آمار دقیقی موجود نیست؛ گزارش «شرق» از وضعیت بازداشت‌شدگان دی‌ 1404

شرق/متن پیش رو در شرق منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست

نیلوفر حامدی| دستگاه قضائی تاکنون آماری از بازداشت‌شدگان اعتراضات دی‌ماه 1404 اعلام نکرده است. در آخرین اظهارات هم گفته شده عدد دقیق بازداشتی‌ها پس از بررسی پرونده‌ها اعلام خواهد شد. اخبار رسمی هم فقط به انتشار اخبار بازداشتی‌های گروه‌ها و اصناف مختلف پرداخته است؛ دانش‌آموزان، دانشجویان، کادر درمان، وکلا و... در چهلم رخداد 18 و 19 دی‌ماه، آنچه روشن است، ادامه قرار بازداشت برای بسیاری از اسامی است که شاید حتی نامشان را هم ندانیم.

  ادامه بازداشت دانشجویان با وجود شروع امتحانات
«هیچ گروهی حق ورود خودسرانه به دانشگاه را ندارد»؛ این جمله‌ دستیار رسانه‌ای وزیر علوم است که یک روز پس از بالاگرفتن اعتراضات دانشجویان دانشگاه شهید بهشتی در میانه اعتراضات دی‌ماه 1404 مطرح کرد. با وجود این، دانشجویان بازداشتی بسیاری این روزها در زندان‌ها به سر می‌برند. «پرتو برهان‌پور»، وکیل پایه یک دادگستری پیش‌تر درگفت‌وگو با «شرق» و با اشاره به تعدد پرونده‌های دانشجویان در زندان‌ گفته بود: «بازداشت‌ها شامل افراد مختلف جامعه ‌از گروه‌ها و طبقات مختلف‌ می‌شود. مثلا تعداد بسیار زیادی از افرادی که به وکلا مراجعه می‌کنند، دانشجو هستند. توجه ویژه به پرونده دانشجویان مهم است؛ چون همین حالا هم امتحانات آنها آغاز شده است و باید حق حضور در امتحانات را داشته باشند». دانش‌آموزان هم در فهرست بازداشتی‌ها قرار دارند. سخنگوی وزارت آموزش و پرورش در آخرین اظهارنظر خود درباره بازداشت دانش‌آموزان اعلام کرده: «تا جایی که به من اطلاع داده‌اند، با پیگیری‌های وزیر آموزش و پرورش در همان روزهای اولیه تمام دانش‌آموزان دستگیرشده که فریب دشمنان را خورده بودند، آزاد شدند». پس از آن بود که جمعی از سازمان‌های مردم‌نهاد حقوق کودک در نامه‌ای به مسئولان قضائی نوشتند کودکان بازداشت‌شده را آزاد کنند. حالا «محمد حبیبی»، سخنگوی شورای هماهنگی تشکل‌های صنفی فرهنگیان می‌گوید: «متأسفانه در برخی از استان‌ها کودکان بازداشتی به‌جای مراکز کانون اصلاح و تربیت در زندان‌ها در کنار دیگر زندانیان نگهداری می‌شوند». به گفته او بخشی از دانش‌آموزان همچنان در بازداشت هستند و هنوز وضعیت آنها روشن نشده است. دراین‌باره وزارت آموزش و پرورش مسئول است.

