آغاز یک رنسانس در شهرسازی اراک است.

معاون امور زیربنایی و حمل‌ونقل و نقل شهری شهرداری اراک ادامه داد: طرح جمع‌آوری پل خیبر و ایجاد پیاده‌راه در هسته مرکزی شهر حاصل ماه‌ها بررسی در شورای هماهنگی ترافیک استان است، این طرح تمامی تأییدیه‌های نهادهای حاکمیتی و نظارتی را دارد و هرگونه محکومیت این طرح بدون ارائه مستندات فنی، تقابل با نهادهای سیاست‌گذار و اسناد توسعه‌ای کلانشهر اراک تلقی می‌شود.

‌دولت‌آبادی اظهار کرد: روزانه بیش از سه‌هزار خودروی تک‌سرنشین و فاقد هدف سفر مشخص، صرفاً برای عبور از هسته مرکزی، بار ترافیکی و آلودگی صوتی و زیست‌محیطی شدیدی را به شهر تحمیل می‌کردند. پل خیبر عملاً به جای حل ترافیک، به «آسازه ای آهنی برای دعوت خودروهای بیشتر به قلب شهر» تبدیل شده بود.

وی بیان کرد: برخلاف تصور سنتی، تجربه‌های جهانی و داخلی (مانند پیاده‌راه‌های تهران، تبریز و رشت) ثابت کرده است که تبدیل مسیر سواره به پیاده، باعث رونق اقتصادی می شود. «تجمع انسانی» یعنی افزایش زمان حضور مشتری در برابر ویترین‌ها و با انسان‌محور شدن مرکز شهر، کسب‌وکارهای راکد، جان دوباره‌ای خواهند گرفت و هسته مرکزی اراک به قطب گردشگری و خرید تبدیل می‌شود.

معاون امور زیربنایی و حمل و نقل شهرداری اراک گفت: پل فلزی خیبر سال‌ها باعث، اغتشاش بصری و تهدیدی برای نگین تاریخی اراک یعنی بازار بزرگ و ارزشمند کهن ما بوده و پیاده‌راه آینده اراک با مبلمان شهری استاندارد، فضای سبز پایدار و اولویت دادن به سالمندان، کودکان و افراد دارای توان‌خواه، عدالت اجتماعی را در دسترسی به فضاهای شهری محقق می‌کند.

دولت‌آبادی اضافه کرد: در حالی که اراک با بحران آلودگی هوا دست و پنجه نرم می‌کند، حذف گره‌های ترافیکی و کاهش تقاضای سفر با خودروی شخصی در مرکز شهر، یک ضرورت زیست‌محیطی است. این طرح با کاهش استارتاپ‌های غیرضروری و ترمزهای پی‌درپی خودروها، سهم بسزایی در بهبود کیفیت هوای منطقه خواهد داشت.

وی تصریح کرد: پروژه‌های عمرانی کلان طبق تقویم بودجه‌ریزی باید در زمان مقرر آغاز شوند. تعلل به بهانه عید، یعنی هدررفت فصل کاری و تحمیل تورم سال جدید به هزینه‌های پروژه که خود مصداق بارز آسیب به بیت‌المال است.

معاون امور زیربنایی و حمل‌ونقل شهرداری اراک گفت: هدف شهرداری این است که با سرعت‌بخشی به پروژه، هسته مرکزی شهر را برای فصل پرتردد سال آماده کنیم.

به گزارش ایرنا، گفت و گو در نهایت به نقطه‌ای ختم شد که معاون امور زیربنایی و حمل‌ونقل شهری شهرداری کلانشهر اراک اظهار کرد که طرح با تمام توان اجرا می‌شود و امید داریم اصحاب رسانه و سازمان‌های مردم نهاد همکاری کنند که با این اظهار نظر اعتراض خبرنگاران و سازمان‌های مردم نهاد مطرح و معتقد بودند که با این وضعیت توجیه نشست گفت و گو محور چیست و در نهایت شهرداری و شورای شهر اقدام تعیین شده را انجام می‌دهند.

