در یمن چه خبر است؟

اکو ایران/متن پیش رو در اکو ایران منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست

فرار رهبر جدایی‌طلبان در یمن، هم‌زمان با تشدید درگیری‌ها میان نیروهای مورد حمایت عربستان و امارات، نشانه‌ای از ورود یمن به مرحله‌ای تازه از بحران است. جایی که رقابت‌های منطقه‌ای می‌تواند سرنوشت جنگ را تغییر دهد.
به گزارش اکوایران،‌ در حالی که نگاه‌ها به امنیت دریای سرخ و مسیرهای راهبردی آن دوخته شده، تحولات پرشتاب جنوب یمن بار دیگر این کشور جنگ‌زده را در کانون بحران‌های منطقه‌ای قرار داده است. برکناری و «فرار» عیدروس الزبیدی، رهبر جدایی‌طلبان مورد حمایت امارات، نه‌تنها شکاف‌های عمیق در اردوگاه متحدان سابق را آشکار کرده، بلکه از ورود جنگ یمن به مرحله‌ای جدید خبر می‌دهد؛ مرحله‌ای که در آن رقابت ریاض و ابوظبی، سرنوشت جدایی‌طلبان جنوب و آینده صلح پس از یک دهه جنگ، بیش از هر زمان دیگری به معادلات امنیتی دریای سرخ گره خورده است.

رهبر جدایی‌طلبان گریخت!
به نوشته میدل ایست‌ آی، شورای رهبری ریاست‌جمهوری یمن (PLC) عیدروس الزبیدی، رئیس شورای انتقالی جنوب (STC) را برکنار کرد و او را در بحبوحه بی‌ثباتی فزاینده در جنوب کشور به خیانت بزرگ متهم ساخت. قرار بود الزبیدی روز سه‌شنبه برای گفت‌وگوها به ریاض سفر کند، اما به گفته یک مقام سعودی، او به مکانی نامعلوم گریخته است. در حکمی که روز چهارشنبه صادر شد رشاد العلیمی رئیس شورای رهبری ریاست‌جمهوری، اعلام کرد این شورا رأی به لغو عضویت الزبیدی داده و پرونده او را به دادستان کل ارجاع ‌می‌دهد.

 در این حکم آمده است که او به دلیل ارتکاب خیانت بزرگ برکنار شده و دادستانی تحقیق رسمی را آغاز خواهد کرد. اتهام‌های واردشده به الزبیدی شامل لطمه زدن به جایگاه سیاسی و نظامی یمن، تشکیل گروه مسلح، ارتکاب نقض‌های جدی علیه غیرنظامیان، کشتن افسران و سربازان، و خرابکاری در تأسیسات نظامی است. الزبیدی رهبری شورای انتقالی جنوب را بر عهده دارد؛ جنبشی جدایی‌طلب و مورد حمایت امارات که کنترل بخش‌های وسیعی از جنوب یمن، از جمله عدن که به‌طور اسمی مقر دولت شورای رهبری ریاست‌جمهوری است را در اختیار دارد. شورای رهبری ریاست‌جمهوری، ائتلافی از جریان‌های یمنی، به‌عنوان مرجع حکمرانی به‌رسمیت‌شناخته‌شده بین‌المللی یمن فعالیت می‌کند.

افزایش تنش‌ها در سراسر یمن
شورای انتقالی جنوب در بیانیه‌ای ادعاهای مربوط به ناپدید شدن رهبرش را رد کرد و گفت الزبیدی در عدن حضور دارد و  به انجام وظایف خود ادامه می‌دهد .قرار بود او برای گفت‌وگو درباره آینده یمن با رئیس‌جمهور این کشور به عربستان سفر کند .ترکی المالکی، سخنگوی ائتلاف عربستان، گفت رهبران ائتلاف روز یکشنبه به الزبیدی دستور داده بودند ظرف ۴۸ ساعت به عربستان سفر کند تا درباره تشدید خشونت‌ها و حملات نیروهای شورای انتقالی جنوب در حضرموت و المهره گفت‌وگو شود. استان‌های المهره و حضرموت در مجموع نزدیک به نیمی از مساحت یمن را تشکیل می‌دهند و با عربستان مرز مشترک دارند.

