کودتای اسرائیلی در منطقه کلید می‌خورد؟

اکو ایران/متن پیش رو در اکو ایران منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست

دیدار فرمانده سنتکام با ترامپ در همان روزی برگزار شد که مقامات ایالات متحده و ایران مذاکرات خود را در ژنو انجام دادند.
در هفته‌های اخیر، تهران در پی برگزاری مذاکرات جدید با واشنگتن،  از دستیابی به «اصول راهنما» در مذاکرات خبر داده بود. به نظر می‌رسد پنجره دیپلماسی در میانه بن بست کنونی تهران و واشنگتن هم‌چنان گشوده است. 

فرمانده سنتکام در کاخ سفید
به نوشته ای‌بی‌سی نیوز، دریاسالار برد کوپر، فرمانده فرماندهی مرکزی ایالات متحده (سنتکام) روز پنجشنبه با دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور این کشور دیدار کرد. ژنرال دن کین، رئیس ستاد مشترک ارتش و مشاور ارشد نظامی رئیس‌جمهور ایالات متحده نیز در این جلسه حضور داشت. این اولین باری بود که فرمانده سنتکام از آغاز بحران تازه آمریکا با ایران در دسامبر گذشته، ترامپ را در جریان امور قرار داد.

این دیدار در همان روزی برگزار شد که مقامات ایالات متحده و ایران مذاکرات خود را در ژنو  انجام دادند. هیچ یک از طرفین اعلام نکردند که توافقی قطعی حاصل شده، اما از پیشرفت در مذاکرات خبر دادند. یک مقام ارشد آمریکایی به آکسیوس گفت که مذاکرات "مثبت" بوده، اما جزئیات بیشتری ارائه نکرد. به گفته عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران،  مذاکرات هسته‌ای روز پنجشنبه به تفاهم در مورد برخی مسائل منجر شده و در مورد برخی دیگر شکاف‌هایی باقی مانده و دور دیگری از مذاکرات برای هفته آینده تعیین شده است. 

کودتای تل‌آویو؟
 به گفته منابع ای‌بی‌سی نیوز، چندین چهره جمهوری‌خواه و برخی از مقامات دولت ترامپ در روزهای اخیر به طور خصوصی از اسرائیل خواسته‌اند که به جای آغاز خصومت‌ها توسط ایالات متحده، رهبری حمله به ایران را بر عهده بگیرد. تا روز پنجشنبه مشخص نبود که آیا چنین طرحی توسط ترامپ پذیرفته شده است یا خیر. ترامپ به ارائه نظرات مختلف قبل از تصمیم‌گیری نهایی معروف است. آنا کلی، معاون سخنگوی کاخ سفید، پیش از این متذکر شده بود: «رسانه‌ها ممکن است همچنان در مورد تصمیم رئیس جمهور گمانه‌زنی کنند، اما فقط رئیس‌جمهور ترامپ می‌داند که چه کاری را می‌تواند انجام دهد یا ندهد.»

تحلیلگران سیاسی می‌گویند که پیشنهادهایی مبنی بر اینکه اسرائیل اولین «مشت» را بزند، احتمالاً به عنوان نوعی پوشش سیاسی برای جمهوری‌خواهان کنگره که با سال انتخاباتی سختی روبرو هستند، در نظر گرفته شده است. ترامپ با این وعده که به جنگ‌ها پایان می‌دهد، نه اینکه آنها را آغاز کند، در مبارزات انتخاباتی خود شرکت کرد. مقامات دفاعی پیش‌بینی می‌کنند که اگر اسرائیل به ایران حمله کند، ایران مطمئناً تلافی خواهد کرد. تحلیلگران می‌گویند در این صورت ترامپ ممکن است استدلال کند که مداخله ایالات متحده در این درگیری مطابق با سیاست چند دهه‌ای دفاع از اسرائیل بوده است.

به گفته اما رامش پونورو، سردبیر نشنال ریویو، اگر این عملیات در سراسر خاورمیانه به عنوان یک «کودتای تحت حمایت اسرائیل» تلقی شود، این استراتژی می‌تواند نتیجه معکوس داشته باشد. پونورو گفت، صرف نظر از اینکه چگونه شروع می‌شود، «اگر به یک کارزار درگیرانه تبدیل شود و ما تلفات بدهیم، آنگاه با خطرات سیاسی مواجه خواهیم شد». او افزود: «من فکر می‌کنم برای رئیس جمهور ترامپ مهم است که استراتژی و ماموریت خود در ایران را بیان کند. اما قبل از آن، او باید یک استراتژی و ماموریت روشن داشته باشد و من نمی‌دانم که آیا او هنوز در این مورد به توافق رسیده است یا خیر.»

