رمضان را با کاهش اهدای خون آغار نکنیم

سلامت نیوز/هفته آینده ماه مبارک رمضان شروع می‌شود و به گفته مسئولان سازمان انتقال خون معمولاً 20 روز ابتدای این ماه پر برکت به دلایل مختلفی با کاهش اهدای خون روبه رو می‎شویم.

روزانه هفت هزارو 500 واحد خونگیری در کشور انجام می‎شود و حدود هفت هزار واحد مصرف می‎شود که به دلیل نزدیک بودن این آمارها با یکدیگر، گاهی دچار ناترازی در تأمین خون می‎شویم. هفته آینده ماه مبارک رمضان شروع می‌شود و به گفته مسئولان سازمان انتقال خون معمولاً 20 روز ابتدای این ماه پر برکت به دلایل مختلفی با کاهش اهدای خون روبه رو می‎شویم.

اگر این کاهش اهدای خون با اتفاقات غیرمنتظره نیز مصادف شود، شرایط تأمین خون برای بیماران با چالش جدی همراه می‎شود. مثلاً سیستان و بلوچستان حدود سه هزار و 500 بیمار تالاسمی دارد که هر بیمار باید ماهانه 2 تا 3 واحد خون دریافت کند. یعنی سازمان انتقال خون باید ماهانه حدود 10 هزار واحد خون فقط برای بیماران این استان تأمین کند. به همین دلیل مسئولان این سازمان از اهدا کنندگان درخواست می‎کنند، اهدای خون را به شب‎های خاص ماه رمضان موکول نکنند، چون نیاز بیماران شب و روز خاصی ندارد.

دکتر بابک یکتاپرست معاون اجتماعی سازمان انتقال خون با اشاره به نزدیک شدن به ایام ماه مبارک رمضان در مورد احتمال کاهش ذخایر خونی به «ایران» می‎گوید: «هرساله در ایام ماه رمضان اهدای خون کاهش پیدا می‎کند. سازمان انتقال خون برای پاسخ به نگرانی‎های مردم اقداماتی انجام داده است. حدود 10 سال پیش از مراجع تقلید استفتا گرفتیم که متفق‎القول همه گفتند، اهدای خون در ماه مبارک رمضان و با زبان روزه باعث ابطال روزه نمی‎شود. با توجه به اینکه هر کار نیکی در ماه رمضان اجر مضاعف دارد، مسلماً اهدای خون در این ایام از اجر معنوی بالاتری هم برخوردار خواهد بود، چون در پایان به نجات زندگی همنوع می‎انجامد.»

او با اشاره به نگرانی گروه دیگری از مردم که فکر می‎کنند در زمان روزه‌داری اهدای خون باعث احساس ضعف در آنها می‎شود، توضیح می‎دهد: «سازمان انتقال خون برای این نگرانی هم برنامه‌ریزی‎هایی انجام داده از جمله تغییر ساعت‌های کار تیم‎های سیار انتقال خون. به این ترتیب ساعت‌های کاری همکاران ما عمدتاً بعد از اذان مغرب آغاز می‎شود و تا ساعت‌های پایانی افطار ادامه پیدا می‎کند تا مردم بدون نگرانی دراین بازه زمانی خون اهدا کنند. البته در این ایام در مکان‎هایی که مراسم‌های مذهبی برگزار می‌شود، با هماهنگی قبلی تیم‌های سیار حضور پیدا می‌کنند تا افرادی که تمایل به اهدای خون دارند، به این کار خیر اقدام کنند.»

