توافق ایران و آمریکا آغاز یک مرحله جدید است/ چالش اصلی تضمین اجرای تعهدات خواهد بود

ابوالقاسم دلفی، سفیر اسبق ایران در فرانسه در گفت‌و‌گو با خبرنگار برنا با اشاره به توافق اعلام‌شده میان ایران و آمریکا اظهار کرد: آنچه در روز‌های اخیر در جریان بود، نشان می‌داد که هر دو طرف از نزدیک شدن به تفاهم و رسیدن مذاکرات به مراحل نهایی سخن می‌گویند. از همین رو، گمانه‌زنی‌های مختلفی درباره زمان امضای این تفاهم مطرح می‌شد و اکنون با اعلام توافق، روند مذاکرات وارد مرحله تازه‌ای شده است.

وی افزود: آنچه از مواضع رسمی جمهوری اسلامی ایران و اظهارات وزیر امور خارجه برمی‌آمد، این بود که تفاهم مورد بحث در قالب یک روند دو مرحله‌ای میان ایران و آمریکا دنبال خواهد شد. بر اساس اظهارات وزیر امور خارجه، سخنگوی دولت و مجموعه مواضع رسمی مطرح‌شده، به نظر می‌رسد در مرحله نخست چند محور اصلی مورد توجه قرار گرفته باشد.

دلفی ادامه داد: نخست، توقف جنگ در جبهه‌های مختلف از جمله لبنان، دوم رفع محاصره و محدودیت‌های دریایی و سوم، عادی‌سازی شرایط عبور و مرور در تنگه هرمز و کاهش تنش‌های ناشی از حضور آمریکا در منطقه. در کنار این موارد، موضوعاتی همچون آزادسازی دارایی‌های ایران، رفع بخشی از تحریم‌ها، افزایش فروش نفت و تعهد آمریکا به عدم تعرض نیز مطرح بوده است. با این حال، به نظر می‌رسد محور‌های اصلی مرحله نخست بر همان سه موضوع یادشده متمرکز باشد.

سفیر اسبق ایران در فرانسه با بیان اینکه اختلافات اصلی از همین نقطه آغاز می‌شود، گفت: آمریکایی‌ها و به‌ویژه دونالد ترامپ، چه پیش از جنگ ۱۲ روزه و چه پس از آن، همواره بر موضوع هسته‌ای تأکید داشته‌اند. آنها اعلام کرده‌اند که هدفشان جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای است و در جریان جنگ ۱۲ روزه نیز مدعی شدند اقداماتی در این زمینه انجام داده‌اند.

وی تصریح کرد: بنابراین، هدف اعلامی آمریکا از فشار‌ها و اقدامات اخیر، جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای عنوان شده است. در مقابل، مواضع رسمی جمهوری اسلامی ایران نیز روشن و بار‌ها اعلام شده است. آقای عراقچی نیز در مصاحبه اخیر خود بار دیگر تأکید کرد که سیاست ایران حرکت به سمت تولید سلاح هسته‌ای نیست.

دلفی خاطرنشان کرد: البته از نگاه آمریکا صرفاً موضوع سلاح هسته‌ای مطرح نیست. حدود ۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم غنی‌شده ۶۰ درصدی نیز از جمله موارد مورد اختلاف به شمار می‌رود. آمریکا معتقد است این ذخایر باید از ایران خارج شود، در حالی که ایران بر نگهداری و مدیریت آن در داخل کشور تأکید دارد. این مسئله یکی از نقاط اختلافی مهم در مذاکرات محسوب می‌شود.

وی افزود: به همین دلیل نیز طی هفته‌های اخیر شاهد افزایش تحرکات آژانس بین‌المللی انرژی اتمی بودیم و قطعنامه اخیر شورای حکام نیز در همین چارچوب قابل ارزیابی است. آمریکایی‌ها تلاش کردند فشار هسته‌ای بر ایران را افزایش دهند، زیرا این نوع فشار در افکار عمومی جهان، به دلیل ارتباط با موضوع سلاح هسته‌ای، از مقبولیت بیشتری برخوردار است.

سفیر اسبق ایران در فرانسه گفت: بر همین اساس، برداشت آمریکا از مذاکرات بر محور موضوعات هسته‌ای و محدودسازی ظرفیت‌های مورد نظر خود استوار بوده، در حالی که برداشت ایران بیشتر ناظر بر مسائل امنیتی، منطقه‌ای و رفع فشار‌های اقتصادی و تحریمی بوده است.

دلفی درباره توافق حاصل‌شده میان ایران و آمریکا اظهار کرد: اینکه مذاکرات به تفاهم منجر شده، اتفاقی مثبت و قابل استقبال است، اما درباره ماهیت این تفاهم و نحوه اجرای آن همچنان پرسش‌ها و ابهاماتی وجود دارد.

وی افزود: اکنون که ایران و آمریکا به توافق رسیده‌اند، مسئله اصلی نحوه اجرای تعهدات است. برای مثال، اگر توقف درگیری‌ها در جبهه‌هایی مانند لبنان بخشی از توافق باشد، این پرسش مطرح می‌شود که چنین تعهدی در عمل چگونه اجرا خواهد شد.

دلفی ادامه داد: چالش اصلی آنجاست که بخشی از مفاد احتمالی توافق، در عمل به رفتار اسرائیل گره می‌خورد؛ طرفی که عضو این توافق نیست، اما می‌تواند بر روند اجرای آن تأثیر بگذارد.