در ۱۶ دسامبر، پس از هفته‌ها تشدید تنش‌ها در مناطق شرقی یمن، شورای انتقالی جنوب مدعی شد کنترل استان‌های حضرموت و المهره را به دست گرفته است؛ آن هم پس از عقب‌نشینی نیروهای مورد حمایت عربستان از پایگاه‌های نظامی خود در عدن. المالکی گفت الزبیدی به مقامات سعودی اطلاع داده بود که روز سه‌شنبه وارد عربستان خواهد شد، اما وقتی پرواز خطوط هوایی یمن پس از بیش از سه ساعت تأخیر سرانجام انجام شد، تنها مقام‌های ارشد شورای انتقالی جنوب را بدون او حمل می‌کرد. او افزود الزبیدی به مکانی نامعلوم گریخته و همکارانش را بدون هیچ اطلاعاتی رها کرده است. در همان نشست، شورای رهبری ریاست‌جمهوری وزیر حمل‌ونقل، عبدالسلام حمید، و وزیر برنامه‌ریزی و همکاری‌های بین‌المللی، وعد بدیب، را نیز برکنار و هر دو را برای تحقیق معرفی کرد. این شورا همچنین دستور بازداشت افرادی را صادر کرد که به توزیع سلاح و تهدید صلح مدنی متهم‌اند و وعده داد برای حاکمیت قانون و حفاظت از آزادی‌های عمومی با قاطعیت اقدام کند.

آینده مبهم صلح پس از ده‌ سال جنگ
حال باید دید آینده این درگیری و نزاع‌ میان نیروهای حاضر در میدان رقابت چه خواهد شد. به نوشته العربی الجدید، با شتاب گرفتن تشدید نظامی و بسیج بازیگران رقیب، سال نو در یمن در شرایطی از بی‌ثباتی فزاینده آغاز شده است؛ وضعیتی که از ورود به مرحله‌ای نگران‌کننده و تازه در مناقشه حکایت دارد. اگرچه سال ۲۰۲۶ پایان یک دهه جنگ را رقم می‌زند، اما سال پیش رو ممکن است به‌جای صلح، فصل جدیدی را آغاز کند که با تعمیق دخالت‌های خارجی و تشدید درگیری‌های داخلی همراه است.

وضعیت کنونی یمن، به‌ویژه در جنوب کشور، به‌شدت بی‌ثبات است؛ جایی که متحدان دیروز، همراه با حامیان منطقه‌ای‌شان، به دشمنان مرگبار یکدیگر بدل شده‌اند و از سلاح‌های پیشرفته علیه هم استفاده می‌کنند.  سال‌ها عربستان سعودی گسترش جدایی‌طلبان مورد حمایت امارات در جنوب یمن را تحمل کرده بود. اما پس از آن‌که جدایی‌طلبان کنترل خود را بر حضرموت و المهره مستحکم‌تر کردند، واکنش ریاض سریع و قاطع بود. ریاض برای مقابله با این گسترش، هم از عملیات هوایی و هم از نیروهای زمینی استفاده کرد. همچنین خواستار عقب‌نشینی نیروهای جدایی‌طلب از این دو استان و خروج نیروهای اماراتی از سراسر جنوب شد. عبدالسلام محمد، رئیس مرکز مطالعات و پژوهش یمن، انتظار دارد شورای انتقالی جنوب در نهایت از مناطقی در شرق یمن که به‌تازگی تصرف کرده، عقب‌نشینی کند. به گفته او، هرگونه سرپیچی از دولت مورد حمایت عربستان به رویارویی‌ طولانی‌مدت منجر می‌شود.  

روزهای سخت جدایی‌طلبان در یمن
با وجود موفقیت یورش برق‌آسای اوایل دسامبر، شورای انتقالی جنوب اکنون با قدرت نظامی عربستان و هزاران رزمنده یمنی هم‌پیمان آن روبه‌روست. ماه‌های پیش رو تعیین‌کننده خواهند بود؛ این‌که آیا جدایی‌طلبان می‌توانند هم توان نظامی و هم جایگاه سیاسی خود را در جنوب حفظ کنند یا نه. عبدالرّقیب، یکی از نیروهای شورای انتقالی جنوب در شبوه، به العربی الجدید گفت که او و هزاران نفر مانند او نه برای منفعت شخصی، بلکه برای استقلال می‌جنگند. یمن جنوبی از سال ۱۹۶۷، زمانی که بریتانیا عقب‌نشینی کرد، تا سال ۱۹۹۰ که با یمن شمالی متحد شد، کشوری مستقل بود. در سال ۱۹۹۴ نیز تلاش برای جدایی دوباره به جنگ داخلی کوتاهی انجامید. با این حال، تلفات اخیر در حضرموت روحیه شورای انتقالی جنوب را تضعیف کرده و ضربه‌ای به این جنبش زده است. یک مقام نظامی روز یکشنبه گفت دست‌کم ۸۰ نفر از نیروهای آن‌ها از روز جمعه تاکنون در درگیری با نیروهای مورد حمایت عربستان و در حملات هوایی کشته شده‌اند. عبدالرّقیب به «العربی الجدید» گفت: «هرگز تصور نمی‌کردم جنگنده‌های سعودی ما را بمباران کنند. این خیانتی دردناک است. ما هیچ تهدیدی برای عربستان نیستیم و قصد آسیب زدن به این کشور را نداریم. ما فقط برای بازپس‌گیری استقلال‌مان می‌جنگیم.»

