تغییر بزرگ در نقشه ساخت‌وساز تهران/ جزئیات سند جدید بلندمرتبه‌سازی تهران+جزییات

به گزارش برنا، تهران در آستانه یکی از مهم‌ترین تغییرات کالبدی خود طی سال‌های اخیر قرار گرفته است. بررسی سند جدید بلندمرتبه‌سازی پایتخت در شرایطی در دستور کار شورای‌عالی شهرسازی و معماری قرار دارد که محدودیت زمین، افزایش هزینه‌های توسعه شهری و رشد تقاضا برای خدمات و فضا‌های شهری، توسعه عمودی را به یکی از گزینه‌های اصلی پیش‌روی مدیران شهری تبدیل کرده است.

بر اساس برآوردها، جمعیت منطقه کلانشهری تهران از مرز ۱۴ میلیون نفر عبور کرده و توسعه افقی شهر نیز به دلیل محدودیت‌های طبیعی، زیست‌محیطی و اقتصادی با موانع جدی مواجه شده است. از یک سو ارتفاعات البرز در شمال و از سوی دیگر بحران فرونشست زمین در جنوب، ظرفیت گسترش فیزیکی پایتخت را محدود کرده‌اند. در چنین شرایطی بسیاری از کلانشهر‌های جهان راهکار توسعه عمودی را برای استفاده بهینه از زمین در پیش گرفته‌اند.

کشورهای همسایه چه کردند؟ ایران فاقد سیاست بلند مرتبه سازی 

کشور‌های همسایه ایران نیز طی دو دهه گذشته سرمایه‌گذاری گسترده‌ای در این حوزه انجام داده‌اند. دبی با بیش از هزار ساختمان بلندمرتبه به یکی از قطب‌های برج‌سازی جهان تبدیل شده است. استانبول نیز با اجرای پروژه‌های عظیم مسکونی و تجاری توانسته بخش مهمی از نیاز‌های توسعه شهری خود را از طریق ساخت‌وساز عمودی پاسخ دهد. در باکو و دوحه نیز برج‌ها به بخشی از هویت جدید شهری تبدیل شده‌اند و نقش مهمی در جذب سرمایه‌گذاری و توسعه خدمات ایفا می‌کنند.

در مقابل، ایران تاکنون فاقد یک سیاست یکپارچه و فراگیر در حوزه بلندمرتبه‌سازی بوده است. در بسیاری از شهرها، صدور مجوز برج‌سازی از مسیر تصمیم‌های موردی و کمیسیون‌های محلی انجام می‌شد؛ موضوعی که بار‌ها مورد انتقاد کارشناسان قرار گرفته و زمینه بروز رانت و اختلافات متعدد را فراهم کرده بود.

اکنون وزارت راه و شهرسازی در تلاش است با تدوین اسناد بلندمرتبه‌سازی برای شهر‌های مختلف کشور، این روند را ساماندهی کند. بر اساس ضوابط مصوب، شهر‌های دارای بیش از ۲۰۰ هزار نفر جمعیت، مراکز استان‌ها و شهر‌های شمالی کشور می‌توانند مطالعات مربوط به توسعه عمودی را انجام دهند. در این مطالعات، پهنه‌های مناسب برای برج‌سازی بر اساس شاخص‌های فنی، زیست‌محیطی و زیرساختی تعیین می‌شود.

بررسی این ضوابط نشان می‌دهد حریم گسل‌ها، رودخانه‌ها، مناطق دارای خطر فرونشست، مراکز نظامی، بنا‌های تاریخی و محدودیت‌های هوانوردی از جمله مهم‌ترین موانع توسعه بلندمرتبه محسوب می‌شوند. در مقابل، نزدیکی به خطوط حمل‌ونقل عمومی، دسترسی به شبکه شریانی شهر و برخورداری از زیرساخت‌های خدماتی از مهم‌ترین معیار‌های انتخاب پهنه‌های مجاز هستند.

تامین زیرساخت‌ها چالش بلند مرتبه سازی

یکی از مهم‌ترین چالش‌های بلندمرتبه‌سازی در ایران، مسئله تأمین زیرساخت‌هاست. در شرایطی که بسیاری از کلانشهر‌ها با تنش آبی، فرسودگی شبکه‌های برق و محدودیت ظرفیت معابر مواجه هستند، افزایش تراکم ساختمانی بدون توسعه همزمان زیرساخت‌ها می‌تواند مشکلات جدیدی ایجاد کند. به همین دلیل در ضوابط جدید، اخذ تأییدیه شرکت‌های آب و فاضلاب، برق، گاز و دستگاه‌های خدمات‌رسان به یکی از الزامات اصلی تبدیل شده است.

محمد سرلک، مدیرکل دفتر نظارت بر طرح‌های توسعه و عمران وزارت راه و شهرسازی، با اشاره به اهداف این برنامه تأکید کرده است: «هدف اصلی افزایش جمعیت‌پذیری شهر نیست، بلکه تغییر الگوی ساخت‌وساز است.» به گفته وی، در برخی پهنه‌ها کاربری‌های غیرمسکونی برای توسعه خدمات شهری پیش‌بینی شده و در بخش‌های مسکونی نیز هدف کاهش سطح اشغال زمین و افزایش فضا‌های باز شهری از طریق ساخت ساختمان‌های مرتفع‌تر است.

کارشناسان شهری معتقدند اگر بلندمرتبه‌سازی بر اساس مطالعات دقیق انجام شود، می‌تواند به کاهش مصرف زمین، افزایش سرانه فضای باز، جلوگیری از گسترش بی‌رویه شهر‌ها و افزایش بهره‌وری اقتصادی اراضی منجر شود. اما در مقابل، تجربه برخی شهر‌های منطقه نشان داده است که برج‌سازی بدون توسعه حمل‌ونقل عمومی، شبکه آب و فاضلاب و خدمات شهری، می‌تواند به افزایش ترافیک، تشدید مصرف انرژی و کاهش کیفیت زندگی شهروندان بینجامد.

از همین رو، سند جدید بلندمرتبه‌سازی تهران را می‌توان تلاشی برای یافتن نقطه تعادل میان نیاز روزافزون به توسعه شهری و محدودیت‌های زیرساختی پایتخت دانست، تلاشی که در صورت موفقیت، نه‌تنها الگوی ساخت‌وساز تهران را تغییر خواهد داد، بلکه می‌تواند نقشه توسعه بسیاری از کلانشهر‌های ایران را نیز برای دهه‌های آینده دگرگون کند.