گزینه‌های سخت
مارکو روبیو، وزیر امور خارجه و جان راتکلیف، مدیر سیا، روز سه‌شنبه گروه کوچکی از قانونگذاران ارشد در کنگره را در مورد ایران توجیه کردند، اگرچه جزئیات این جلسه محرمانه مشخص نیست. دموکرات‌ها حاضر در این جلسه گفتند از اینکه دولت این بار با قانونگذاران مشورت می‌کند، قدردانی می‌کنند و در گذشته پیش از اقدامات مهم سیاست خارجی چنین نبوده است. سناتور مارک وارنر، دموکرات ارشد کمیته اطلاعات سنا، روز سه‌شنبه به خبرنگاران گفت: «این یک زمان فوق‌العاده و  لحظه‌ای جدی در خاورمیانه و  برای آمریکا» است.

منابع آگاه به ای‌بی‌سی نیوز گفته‌اند کوپر در نشست روز پنجشنبه در مورد گزینه‌های نظامی بالقوه به ترامپ گزارش داده است. به ادعای این منابع،  از جمله گزینه‌های موجود، حمله محدود به سکوهای پرتاب موشک بالستیک و سایت‌های هسته‌ای به عنوان نوعی هشدار برای مجبور کردن تهران به پذیرش خواسته‌های ترامپ است. همچنین یک عملیات بزرگ که تعداد زیادی هدف را در یک دوره زمانی پایدار هدف قرار می‌دهد، در دست بررسی است. اما حمله اولیه به اهدافی در ایران، به رهبری اسرائیل، فراتر از هدف اجبار در مذاکرات دیپلماتیک تلقی خواهد بود. تحلیلگران می‌گویند چنین عملیاتی می‌تواند هفته‌ها طول کشیده و فوق‌العاده خطرناک باشد، بدون هیچ تضمینی در مورد آینده. نگرانی ویژه این است که ایران سعی کند به حدود ۳۵۰۰۰ تا ۴۰۰۰۰ سرباز آمریکایی مستقر در منطقه حمله کند.

اصول راهنما
با این همه، به نظر می‌رسد پنجره دیپلماسی در میانه بن بست کنونی تهران و واشنگتن هم‌چنان گشوده است. در هفته‌های اخیر، تهران در پی برگزاری مذاکرات جدید با واشنگتن،  از دستیابی به «اصول راهنما» در مذاکرات خبر داده بود.

بر اساس گزارش امواج‌مدیا، به گفته منابع سیاسی ایرانی و منطقه‌ای، چارچوب مورد بحث در دور قبلی مذاکرات ژنو بر شش «اصل راهنما» مورد توافق دو طرف استوار است. گفته می‌شود این اصول آینده غنی‌سازی اورانیوم در ایران، بازرسی‌ها، رفع تحریم‌ها و به شکلی غیرمنتظره «همزیستی مسالمت‌آمیز» با ایالات متحده را در بر می‌گیرد .یک مقام ارشد ایرانی به امواج مدیا گفت که پیشنهاد تفصیلی ارائه‌شده به هیئت آمریکایی در ۲۶ فوریه در ژنو، شامل همان «کلمات محرمانه» مورد نظر ترامپ بوده است.

به گفته یکی از منابع سیاسی ارشد ایرانی: «اصول راهنما با هدف تضمین تولید سوخت هسته‌ای [در ایران] در عین اطمینان از نبود سلاح هسته‌ای از طریق اقداماتی مانند راستی‌آزمایی کامل و عدم انباشت [اورانیوم غنی‌شده] طراحی شده‌اند. این بدان معناست که غنی‌سازی تنها به میزان مورد نیاز ادامه خواهد یافت.»

تعریف غنی‌سازی بر اساس «نیازهای عملی» می‌تواند راه را برای امتیازاتی باز کند که تهران در مذاکرات برجام با دولت باراک اوباما رد کرده بود. اگرچه هرگونه تعلیق رسمی غنی‌سازی یک عقب‌گرد بزرگ محسوب می‌شود—حتی با وجود آنکه گفته می‌شود از زمان حملات آمریکا به تأسیسات هسته‌ای ایران در تابستان گذشته فعالیتی صورت نگرفته است—اما تغییر مهم‌تر، آمادگی تهران برای بررسی غنی‌سازی غیرپیوسته به نظر می‌رسد.

