چین در خط مقدم نبرد با آلزایمر

ایسنا/چین در حال جنگ با آلزایمر است، اما رویکرد این کشور چه درس‌هایی می‌تواند برای سایر نقاط جهان داشته باشد؟

این کشور با موجی رو ‌به ‌رشد از زوال عقل در جمعیت سالمند خود رو به ‌روست و برای آمادگی در برابر آن، در پژوهش درباره داروها، روش‌های تشخیصی و حتی جراحی سرمایه‌گذاری می‌کند.

به نقل از نیچر، بیماری آلزایمر در آستانه تبدیل شدن به یک مشکل بزرگ برای چین است. نزدیک به ۳۰ درصد از تمام افرادی که با این بیماری یا سایر اشکال مرتبط زوال عقل زندگی می‌کنند، هم‌اکنون در این کشور ساکن‌اند. با توجه به جمعیت رو به سالمندی و کاهش نرخ تولد، انتظار می‌رود بار این بیماری بر نظام سلامت و رفاه اجتماعی در دهه‌های آینده به ‌طور چشمگیری افزایش یابد.

دولت چین با اجرای برنامه‌ها و تامین بودجه‌هایی که هدف آن‌ها بهبود غربالگری، تشخیص و درمان آلزایمر تا سال ۲۰۳۰ است، به این چالش پاسخ داده است و پژوهش‌ها نیز به ‌تدریج شتاب گرفته‌اند.

دانشمندان بر روی داروهای جدید و روش‌های جراحی نوآورانه کار می‌کنند. دولت همچنین مشوق توسعه داروهای مشتق‌شده از طب سنتی چینی بوده است. افزون بر این، پژوهشگران در حال تسریع جست‌وجو برای یافتن نشانگرهای زیستی هستند که پیش از بروز آلزایمر ظاهر می‌شوند، از جمله عوامل ژنتیکی که می‌توانند توضیح دهند این بیماری چگونه شکل می‌گیرد و بهترین راه برای شناسایی زودهنگام آن چیست.

اگرچه میزان سرمایه‌گذاری‌ها هنوز به سطح بودجه ایالات متحده نمی‌رسد، اما بهبود کیفیت و افزایش سرعت پژوهش‌های پیش‌بالینی و بالینی توجه پژوهشگران سراسر جهان را جلب کرده است.

جان هاردی، دانشمند ژنتیک اعصاب در مؤسسه پژوهش زوال عقل بریتانیا در لندن، که با مرکز بیماری‌های زوال عصبی هنگ‌کنگ نیز همکاری دارد، می‌گوید: شاید چین نقطه بعدی باشد که رهبری این حوزه را بر عهده می‌گیرد.

درمان مشکل از ریشه

در سال ۲۰۲۱، نزدیک به ۱۷ میلیون نفر در چین با آلزایمر و انواع مرتبط زوال عقل زندگی می‌کردند که معادل حدود ۹ نفر در هر هزار نفر است. پیش‌بینی‌ها نشان می‌دهد این رقم می‌تواند تا سال ۲۰۵۰ به ۶۶ میلیون نفر برسد یا حتی از ۱۰۰ میلیون نفر فراتر رود. این مشکل با نرخ پایین باروری در چین تشدید می‌شود، زیرا افراد در سن کار کمتری وجود خواهند داشت که بتوانند از جمعیت رو به رشد سالمندان مبتلا به بیماری‌های ناتوان‌کننده حمایت کنند.

با درک این موج پیشِ ‌رو، مقامات چینی تلاش کرده‌اند پژوهشگران برجسته‌ای را که در کشورهای دیگر فعالیت می‌کنند، به چین جذب کنند. به گفته کالین مسترز، آسیب‌شناس عصبی در دانشگاه ملبورن استرالیا که همکاری‌های متعددی در چین دارد، جذب دانشمندان چینی که در خارج از کشور تحصیل یا کار کرده‌اند، در اولویت قرار گرفته است. او می‌گوید: آنچه اکنون می‌بینیم، بازگشت شمار زیادی از دانشمندان مهاجر به پکن، شانگهای و گوانگژو است.