کاهش ذخیره خون

در 20 روز ابتدای ماه رمضان

دکتر یکتاپرست با بیان اینکه با کاهش آمار اهدای خون نیاز روزانه به خون کاهش پیدا نمی‎کند، می‎گوید: «بیماران تالاسمی، سرطانی، دیالیزی و... در همه ایام به خون و فرآورده خونی نیاز دارند، به همین دلیل همیشه 20 روز اول ماه مبارک رمضان با ناترازی میان اهدای خون و مصرف خون و فرآورده‎های آن روبه‎رو هستیم. همین موضوع به چالش همیشگی ما تبدیل شده که امیدواریم با برنامه‌ریزی‎های انجام شده و همراهی بیشتر مردم، این چالش را حل کنیم. البته در ایام شب‎های قدر بیشتر هموطنان نذر اهدا دارند و خیلی از پایگاه‌های اهدای خون در این سه شب به اندازه ذخیره یک ماه خونگیری می‎کنند. افرادی که می‎توانند در شب‎های احیا، خون اهدا کنند در سایر شب‎های ماه مبارک رمضان هم می‎توانند این کار را انجام دهند و نذرشان را فقط برای آن سه شب نگذارند، چون اجر معنوی کار خیر زمانی دوچندان می‎شود که نیاز بیشتری به آن وجود داشته باشد به همین دلیل از مردم خواهش می‎کنیم، اهدای خون در روزها و هفته‎های ابتدای ماه مبارک رمضان را فراموش نکنند چون نیاز سازمان انتقال خون و مردم در این روزها بیشتر است.»

افزایش مصرف خون

در روزهای ابتدای تعطیلات نوروز

معاون اجتماعی سازمان انتقال خون درباره ایام نوروز و نیاز بیشتر به اهدای خون هم توضیح می‎دهد: «امسال بعد از پایان ماه مبارک رمضان، وارد تعطیلات عید نوروز خواهیم شد. متأسفانه بیشترین تصادفات در پنج روز اول عید رخ می‎دهد به همین دلیل نیاز به خون هم در این ایام بیشتر می‎شود. مردم در این ایام به مسافرت می‎روند یا مشغول دید و بازدید نوروزی هستند و کمتر فرصت می‎کنند به مراکز اهدای خون مراجعه کنند، به همین علت در ایام نوروز هم با کاهش اهدای خون و مصرف بالای آن روبه‎رو می‎شویم. از شهروندان خواهش می‎کنیم همان طور که برای دیگر فعالیت‎های زندگی‎شان برنامه‌ریزی دارند، برای این کار نیک هم برنامه‌ریزی انجام دهند و اهدای خون را در ایام خاص رها نکنند.»

معاون اجتماعی سازمان انتقال خون با بیان اینکه روزانه 7 هزار و 500 واحد خونگیری در کشور انجام می‎شود، توضیح می‎دهد: «از این آمار حدود 7 هزار واحد روزانه مصرف می‎شود. به علت نزدیک بودن آمار اهدا و مصرف در برخی از اوقات تعادل بر هم می‎خورد و دچار ناترازی می‎شویم. زمانی که با این شرایط روبه رو شدیم باید از مراکز درمانی بخواهیم عمل‎های جراحی الکتیو-غیر اورژانسی- را عقب بیندازند و در زمان دیگری آن را انجام دهند. زیرا مثلاً بیماران تالاسمی که ماهانه باید دو واحد خون دریافت کنند، به‌ آنها یک واحد می‎دهیم و می‏‌گوییم، هفته دیگر برای دریافت واحد دوم مراجعه کنند که همین موضوع باعث نارضایتی بیمارانی می‎شود که در مسیرهای صعب‌العبور برای دریافت واحد خود دوبار در ماه به جای یک بار باید مراجعه کنند.»

او با بیان اینکه برای رسیدن به شرایط ایده‌آل نسبت به آماری که داریم 15 درصد عقب هستیم، توضیح می‎دهد: «برای رسیدن به شرایط ایده‌آل که در آن نه عمل جراحی به تعویق بیفتد و نه کیسه خون بیماران تالاسمی نصف شود، 15 درصد از این شرایط عقب هستیم. یعنی آمار خونگیری سازمان در سال آینده به نسبت امسال 15 درصد باید بیشتر شود. این عدد روی کاغذ شاید ناچیز به نظر برسد اما در کنار مشکلاتی که داریم، رسیدن به آن سخت است؛ مشکلاتی مثل کمبود نیرو و فرسودگی دستگاه‎ها. چون برخی از تجهیزات ما حدود 10 سال است که وارد کشور نشده و کار کردن با آنها خیلی سخت شده است. همه این موارد در بحث تأمین خون برای مردم در کشور اثر می‎گذارد.»