روز شنبه، عیدروس الزبیدی، رئیس شورای انتقالی جنوب، در سخنرانی تلویزیونی اعلام کرد که یک دوره انتقالی دوساله برای برگزاری همه‌پرسی استقلال در نظر گرفته شده است. او افزود اگر حملات نظامی به جنوب ادامه یابد یا درخواست‌ها برای گفت‌وگو درباره تجزیه نادیده گرفته شود، شورای انتقالی جنوب بی‌درنگ اعلام استقلال خواهد کرد. برای عبدالرّقیب، سال پیش رو سرنوشت‌ساز است؛ چراکه سلطه شورای انتقالی جنوب در چندین استان جنوبی با چالش‌های فزاینده‌ای روبه‌رو شده است. او گفت: «ما در میدان با دشمنان متعددی روبه‌رو هستیم؛ از جمله حوثی‌ها، عربستان و دولت یمن. روزهای سختی در پیش است.»

امارات چگونه ممکن است واکنش نشان دهد؟
درگیری‌های جاری میان نیروهای مورد حمایت عربستان و جنگجویان جدایی‌طلب مورد حمایت امارات در حضرموت، مایه نگرانی جدی برای یمن و منطقه است. پیروزی سریع و قاطع نظامی برای هر یک از طرف‌ها همچنان نامطمئن است و خطر بی‌ثباتی طولانی‌مدت در جنوب را افزایش می‌دهد. عبدالسلام محمد، تحلیل‌گر یمنی، به العربی الجدید گفت: «ابوظبی اگر تصمیم بگیرد پشت صحنه عمل کند، اهرم‌های زیادی در اختیار دارد.» او افزود: «از جمله این اهرم‌ها می‌توان به حمایت از حوثی‌ها، تشویق نیروهای شورای انتقالی جنوب به ادامه نبرد با دولت یمن، و تأمین مالی قاچاقچیان اسلحه و مواد مخدر برای ایجاد آشوب در یمن اشاره کرد.»

 با این حال، او معتقد است خروج امارات از یمن نشان‌دهنده تغییری مهم در موازنه قدرت کشور است و می‌تواند دولت مورد شناسایی سازمان ملل را تقویت کند. به گفته او، «اخراج امارات و تضعیف شورای انتقالی جنوب، دولت مشروع را تقویت می‌کند و گزینه‌های بیشتری در برابر حوثی‌ها چه در صلح و چه در جنگ در اختیارش می‌گذارد.» آخر هفته، امارات خواستار کاهش تنش و گفت‌وگوی سازنده برای حل اختلافات داخلی یمن شد و تأکید کرد که «کاهش تنش و گفت‌وگوی سازنده همچنان مؤثرترین مسیر برای غلبه بر چالش‌های کنونی است».

سال تعیین سرنوشت برای یمن
یک منبع ارشد نظامی در دولت یمن روز شنبه گفت که پس از بیرون راندن نیروهای جدایی‌طلب از حضرموت، اقداماتی برای بازپس‌گیری دیگر استان‌های تحت کنترل شورای انتقالی جنوب انجام خواهد شد. اگر این راهبرد در ماه‌های آینده اجرا شود، جنوب ممکن است به‌طور ناگهانی زیر کنترل دولت درآید. اما اگر جدایی‌طلبان مقاومت سرسختانه‌ای نشان دهند، فصل تازه‌ای از خشونت خونین می‌تواند برخی استان‌های جنوبی، از جمله عدن، شبوه، ابین و لحج، را دربر گیرد. در سال‌های اخیر، نیروهای دولت یمن و جدایی‌طلبان جنوبی بارها با یکدیگر درگیر شده‌اند، اما معمولاً بنا به دستور عربستان و امارات درگیری‌ها را متوقف کرده‌اند.

 با این حال، یک دانشگاهی ساکن صنعا گفت: تیره شدن روابط ابوظبی و ریاض شاید در بلندمدت به سود یمن تمام شود هرچند هنوز عدم قطعیت‌های زیادی وجود دارد. او گفت: «ریاض به امارات اجازه داد دستورکار خود را در یمن، به‌ویژه در جنوب، پیش ببرد و این ویرانگر بود. اقدامات امارات دولت مشروع را تضعیف کرد، جدایی‌طلبان را تقویت کرد و جنگ را طولانی‌تر ساخت». این دانشگاهی افزود که عقب‌نشینی ابوظبی یا تضعیف جدایی‌طلبان، درمان همه دردهای مناقشه یمن نیست، اما پیچیدگی بحران را کاهش می‌دهد و می‌تواند راه را برای توافقی سیاسی یا نظامی میان دولت و حوثی‌ها هموار کند. او گفت: «امسال در یمن می‌تواند نقطه عطف باشد؛ جهشی به‌سوی صلح یا لغزشی به‌سوی جنگی بی‌رحمانه.»