کارگردان «بچه مردم»: جبهه رفتن بچه‌ها را فارغ از سفارشی بودن به تصویر کشیدیم

ایرنا/ کارگردان «بچه مردم» گفت: از آنجایی که این بچه‌ها گمنام به شهادت رسیدند، فارغ از سفارشی بودن یا نبودن اثر، باید به جبهه رفتن آنها در فیلم اشاره می‌کردیم.

محمود کریمی، کارگردان فیلم «بچه مردم» در نشست نقد و بررسی این فیلم در فرهنگسرای اندیشه گفت: «بچه مردم» یک فیلم بیوگرافی است و بناست زندگی کسی را طی ۲۰ سال ببینیم. ما سعی کردیم فیلم آنقدر جذاب باشد که طولانی بودن فیلم احساس نشود.

وی افزود: به این بچه‌ها اجحاف شده است. این‌ها، بچه‌های همین مملکت بودند؛ روزی در این سرزمین جنگ بوده و این‌ها در جنگ حضور داشتند. من فارغ از سفارشی بودن یا نبودن اثر، باید به جبهه رفتن آن‌ها در فیلم اشاره می‌کردم. ما احساس کردیم مظلوم‌تر از این بچه‌ها وجود ندارد و باید این قشر که گمنام بودند و در عرصه ایثار رفتند و به شهادت رسیدند را نشان می‌دادیم.

کارگردان فیلم بچه مردم افزود: شهدایی بوده‌اند که هفته‌ها در معراج شهدا بودند و کسی نبوده که آن‌ها را برای دفن تحویل بگیرد. حالا که قرار بود فیلم ساخته شود، فکر کردیم با این قصه تلخ چه کنیم و بنا شد جور دیگری آن را تعریف کنیم.

هیچ الگویی از «وس اندرسون» نگرفتم

کریمی ادامه داد: الگوی خاصی از فیلمساز یا کتابی نداشتم. هیچ الگوبرداری از وس اندرسون نگرفتم. اگر اسم کارگردان دیگری را بگویند، می‌پذیرم ولی ایشان را نه. حتی از قصه جلال آل‌احمد هم استفاده‌ای نکردم. بعد از خواندن آن قصه، دیدم چه شباهت‌هایی دارد، هر چند که نقطه شباهتش همین مادری بود که بچه‌اش را در فروشگاه رها می‌کند.

تخیل در فیلم جاری است

دامون قنبرزاده, نویسنده و منتقد سینما با انتقاد از فیلم‌های کمدی این روزهای سینمای ایران گفت: در سینمای ایران با وجود این همه فیلمی که می‌گویند در ژانر کمدی ساخته شده‌اند، اصولاً ژانر کمدی به معنای درستش وجود ندارد، مانند خیلی از ژانرهای دیگر که وجود ندارد. این فیلم‌های روی پرده، فقط خنده‌دارند، کمدی نیستند. البته که در اینجا کیفیت خنده هم مسئله است؛ اینکه به چه می‌خندیدم، خودش نکته‌ مهمی‌ است.

این منتقد ادامه داد: اما «بچه‌ مردم» یکی از معدود فیلم‌های سینمای ایران است که واقعاً کمدی‌ست، به معنای خلق موقعیت، استفاده از تصاویر و دیالوگ‌ها و بازی اندازه‌ بازیگران و ترکیبی از همه این‌ها. «بچه مردم» در حقیقت اصول کمدی را رعایت می‌کند، هر چند از جایی، در دقایق پایانی به زیاده‌گویی می‌افتد.

وی اظهار داشت: آدم‌های سینمای ایران عمدتاً فاقد تخیل هستند و این عدم تخیل منجر می‌شود به فیلم‌هایی که طی این سال‌ها شاهدشان بوده‌ایم اما «بچه مردم» از این عنصر به‌خوبی بهره برده است. کارگردان به‌خوبی می‌داند فضای فیلمش چیست و چه می‌خواهد.

«بچه مردم» یک فانتزی‌/کمدی است

قنبرزاده ادامه داد: در «بچه مردم» با یک فانتزی‌-کمدی طرف هستم که در دل قصه‌ای ذاتاً غم‌انگیز جریان دارد. حتی در بخش‌هایی، سورئال هم می‌شود که البته با ریتم و لحن کلی داستان همسو است اما وقتی وارد بخش جبهه می‌شویم، جدا از فیلم به نظر می‌رسد و انگار فضا عوض می‌شود. حتی لحن شوخی‌های فیلم هم در این بخش تغییر می‌کند و چندان با قسمت اصلی فیلم هماهنگ نیست. ما در یک ساعت و نیم ابتدایی فیلم هیچ نشانه‌ای مبنی بر اینکه قرار است به جبهه برسیم، نمی‌بینیم. در واقع فضای داستان به یک‌باره وارد ژانر جنگ می‌شود.

قهرمانی، زاده فقدان

محسن سلیمانی فاخر، کارشناس و منتقد سینما گفت: فیلم به یک نسلِ بی‌صدا در تاریخ می‌پردازد. بچه‌های پرورشگاهی همان نسلی‌اند که در روایت‌های تاریخی دیده نمی‌شوند. فیلم، این حاشیه‌نشینان را به مرکز روایت می‌آورد. در فیلم، پرورشگاه به‌مثابه نهاد اجتماعی است. پرورشگاه در فیلم فقط یک مکان نیست؛ نماد نهادی است که قرار است جای خانواده را بگیرد اما در عمل هویت را تعلیق می‌کند. کودک در این فضا نه فردی یگانه، بلکه «پرونده» است.

وی با اشاره به اینکه قهرمانی در اینجا نه اسطوره‌ای، بلکه زاده فقدان و اجبار است، گفت: عنوان «بچه مردم» در نگاه اول اصطلاحی آشنا در فرهنگ ایرانی است؛ عبارتی که هم‌زمان بار اخلاقی، تربیتی و طبقاتی دارد. این ترکیب زبانی، پیش از آن‌که به یک فرد مشخص اشاره کند، به یک موقعیت اجتماعی دلالت می‌کند.

این منتقد سینما ادامه داد: در گفتمان رایج، بچه مردم معمولاً در تقابل با «بچه خودمان» به‌کار می‌رود؛ کسی که الگوی مطلوب، مؤدب، موفق یا قابل‌قبول جامعه تلقی می‌شود. اما در فیلم کریمی، این معنا وارونه می‌شود. شخصیت اصلی دقیقاً «بچه مردم» است، نه بچه کسی. او نه پدر دارد و نه مادر؛ نه نسب خانوادگی مشخص و نه جایگاه تثبیت‌شده در نظم اجتماعی.

کارگردانی فیلم مهندسی‌ شده است

سلیمانی فاخر افزود: سینمای ایران در این فیلم با یک فیلم‌سازی حرفه‌ای مواجه شده است. کارگردانی فیلم دقیقاً محاسبه‌گر و مهندسی‌شده است. مرز میان تیپ اجتماعی و شخصیت دراماتیک رعایت می‌شود. از تزئین رنگ و موسیقی گرفته تا میزانسن، کریمی خوب می‌داند چه می‌خواهد.