ریزش 30 درصدی

پرسنل انتقال خون

دکتر یکتاپرست به چالش بودجه‎ای و دریافتی اندک پرسنل پایگاه‎های اهدای خون نیز اشاره می‎کند و می‎گوید: «یکی از مهم‌ترین چالش‎های بودجه‌ای سازمان، دریافتی نیروی انسانی است که تأثیر مستقیمی بر اهدای خون در کشور گذاشته است. در شرایط مساوی اضافه کاری یک پرسنل تیم خونگیری ما حدود 30 درصد یک پرستاری است که در بیمارستان کار می‎کند. پرسنل خونگیری ما اکثریت کارشناس پرستاری هستند و هم‌رده با پرستارانی که در مراکز درمانی خدمت‌رسانی می‎کنند. چندسالی است که پرستاران و کادر درمان از دریافتی اندک و کار زیاد شکایت دارند، حالا ببینید شرایط پرسنل مراکز اهدای خون به چه شکل است که گاهی درخواست انتقالی می‎دهند تا بتوانند در مراکز درمانی کار کنند و دریافتی بیشتری داشته باشند. یعنی جایی که برای بخشی از کادر درمان نارضایتی ایجاد کرده است برای همکاران ما در سازمان انتقال خون آرزو می‎شود.

هرماه ده‌ها نامه از پرسنل داریم که درخواست انتقال می‎دهند. همین موضوع باعث شده در این سازمان طی دو سال اخیر 30 درصد از نیروها ریزش داشته باشد. از طرف دیگر با منتقل شدن نیروها به مراکزدرمانی، فشارکاری سازمان میان نیروهای باقی مانده تقسیم می‎شود و نارضایتی نیروها را افزایش می‎دهد. بخشی از این نارضایتی روی سلامت خون تأثیر می‎گذارد. سرمایه عظیم انسانی سازمان انتقال خون، اهدا کنندگان هستند. افرادی که از کار و فعالیت خودشان می‎گذرند به مراکز انتقال خون مراجعه می‎کنند تا خون اهدا کنند و کوچکترین خواسته‌شان، تکریم و احترام است اما متأسفانه به دلیل کمبود نیروی انسانی زمانی که به پایگاه مراجعه می‎کنند، نیم ساعت باید منتظر باشند تا خون اهدا کنند و در نهایت برخی پشیمان شده و می‎روند. آیا او دوباره مراجعه می‎کند؟ اهدا کننده‎ای که به مراکز ما مراجعه می‌کند، فقط احترام و روی خوش می‎خواهد، وقتی نیروی من درگیر پاس شدن چک خود باشد، چطور می‎تواند با روی خوش، پذیرای اهدا کننده باشد.

هزینه 300 میلیارد تومانی

برای پذیرایی از اهدا کننده‌ها

او درباره محدودیت‎های بودجه‎ای و استانداردهای سلامت خون می‎گوید: «سازمان انتقال خون با محدودیت‎های بودجه‎ای روبه رو است، اما نمی‎تواند به هیچ عنوان از استانداردهای سلامت خون بکاهد به همین دلیل فشار را روی دیگر موارد مثل پذیرایی از اهدا کنندگان خون می‎گذارد. بعد از اهدای خون، پذیرایی اندک و مختصری از افراد انجام می‎شود در حد کیک و نوشیدنی که با توجه به محدودیت‎های بودجه‎ای این پذیرایی متأسفانه به سمت کوچک شدن می‎رود، اما همین پذیرایی ساده هم سالانه حدود 300 میلیارد تومان برای سازمان هزینه دارد. البته در استان تهران با توجه به حمایت یکی از خیرین توانستیم تا پایان سال این پذیرایی را بهتر کنیم به همین دلیل از افراد خیرخواه می‎خواهیم در این بخش سازمان انتقال خون را همیاری کنند.»