این موضوع مستقیماً به مسئله ذخایر مربوط می‌شود، از جمله بیش از ۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم با غنای ۶۰ درصد—موادی که از نظر تئوریک می‌توانند تا سطح تسلیحاتی غنی‌تر شوند. اگر غنی‌سازی تنها در صورت ضرورت انجام شود و تعهدی الزام‌آور برای عدم انباشت مواد مازاد پیش از تبدیل آن‌ها به سوخت وجود داشته باشد، مسیرهای کلیدی دستیابی به بمب عملاً مسدود خواهد شد.

«نیازهای عملی» و راستی‌آزمایی
اما «نیازهای عملی» ایران دقیقاً چیست؟ منابع سیاسی ارشد ایرانی می‌گویند تهران باید راکتور تحقیقاتی تهران را با اورانیوم ۲۰ درصدی تغذیه کند. این تأسیسات که توسط آمریکا تأمین شده، ایزوتوپ‌های پزشکی تولید می‌کند. ایران همچنین در پی آماده‌سازی سوخت برای نیروگاه بعدی خود در دارخوین، نزدیک مرز عراق، است.  در حال حاضر، تنها نیروگاه فعال ایران—نیروگاه هسته‌ای بوشهر در سواحل خلیج فارس—با سوخت تأمین‌شده از روسیه کار می‌کند. دارخوین که انتظار می‌رود طی هفت سال آینده تکمیل شود، به سوخت با غنای حدود ۳.۵ درصد نیاز خواهد داشت.

یکی از گزینه‌های احتمالی می‌تواند کاهش غنای ذخیره ۶۰ درصدی ایران و تبدیل آن به صفحات سوخت برای راکتور تحقیقاتی تهران باشد. کارشناسان یادآور می‌شوند که پس از تبدیل اورانیوم به صفحات سوخت، بازگرداندن آن برای اهداف تسلیحاتی به‌آسانی امکان‌پذیر نیست.

پیشنهادهای جایگزینی که در هفته‌های اخیر از سوی طرف‌های ثالث مطرح شده، شامل صادرات ذخایر ایران به آمریکا یا نگهداری آن در روسیه بوده است. گفته می‌شود مسکو برای نگهداری این مواد اعلام آمادگی کرده، اما تهران تمایلی به انتقال آن به خارج از کشور نشان نداده است. بنابراین کاهش غنا و تبدیل داخلی به سوخت می‌تواند راه‌حلی فنی و نسبتاً ساده باشد که نگرانی‌های اصلی هر دو طرف را برطرف کند.

خیلی دور؟
این در حالی است که وال‌استریت ژورنال ساعاتی پیش از آغاز مذاکرات روز پنج‌شنبه در ژنو مدعی شده بود که دولت ترامپ تحت فشار جمهوری‌خواهان تندروتر با پیش‌شرط‌های جدیدی وارد اتاق مذاکره شده است. 

 وال‌استریت ژورنال مدعی شده بود خواسته‌های ایالات متحده از ایران در ژنو عبارتند از: برچیدن هر سه سایت هسته‌ای: فردو، نطنز و اصفهان؛  انتقال تمام اورانیوم غنی‌شده به ایالات متحده؛  بدون «بندهای غروب آفتاب» - به این معنی که محدودیت‌ها دائمی خواهند بود، برخلاف توافق هسته‌ای ۲۰۱۵؛ غنی‌سازی صفر، اگرچه به ایران اجازه داده می‌شود رآکتور تحقیقاتی تهران را حفظ کند؛ کاهش حداقلی تحریم‌ها از قبل؛ کاهش بیشتر فقط در صورتی که ایران به شرایط پایبند باشد. این روزنامه متذکر شده بود  این‌ها خواسته‌هایی هستند که بعید است ایرانی‌ها بدون کاهش قابل توجه تحریم‌ها (اگر نه لغو کامل تحریم‌ها) بپذیرند و حتی در آن صورت نیز برآورده کردن برخی از شرایط برای آنها غیرممکن تلقی می‌شود.

این روزنامه در گزارش خود در پایان مذاکرات پنج‌شنبه مدعی شد واشنگتن و تهران هم‌چنان بر سر مسائل کلیدی فاصله زیادی دارند. بر اساس این گزارش، ایران ایده انتقال ذخایر اورانیوم به خارج را رد کرد. همچنین با پایان دادن به غنی‌سازی، برچیدن تأسیسات هسته‌ای و اعمال محدودیت‌های دائمی بر برنامه خود مخالفت کرده است.