اجرای پیاده‌راه‌سازی در هسته مرکزی اراک یک الزام راهبردی است

این درحالی است که عباس خسروانی عضو شورای اسلامی شهر اراک در گفت و گو با ایرنا گفته است: اجرای پیاده‌راه‌سازی در هسته مرکزی اراک و برداشتن پل خیبر نه یک انتخاب لوکس، بلکه یک الزام راهبردی برای رشد و توسعه پایدار شهر اراک است.

وی ادامه داد: اقدامات مدیریت شهری در تکمیل رینگ‌های ترافیکی پیرامونی شهر، دفنی کردن تاسیسات برقی، افزایش ناوگان حمل و نقل عمومی و خطوط ویژه اتوبوس و احداث بازارچه‌ها و طرح احداث شهرک سلامت این امکان را فراهم کرده که مرکز شهر اراک در آینده نزدیدک از ترافیک عبوری سنگین تخلیه بشود و به یک منطقه قابل زیست تبدیل شود.

این عضو شورای اسلامی شهر اراک افزود: البته اجرای چنین طرح‌های بنیادینی در کوتاه‌مدت ممکن است با نارضایتی‌هایی به دلیل تغییر الگوی سفر یا دسترسی همراه باشد، اما نگاه به آینده نشان می‌دهد که بدون این جراحی ترافیکی، مرکز شهر به تدریج دچار فرسودگی بافتی، آلودگی انباشته و فرار سرمایه انسانی خواهد شد.

خسروانی بیان کرد: ایجاد محدوده ترافیکی هوشمند و پارکینگ‌های حاشیه‌ای، مکمل این طرح است که مشکل توقف خودروها را حل کرده و سفرهای درون‌شهری را به سیستمی ترکیبی و کارآمد تبدیل می‌کند.

وی اظهار کرد: پیاده‌راه‌ها تنها مسیرهای بدون خودرو نیستند؛ آنها قلب تپنده شهر برای تعاملات اجتماعی، رونق اقتصاد خرد محلی و کاهش آلودگی هستند. تجربه جهانی ثابت کرده است که پس از تثبیت چنین طرح‌هایی، ارزش املاک افزایش یافته، گردشگرپذیری بالا می‌رود و رضایت شهروندی بهبود می‌یابد. بنابراین، اجرای این طرح یک سرمایه‌گذاری بلندمدت برای هویت و آینده اراک است و همه ما باید برای تحقق این چشم‌انداز، سختی‌های مسیر را به جان بخریم تا شهری انسانی‌تر و پایدارتر برای نسل‌های بعد به میراث بگذاریم.

کلام آخر:

در تقابل دو نگاه به توسعه شهری در اراک، تخریب پل خیبر و اجرای طرح پیاده‌راه‌سازی در هسته مرکزی شهر، به نمادی از چالش میان "ضرورت نوسازی شهری" و "الزامات مشارکت‌محور و زیست‌محیطی" تبدیل شده است. از یک سو، مدیریت شهری این اقدام را گامی راهبردی برای بازپس‌دادن فضای شهر به شهروندان، کاهش آلودگی و احیای هویت اجتماعی مرکز شهر می‌داند و آن را در چارچوب یک برنامه جامع ترافیکی تعریف می‌کند. از سوی دیگر، سازمان‌های مردم‌نهاد و فعالان مدنی، اجرای شتابزده و بدون اطلاع‌رسانی قبلی این طرح را نقد کرده و آن را فاقد پیوست‌های کارشناسی کافی، به ویژه در حوزه محیط زیست و حمل‌ونقل عمومی می‌دانند.

در نهایت، اراک در آستانه تحولی بزرگ قرار گرفته است؛ تحولی که می‌تواند الگویی موفق یا هشداری برای سایر شهرها باشد. عبور موفق از این مرحله، نیازمند توقف نگاه صرفاً عمرانی و ویترینی و حرکت به سمت حکمرانی شهری مشارکتی است و اگرچه اعضای شورای شهر بر الزام راهبردی این طرح برای آینده اراک تأکید دارند، اما تحقق این چشم‌انداز منوط به فراهم‌سازی زیرساخت‌های حمل‌ونقل پاک، ارزیابی مستمر اثرات زیست‌محیطی و مهم‌تر از همه، تبدیل منتقدان به همراهانی در مسیر توسعه پایدار شهری است.