معاون اجتماعی سازمان انتقال خون با اشاره به راهکارهایی برای حل این چالش‎ها می‎گوید: «جلسات متعددی با اعضای کمیسیون بهداشت و درمان مجلس شورای اسلامی و وزارت بهداشت برگزار کردیم. قول همکاری برای حل این مشکلات داده شده است. البته برنامه‎هایی هم سازمان انتقال خون برای کوتاه کردن صف‎های انتظار اهدای خون دارد همچنین جذب بیشتر بانوان و جوانان برای این کار هم جزو برنامه‎های سازمان قرار دارد بنابراین هدف ویژه معاونت اجتماعی سازمان در سال آینده، تکریم اهداکنندگان خون است.»

او با بیان اینکه در بحث اهداکننده خون هیچ مشکلی نداریم، می‎گوید: «نمونه‎های مختلفی از حوادث در گذشته داریم که به محض فراخوان سازمان انتقال خون، صف‎های طولانی از اهدا کنندگان تشکیل شده تا به دیگر هموطنان‎شان کمک کنند و در کل کشور هم شاهد این صف‌ها هستیم. مثل حادثه بندر شهید رجایی. اگر مشکلی وجود دارد مشکل در سیستم ماست و همیشه شرمنده اهدا کنندگان خون هستیم.»

«معمولاً برای جذب اهداکنندگان در چند استان مشکل داریم که بیشترین آن در سیستان و بلوچستان، مازندران، خوزستان، هرمزگان و تهران است.»

دکتر یکتاپرست با اشاره به اینکه مشکل اهدای خون در هر کدام از این استان‎ها شکل و شمایل خاص خودش را دارد، توضیح می‎دهد: «در مازندران و سیستان، مهم‎ترین مشکل آمار بالای مبتلایان به بیماری تالاسمی است. مثلاً در سیستان و بلوچستان حدود سه هزار و 500 بیمار تالاسمی داریم که در ماه باید حدود دو تا سه واحد خون دریافت کنند. یعنی ماهانه در این استان به حدود 10 هزار واحد خون برای بیماران تالاسمی‎ نیاز داریم که باید برای آن برنامه‌ریزی داشته باشیم. به این موارد تصادفات جاده‎ای در این استان هم اضافه می‌شود، چون در سیستان و مازندران آمار تصادفات جاده‎ای هم بالاست. اگر بخواهیم مشکل اهدای خون در سیستان و بلوچستان را بررسی کنیم، حدود 65 درصد جمعیت استان در مناطق روستایی زندگی می‎کنند به همین دلیل اگر در تک تک شهرهای سیستان هم پایگاه انتقال خون داشته باشیم فقط به 35 درصد جمعیت استان دسترسی داریم به همین دلیل سیاست‌گذاری‎هایمان را برای سال آینده از احداث پایگاه‎های ثابت به ایجاد پایگاه‎های سیار تغییر دادیم تا بتوانیم از جمعیت روستایی هم اهدای خون داشته باشیم.»

او درباره مشکلات دیگر کلانشهرها برای اهدای خون می‎گوید: «در استان‎هایی مثل تهران و فارس که قطب‎های درمانی محسوب می‎شوند، اکثر جراحی‎ها در این استان‎ها انجام می‎شود به همین دلیل نیاز به فرآورده‎های خونی بیشتر است. مثلاً یک پیوند قلبی که انجام می‎شود به حدود 20 واحد خون نیاز دارد. یک پیوند کلیه نیازمند 15 واحد خون به اهداکننده و 15 واحد خون به گیرنده کلیه است. یعنی 30 واحد خون از یک گروه خونی باید مصرف شود تا پیوند کلیه انجام شود. به همین دلیل گاهی کمبود ما در خون مربوط به یک نوع گروه خونی است. تمام این موارد باید رسانه‎ای شود تا اهداکنندگان خون بدانند چه کار بزرگی انجام می‎دهند.»