تعداد دقیق بازداشتی‌های کادر درمان مشخص نیست
کادر درمان، یکی از برجسته‌ترین گروه‌هایی بودند که نامشان در فهرست بازداشت‌شدگان اعتراضات دی‌ماه 1404 بارها و بارها تکرار شد. فهرستی که البته تا به امروز ابهامات زیادی داشته است. رئیس سازمان نظام پزشکی پیش‌تر گفته بود‌ تعداد پزشکان بازداشت‌شده، 17 نفر است. در حالی که گزارش‌های غیررسمی و بررسی روایات خانواده‌ها و بستگان پزشکان کشور، عدد‌های دیگری را نشان داده بود. این در حالی است که طبق قانون، کادر درمان موظف به ارائه خدمات درمانی به بیماران اورژانسی است؛ چه در داخل بیمارستان و چه خارج از آن. اما تأکید مسئولان مکررا بر این است که هیچ‌یک از بازداشتی‌ها کادر درمان، به‌دلیل اقدامات درمانی تخصصی خود بازداشت نشده‌اند. عضو کمیسیون بهداشت و درمان مجلس به‌تازگی و با اشاره به آمار بازداشت پزشکان و کادر درمان در حوادث اخیر کشور اعلام کرد: «حدود ۳۳ نفر در این حوزه بازداشت شده‌اند که از این تعداد، ۲۲ نفر همچنان در بازداشت به سر می‌برند و هیچ‌یک به‌دلیل ارائه خدمات درمانی دستگیر نشده‌اند». به گفته محمد جمالیان، هیچ‌یک از اعضای کادر درمان تا به حال حکم قضائی دریافت نکرده‌اند: «عنوان شد که تعدادی از پزشکان در حال دستگیری هستند و حتی برای تعدادی از پزشکان حکم اعدام صادر شده است. خودم این موارد را به‌دلیل حساسیتی که روی کادر درمان داریم و ارزش اینها را می‌دانیم، پیگیری کردم؛ چنین چیزی درست نیست و هیچ حکمی بریده نشده بود». سازمان نظام پرستاری هم اگرچه در گفت‌وگو با «شرق» در هفته گذشته از اعلام رسمی فهرست پرستاران بازداشت‌شده خبر داده بود، اما تا به حال هیچ اقدامی در این زمینه نکرده است. از سوی دیگر، محمد شریفی‌مقدم، دبیر‌کل خانه پرستار، از نبود آمار دقیق درباره پرستاران بازداشت‌شده انتقاد کرده بود: «تعدادی از پرستاران در جریان اعتراضات دی‌ماه بازداشت شده‌اند اما عدد دقیقی در این زمینه وجود ندارد. همچنین کسانی که باید در حمایت از پرستاران بازداشت‌شده اقدام کنند، خود را کنار کشیده‌اند و پیگیری مشخصی در این مورد انجام نشده است. علاوه بر بازداشت‌های ۱۸ و ۱۹ دی، در روزهای بعد هم پرستارانی بازداشت شده‌اند. مثلا هفته گذشته یک پرستار شاغل در مرکز پرستاری در منزلش بازداشت شد». سازمان نظام پزشکی هم از تعیین چند وکیل برای پیگیری قضائی پرونده‌های اعضای این سازمان خبر داده است؛ وکلایی که البته در جرگه وکلای مستقل محسوب می‌شوند و از فهرست وکلای تبصره 48 هستند که پیش‌تر دستگاه قضا نام آنها را برای ورود به پرونده‌های سیاسی-امنیتی مجاز دانسته است. محمد میرخانی، معاون اجتماعی و پارلمانی سازمان نظام پزشکی، در توضیح این خبر افزوده است: «سه وکیل اختصاصی تبصره ۴۸ برای پیگیری پرونده‌های قضائی و امنیتی برخی اعضای جامعه پزشکی تعیین شده‌اند. این وکلا به‌صورت مستمر روند رسیدگی به پرونده‌ها را دنبال و از حقوق صنفی و قانونی جامعه پزشکی دفاع می‌کنند». میرخانی همچنین از راه‌اندازی خط تلفن ویژه ۸۴۱۳۸۳۹۰ در معاونت اجتماعی و پارلمانی سازمان برای اعلام وضعیت و پیگیری امور اعضای بازداشت‌شده خبر داد.

۱۲ وکیل بازداشتی، 3 وکیل وثیقه‌شده
ورود وکلا به پرونده پزشکان در حالی است که از خود وکلا نیز نام‌هایی در فهرست بازداشت‌شدگان وجود دارد. کانون وکلای دادگستری مرکز 23 بهمن با انتشار فراخوانی، از تمامی وکلای عضو این کانون دعوت کرد تا برای پذیرش وکالت تسخیری و تعیینی در پرونده‌های مرتبط با بازداشت‌شدگان اعتراضات اخیر اعلام آمادگی کنند. در این فراخوان، کانون وکلای مرکز با تأکید بر مغایرت محدودیت مندرج در تبصره ذیل ماده ۴۸ قانون آیین دادرسی کیفری با اصل ۳۵ قانون اساسی که حذف آن نیز از سوی مقامات عالی قضائی و تقنینی پیشنهاد شده، بر صلاحیت عام تمامی وکلای دادگستری برای پذیرش وکالت در کلیه دعاوی و پرونده‌های قضائی تأکید کرده است. این در حالی است که تا به امروز نام ۱۲ وکیل در فهرست بازداشت‌شدگان وجود دارد؛ شیما قوشه، عنایت‌الله کراماتی، حسین شکری، داریوش گنجه‌پور، نازنین برادران، حمید نوروزی، عادی شریف‌زاده، تیمور سالاری، مسعود شیرمردی شاه‌قاسمی، علیرضا فرزانه جاجرومی، محسن درگی‌نژاد و امیرحسین بهادری. سه وکیل دیگر هم تا به امروز وثیقه شده‌اند.

بازداشت‌شدگان بدون صنف و حامی
در میان مردم عادی هم البته بازداشتی‌های زیادی وجود دارد. طبق بررسی‌های «شرق» در حال حاضر حدود 70 متهم در بند زنان زندان اوین حضور دارند. از زندان زنان قرچک نیز اگرچه خبر رسمی اعلام نشده، اما ده‌ها متهم زن دیگر در بند قرنطینه این زندان، در انتظار تعیین‌تکلیف قضائی هستند. یکی از خانواده‌های این بازداشتی‌ها در گفت‌وگو با «شرق» می‌گوید: «دخترم را می‌توانستند با یک تعهد ساده آزاد کنند اما حالا بیش از یک ماه است که در زندان به سر می‌برد. تنها خواسته ما هم این است که وثیقه‌اش کنند». زندانیان مرد را هم در صورتی که در مرحله بازجویی وثیقه نشوند، به زندان‌های فشافویه و تهران بزرگ می‌فرستند. پدر یکی از این زندانیان می‌گوید: «در حالی که می‌توانند با فک قرار بازداشت شرایط درمان را برای او و خیلی‌های دیگر مهیا کنند. امیدوارم هرچه زودتر این اتفاق بیفتد تا خیالم از سلامت پسرم راحت شود».