چین در همه حوزه‌های پژوهشی سرمایه‌گذاری کرده و در سال ۲۰۲۴ حدود ۹۱.۵ میلیارد دلار آمریکا در پژوهش‌های بنیادی و کاربردی هزینه کرده است. سهم بودجه آلزایمر بخش کوچکی از این مبلغ است، اما روندی افزایشی داشته است.

ویهونگ سونگ، عصب‌شناس زیستی و مولکولی و پزشک-پژوهشگر، زمانی که دعوت برای هدایت آزمایشگاه آلزایمر در دانشگاه علوم پزشکی ونژو را پذیرفت، در دانشگاه بریتیش کلمبیا در ونکوور کانادا آزمایشگاه داشت. او ضمن حفظ آزمایشگاه‌های خود در ونکوور، مرکز اوجیانگ را نیز در ونژو راه‌اندازی کرد که بر پزشکی بازساختی، بینایی و سلامت مغز تمرکز دارد. این مرکز اکنون بیش از ۸۰۰ دانشمند را به کار گرفته و طبق گفته سونگ، حدود ۱.۲ میلیارد دلار از دولت محلی، بودجه دریافت کرده است.

سونگ می‌گوید چین تمرکز ویژه‌ای بر دانشمندان جوان و رو ‌به ‌رشد داشته است. او می‌گوید: در پنج سال اخیر احتمالا حدود یک میلیارد یوان چین (۱۴۵ میلیون دلار) برای پروژه‌های پژوهشی متمرکز بر آلزایمر هزینه شده است. در مقایسه، موسسه ملی سلامت آمریکا تنها در سال ۲۰۲۴ حدود ۳.۶ میلیارد دلار برای پژوهش‌های مرتبط با آلزایمر هزینه کرده است که رقمی چندین برابر بزرگ‌تر است.

پژوهش‌های تأمین مالی‌شده در چین متنوع‌اند. که‌چیانگ یه، شیمی‌دان اعصاب در دانشگاه فناوری پیشرفته شنژن، همراه با گروهش بر روی دارویی به نام BrAD-R۱۳ کار می‌کند که برای شبیه‌سازی پروتئینی به نام BDNF طراحی شده است؛ پروتئینی که به نورون‌ها امکان اتصال و ارتباط می‌دهد. افراد مبتلا به آلزایمر سطح پایینی از BDNF در مغز دارند. این دارو گیرنده‌ای به نام TrkB را فعال می‌کند که هدف طبیعی BDNF است. این امر به محافظت از نورون‌ها کمک می‌کند، احتمالا از طریق کاهش تشکیل پلاک‌های آمیلوئیدی و گره‌های نوروفیبریلار تاو که از نشانه‌های اصلی آلزایمر هستند.

گروه‌های دیگری در جهان نیز بر آگونیست‌های گیرنده TrkB کار می‌کنند، اما این محقق می‌گوید گروه او پیشرفت خوبی در مرحله بالینی داشته است. آن‌ها آزمایش ایمنی BrAD-R۱۳ را سپتامبر گذشته تکمیل کردند و قصد دارند اواخر امسال کارآزمایی‌هایی را در آمریکا و چین برای ارزیابی اثربخشی در انسان آغاز کنند.

این روند بخشی از رشد سریع پژوهش‌های بالینی در چین است. در سال ۲۰۲۱ چین تنها ۹ کارآزمایی بالینی برای درمان آلزایمر ثبت کرده بود، اما تا سال ۲۰۲۴ این تعداد به ۱۰۷ مورد رسید.

داروی دیگری که در مسیر کارآزمایی بالینی پیش می‌رود، حاوی ترکیبی به نام NBP است که از کرفس چینی که گیاهی مورد استفاده در طب سنتی چینی است، مشتق شده است. مطالعات پیش‌بالینی نشان داده‌اند که این ترکیب با افزایش سطح BDNF و بهبود عملکرد شناختی در موش‌ها مرتبط بوده و رسوبات پلاک آمیلوئیدی را کاهش داده است. در یک کارآزمایی تصادفی ۱۲ ماهه با حضور ۲۷۰ فرد مبتلا به اختلال شناختی خفیف مرتبط با آلزایمر، به نظر می‌رسید NBP شدت علائم را کاهش دهد.