وی تصریح کرد: این پرسش مطرح است که آیا اسرائیل اساساً با رسیدن ایران و آمریکا به تفاهم و خروج روابط دو کشور از وضعیت تقابل موافق است یا خیر. به نظر می‌رسد پاسخ این پرسش چندان روشن نباشد. بسیاری از ناظران بین‌المللی معتقدند دونالد ترامپ تحت تأثیر سیاست‌های اسرائیل و بنیامین نتانیاهو وارد برخی تنش‌های منطقه‌ای شد.

دلفی با اشاره به مواضع اسرائیل اظهار کرد: اسرائیل همواره به دنبال اعمال فشار بر ایران و برهم زدن برخی معادلات منطقه‌ای بوده است. در چنین شرایطی، اگر توقف حملات به لبنان بخشی از تفاهم باشد، در عمل این اسرائیل است که باید رفتار خود را تغییر دهد، نه آمریکا.

وی افزود: از این رو، اسرائیل می‌تواند یکی از عوامل مؤثر بر سرنوشت اجرای توافق باشد؛ موضوعی که حتی پس از حصول تفاهم نیز همچنان اهمیت خود را حفظ خواهد کرد.

سفیر اسبق ایران در فرانسه تأکید کرد: در نتیجه، اگرچه توافق میان ایران و آمریکا منعقد شده است، اما در برخی از مهم‌ترین بند‌های آن، اجرای عملی تعهدات به رفتار بازیگری وابسته می‌شود که طرف توافق نیست و همین مسئله می‌تواند چالش‌هایی جدی ایجاد کند.

دلفی ادامه داد: به‌طور طبیعی، ایران و اسرائیل به دلیل مواضعی که نسبت به یکدیگر دارند، نمی‌توانند مستقیماً وارد چارچوبی از تعهدات متقابل شوند. جمهوری اسلامی ایران موجودیت اسرائیل را به رسمیت نمی‌شناسد و در مقابل، اسرائیل نیز ایران را بزرگ‌ترین تهدید امنیتی خود تلقی می‌کند. در چنین شرایطی، تضمین اجرای تعهداتی که به رفتار این دو طرف مرتبط باشد، با دشواری‌های جدی مواجه خواهد شد.

وی افزود: اگر اجرای بخشی از توافق به تعهداتی وابسته باشد که اساساً در حوزه اختیار و مسئولیت مستقیم آمریکا نیست، طبیعتاً با تفاهمی مواجه خواهیم بود که از پشتوانه اجرایی کافی برخوردار نخواهد بود. به همین دلیل، ایران باید در تعامل با آمریکا بر تعهداتی تمرکز کند که واشنگتن توانایی اجرای آنها را داشته باشد.

سفیر اسبق ایران در فرانسه ادامه داد: اینکه دونالد ترامپ ادعا کند می‌تواند به بنیامین نتانیاهو بگوید به لبنان حمله نکند و اسرائیل نیز از این دستور تبعیت کند، با واقعیت‌های موجود همخوانی ندارد. در موارد مختلف نیز شاهد بوده‌ایم که نتانیاهو برخلاف خواست و مواضع اعلامی ترامپ عمل کرده است.

وی تأکید کرد: از این رو، اگرچه اصل مذاکره و گفت‌و‌گو مسیر درستی بود و به توافق منجر شد، اما مرحله اجرای توافق نیازمند دقت و نظارت جدی خواهد بود. این توافق باید به سمتی هدایت شود که آمریکا صرفاً در قبال تعهدات و مسئولیت‌های خود پاسخگو باشد.

دلفی با اشاره به نمونه‌هایی از این تعهدات گفت: آمریکا می‌تواند متعهد به رفع محاصره‌ها، آزادسازی دارایی‌های ایران، کاهش یا لغو تحریم‌های بانکی، رفع محدودیت‌های صادرات نفت و جلوگیری از تعرض به کشتی‌های ایرانی شود. این موارد در حوزه اختیارات آمریکا قرار دارند و امکان سنجش میزان پایبندی واشنگتن به آنها نیز وجود دارد.

وی در بخش دیگری از سخنان خود درباره موضوع لبنان گفت: آمریکا خود را در قبال امنیت اسرائیل مسئول می‌داند و امنیت اسرائیل همواره یکی از اولویت‌های اصلی سیاست خارجی این کشور بوده است. از این رو، بعید به نظر می‌رسد واشنگتن حاضر باشد این موضوع را در قالب یک معامله سیاسی مورد مصالحه قرار دهد.

سفیر اسبق ایران در فرانسه خاطرنشان کرد: در موضوع لبنان نیز باید از آمریکا تعهداتی مطالبه شود که قابلیت اجرا داشته باشد. ایران می‌تواند تلاش کند واشنگتن را متعهد سازد که روند‌های سیاسی و دیپلماتیک مرتبط با لبنان را به سمت کاهش تنش و ایجاد ثبات هدایت کند.

دلفی در پایان تصریح کرد: اکنون که توافق حاصل شده، مرحله اجرای آن آغاز می‌شود، مرحله‌ای که موفقیت آن تا حد زیادی به نحوه اجرای تعهدات و رفع ابهام‌های موجود بستگی دارد. تا زمانی که بخشی از این تعهدات به رفتار بازیگران خارج از توافق گره خورده باشد، ارزیابی قطعی درباره پایداری و موفقیت آن دشوار خواهد بود.