حریم سلطان و اپوزیسیون‌ِ در زندان؛ جانشین اردوغان مشخص شد؟

اکو ایران/متن پیش رو در اکو ایران منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست

اردوغان بیش از دو دهه است که بر سیاست ترکیه تسلط دارد و موضوع جانشینی مدت‌هاست که به تابو بدل شده است. با این حال، اکنون به نظر می‌رسد یک نامزد بالقوه در حال ظهور است.

در حالی که رجب طیب اردوغان به سال‌های پایانی دوره ریاست‌جمهوری خود نزدیک می‌شود، گمانه‌زنی‌ها درباره آینده رهبری ترکیه وارد مرحله تازه‌ای شده است. گزارش بلومبرگ از افزایش حضور و نقش‌آفرینی بلال اردوغان در محافل سیاسی و دیپلماتیک حکایت دارد؛ حضوری که از نگاه ناظران می‌تواند نشانه‌ای از بررسی سناریوی انتقال قدرت در درون حزب عدالت و توسعه باشد. هرچند بلال جاه‌طلبی فوری برای ورود به سیاست را رد کرده، اما تحرکات اخیر او و همزمانی آن با تضعیف اپوزیسیون و بهبود نسبی شاخص‌های اقتصادی، بحث جانشینی در آنکارا را جدی‌تر از همیشه کرده است.

اردوغان و بحران جانشینی!
به نوشته بلومبرگ، در کشوری که همه چیزش توسط اردوغان و حلقه نزدیکانش طراحی می‌شود، پسر کوچکتر رئیس جمهور بسیار بیشتر دیده شده است. اکنون گزارش‌های منظمی در مورد فعالیت‌های بلال اردوغان در سرویس خبری دولتی وجود دارد. پدرش در آخرین دوره ریاست جمهوری خود، او را به سفرهای خارجی بیشتری می‌برد، از ملاقات با محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان گرفته تا بازدید از پاکستان، مالزی و قطر. به گفته افراد آشنا با این مذاکرات، انتقال قدرت به یک موضوع بحث مکرر در پشت درهای بسته در میان صفوف حزب حاکم عدالت و توسعه در آنکارا تبدیل شده است. افرادی که نخواستند نامشان فاش شود تا در مورد این موضوع حساس صحبت کنند، گفتند که ورود بلال به سیاست اکنون با هدف رهبر شدن احتمالی او در دست بررسی است. اینکه چه کسی در نهایت جانشین طولانی‌ترین رهبر ترکیه خواهد شد، سال‌هاست که برای سرمایه‌گذاران خارجی و مردم عادی ترکیه یک سوال همیشگی بوده است. اما در درون جنبش سیاسی اردوغان، این مرد ۷۱ ساله همچنان یک چهره فرقه‌ای است و هرگونه صحبتی در مورد سلامتی یا آنچه در آینده اتفاق می‌افتد، مسکوت گذاشته می‌شود.

 بلال ۴۴ ساله، دومین فرزند از چهار فرزند اردوغان، داشتن جاه‌طلبی‌های سیاسی فوری را تکذیب کرده است. همچنین این روزها، روزهای اولیه برنامه‌ریزی برای جانشینی احتمالی است که می‌تواند با واکنش منفی رأی‌دهندگان مواجه شود.  با این حال، ستاره‌ها به نفع اردوغان در یک صف قرار گرفته‌اند. در داخل، معیارهای اقتصادی از تورم گرفته تا ذخایر بانک مرکزی از آخرین انتخابات در سال ۲۰۲۳ بهبود یافته و بزرگترین رقیب اردوغان به حاشیه رانده شده است. در خارج از کشور، ترکیه نقش بزرگتری در شکل‌دهی به خاورمیانه ایفا می‌کند. افراد آگاه به این وضعیت گفتند بلال، که دارای مدرک کارشناسی ارشد در رشته سیاست عمومی از دانشگاه هاروارد است، در حال گذراندن آموزش‌های غیررسمی رهبری سیاسی و ایجاد شبکه‌ای از وفاداران است. آنها گفتند که او از نزدیک در انتخاب مقامات ارشد حزب عدالت و توسعه و دولت مشارکت دارد.