جراحی؛ امیدی تازه

در سال ۲۰۱۲، گروهی پژوهشی در دانشگاه روچستر نیویورک سامانه‌ای ناشناخته را شناسایی کرد که به حذف ضایعات سلولی از مغز کمک می‌کند؛ مشابه سیستم لنفاوی در سایر بخش‌های بدن. چندین گروه پژوهشی چینی بررسی کرده‌اند که آیا این سیستم «گلیمفاتیک» با افزایش سن دچار انسداد می‌شود و توانایی خود را در پاکسازی پیش‌سازهای پلاک‌های آمیلوئیدی و گره‌های تاو از دست می‌دهد یا خیر.

شیه چینگ‌پینگ، جراح میکروسکوپی در بیمارستان چیوشی هانگژو، روشی به نام آناستوموز لنفاوی-وریدی (LVA) را برای آلزایمر ابداع کرد. این روش که در آن عروق لنفاوی به وریدها متصل می‌شوند تا مایع به سیستم گردش خون تخلیه شود، پیش‌تر برای درمان لنف ‌ادم استفاده می‌شد. اکنون این روش برای آلزایمر در چین و سایر نقاط جهان در حال آزمایش است.

با این حال، در ژوئیه ۲۰۲۵ کمیسیون ملی سلامت چین استفاده از آناستوموز لنفاوی-وریدی برای درمان آلزایمر را تا زمان تکمیل آزمایش‌های رسمی بالینی ممنوع کرد.

شناسایی زودهنگام آلزایمر

با وجود جمعیت بزرگ چین، افراد با تبار چینی در پایگاه‌های داده ژنتیکی مورد استفاده در پژوهش‌های آلزایمر کمتر نماینده داشته‌اند. برای رفع این مشکل، چندین گروه در چین پایگاه‌های داده‌ای با تمرکز بر داده‌های ژنتیکی قوم هان ایجاد کرده‌اند.

نانسی ایپ و گروهش در دانشگاه علم و فناوری هنگ‌کنگ در حال ساخت بانک زیستی شامل داده‌های ۶۰۰۰ فرد چینی مبتلا به آلزایمر، اختلال شناختی خفیف یا افراد سالم هستند. آن‌ها نوعی واریانت ژنتیکی از ژن TREM2 را شناسایی کردند که با خطر بیشتر ابتلا، پیشرفت سریع‌تر بیماری و پیامدهای شدیدتر مرتبط است. ایپ همچنین می‌گوید گروهش نشانگرهای خونی‌ یافته که می‌توانند بیماری را با دقت ۹۶ درصد تشخیص دهند و حتی تا ۱۵ سال پیش از بروز علائم آن را شناسایی کنند.

برتری چین

سرمایه‌گذاری چین اکنون در حال نشان دادن نتایج است. میزان و کیفیت مطالعات از دهه ۱۹۹۰ افزایش یافته است. تولید علمی چین از ۱۲ مطالعه بین سال‌های ۱۹۸۸ تا ۱۹۹۲ به بیش از ۸۰۰۰ مطالعه بین سال‌های ۲۰۱۳ تا ۲۰۱۷ رسید و این کشور را پس از آمریکا در رتبه دوم قرار داد.

با وجود چالش‌هایی مانند محدودیت در اشتراک‌گذاری داده‌ها و تنش‌های سیاسی، چین به ‌تدریج به یکی از قطب‌های پژوهش آلزایمر تبدیل می‌شود. به گفته سونگ، در سال‌های آینده، چین به بازیگری هم‌تراز در صحنه جهانی پژوهش آلزایمر تبدیل خواهد شد. این روند آغاز شده، اما هنوز به اوج خود نرسیده است.