تداوم مسیر پدر
بلال در مصاحبه‌ای در اواخر ژانویه با پادکستی در شبکه رسانه‌ای الجزیره مستقر در قطر، گفت که برای سایر کشورهای اسلامی خوب است که ترکیه‌ای موفق داشته باشند و به آنچه که باید پس از پدرش دنبال شود، اشاره کرد. بلال گفت: «طیب اردوغان برای این کار تلاش کرد و همچنان به کار خود ادامه می‌دهد. من فکر می‌کنم ما که پس از او می‌آییم، چه در سیاست، زندگی اجتماعی، جامعه مدنی یا آموزش، باید برای دستیابی و ارتقای همان روحیه نیز تلاش کنیم.» اردوغان با رویکرد اسلام سیاسی خود، ابتدا به عنوان نخست وزیر در سال ۲۰۰۳ و سپس به عنوان رئیس جمهور با اختیارات بیشتر، به قدرت رسید. در حال حاضر، او به خدمت در یک دوره نهایی و کامل ریاست جمهوری تا سال ۲۰۲۸ محدود شده است. اما به گفته این افراد، خانواده‌اش و رهبری حزب عدالت و توسعه مشتاقند که او دوره ریاست جمهوری خود را برای پنج سال دیگر تمدید کند. اگر پارلمان قبل از پایان دوره فعلی اردوغان، انتخابات زودهنگام برگزار کند، یا اگر قانون اساسی اصلاح شود تا او بتواند دوباره در مدت کمی بیش از دو سال نامزد شود، اردوغان واجد شرایط نامزدی مجدد برای این سمت خواهد بود.

اپوزیسیون در زندان
اکرم امام اوغلو، شهردار استانبول و قوی‌ترین رقیب او، در زندان است و به اتهام فساد و رهبری یک سازمان جنایی با خطر حبس ابد روبرو است. این احتمال را افزایش می‌دهد که امام اوغلو، که این اتهامات را با انگیزه سیاسی رد می‌کند و بازداشت او باعث اعتراضات گسترده و فروش دارایی‌های ترکیه شده است، از نامزدی منع شود.

 افراد داخلی حزب پیش‌بینی کردند که اگر اردوغان بتواند در انتخابات پیروز شود، می‌تواند به تدریج راه را برای پسرش هموار کند تا از طریق رأی‌گیری، جایگزین او به عنوان رئیس حزب عدالت و توسعه شود. آنها افزودند که اردوغان احتمالاً می‌تواند بعداً بلال را به عنوان معاون رئیس جمهور منصوب کند، که طبق قانون اساسی مجاز است. در صورت کناره‌گیری اردوغان و خالی شدن سمت ریاست جمهوری، باید ظرف ۴۵ روز انتخابات جدیدی برگزار شود. این افراد گفتند هیچ تضمینی وجود ندارد که این مانور سیاسی موفقیت‌آمیز باشد. با این حال، زمینه داخلی و بین‌المللی مساعدتر به نظر می‌رسد.

اردوغان با افزایش نفوذ در صحنه بین‌المللی از سوریه تا سومالی و همچنین روابط با دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا و ولیعهد عربستان سعودی، روحیه گرفته است. او تاکنون از سرکوب گسترده حزب اصلی مخالف کشور، از نظر سیاسی آسیب چندانی ندیده است، به طوری که اعتراضات بر سر امام اوغلو به سرعت پایان یافت و رهبران اروپایی تمایلی به انتقاد از او نداشتند. بزرگترین خطر برای اردوغان، بحران عمیق هزینه‌های زندگی است که تهدیدی برای کاهش حمایت رأی‌دهندگان از جمله میلیون‌ها مستمری‌بگیر محسوب می‌شود. با این حال، طبق گزارش بلومبرگ اکونومیکس، کاهش تورم، هرچند با سرعت کم و از بالای ۳۰ درصد، احتمالاً باعث افزایش احساسات مصرف‌کنندگان خواهد شد که عاملی تأثیرگذار بر نتیجه هر انتخاباتی است.

بازگشت پسر و جانشینی پدر
سوال دیگر، آینده روند صلح نوپا برای پایان دادن به جنگ توسط شبه‌نظامیان جدایی‌طلب کرد است. اردوغان می‌تواند پایان درگیری را به عنوان یک پیروزی معرفی کند، اما اگر این تلاش شکست بخورد، ممکن است برای جلب حمایت در میان ملی‌گرایانی که نگران امتیاز دادن به کردها هستند، به سیاست‌های سختگیرانه بازگردد. اردوغان همچنان بر جنبش خود تسلط دارد و این امر او را قادر می‌سازد تا جانشینی را برای سکان حزب حاکم، از جمله پسرش، انتخاب کند. این افراد گفتند که افراد مهم حزب و مقامات ارشد در بوروکراسی غیرنظامی و نظامی ترکیه، رهبری بلال بر چندین سازمان جوانان و روابط نزدیک او با گروه‌های اسلامی را به عنوان امتیازی برای او جهت جلب حمایت عمومی و فراهم کردن امکان انتقال آرام قدرت می‌دانند. آنها گفتند که او به عنوان یک مسلمان پرهیزگار شناخته می‌شود که قادر به حفظ تعادل اجتماعی ظریف حزب است. او اغلب خود را به عنوان یک میانه‌رو که برای غرب ارزش قائل است و در عین حال در جهان اسلام ریشه دارد، به تصویر کشیده است. در اول ژانویه، بلال ده‌ها هزار نفر را در یک راهپیمایی طرفدار غزه رهبری کرد.