ضرورت پیوند «هنر متعالی» با «اقتصاد رفاه» در صنایع‌دستی

به گزارش خبرگزاری برنا از فارس، در این آیین، بر لزوم جدی گرفتن «اقتصاد هنرهای سنتی» برای بقای این آثار تأکید کرد. دکتر بهزاد مریدی، با طرح این پرسش که «هنرمند برای چه کسی خلق می‌کند؟»، به بررسی دوره‌های مختلف فکری پرداخت و گفت: در دوران سنت و نگاه ارسطویی، هنر تنها برای تعالی انسان و تقرب به خداوند بود. اما با ظهور عصر مدرن و اندیشه‌های فرانسیس بیکن، نگاه استقرایی جایگزین شد؛ نگاهی که در آن هنرمند به دنبال تجربه شخصی، منفعت خویش و “هنر برای هنر” رفت.

وی با اشاره به رویکردهای نوین از جمله اگزیستانسیالیسم، افزود: امروز بسیاری از هنرمندان میان سه راهیِ “کار برای تعالی”، “کار برای منفعت شخصی” و “کار برای دل” در نوسان هستند؛ اما واقعیت این است که هیچ‌کدام از این نگاه‌ها به تنهایی نمی‌تواند ضامن بقای هنر در دنیای امروز باشد.

مریدی با تأکید بر اینکه هنر سنتی نباید صرفاً در شعار یا درویش‌مسلکی محدود بماند، تصریح کرد: اگر هنرمندی تمام نیت خوب عالم را در دل داشته باشد اما نتواند از قِبَلِ هنر خود، “رفاه” و “آسودگی” را برای خانواده، شاگردان و جامعه پیرامونش ایجاد کند، آن هنر بی‌شک محکوم به فنا خواهد بود. هنری که نتواند ثروت و رفاه تولید کند، دوام نخواهد آورد.

وی با ستایش از هنر خاتم به عنوان نماد دقت و ریاضیات در هنر ایرانی، اظهار داشت: خاتم زیباترین هنر هندسی است که به ما می‌آموزد زندگی نیز مانند ریاضی، حساب و کتاب دقیقی دارد. ما باید اقتصاد صنایع‌دستی را جدی بگیریم تا این هندسه زیبایی در جای‌جای این شهر عزیز پایدار بماند.

مریدی در بخش پایانی سخنان خود خطاب به هنرمندان و پیشکسوتان حاضر در مراسم گفت: هرگز گمان نکنید که حضور شما در اینجا به عنوان میهمان است؛ حقیقت این است که اینجا متعلق به شماست. شما صاحبان اصلی و گردانندگان واقعی این خانه هستید.

مدیرکل میراث فرهنگی فارس با یادآوری وضعیت پیشین این بنای تاریخی اظهار داشت: تنها چند ماه پیش که به همراه دوستان به این مکان آمدیم، اینجا چیزی جز یک فضای رها شده و خالی نبود. اما امروز می‌بینیم که با همت و معرفت شما، این خاکِ مرده دوباره جان گرفته و آباد شده است.وی با ابراز امیدواری نسبت به رونق این مرکز در آینده، افزود: باور دارم که به زودی در تمام این حجره‌ها و دالان‌های زیبا، نغمه کار و تلاش صنعتگران شریف ما طنین‌انداز خواهد شد و ما به وجود تک‌تک شما افتخار خواهیم کرد.مریدی در پایان، ضمن تبریک مجدد هفته صنایع‌دستی، این حرکت را گامی نو در جهت سربلندی هنر شیراز دانست.

تبدیل حجره‌های متروکه «سرای گمرک» به کارگاه‌های زنده هنرمعاون صنایع‌دستی
اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان فارس، نیز در این آیین، از نقش کلیدی بخش خصوصی و هنرمندان در باززنده‌سازی بناهای تاریخی و توسعه محور گردشگری زندیه سخن گفت.

مجید سلیمی، با اشاره به وضعیت پیشین این بنای باشکوه اظهار داشت: «سرای گمرک که یکی از بزرگترین سراهای تاریخی شیراز به شمار می‌رود، تا پیش از این تقریباً به صورت نیمه‌تعطیل بود و از حجره‌های آن تنها به عنوان انبار استفاده می‌شد. اما امروز به همت دو تن از صنعتگران و پیشکسوتان دلسوز، جناب آقای غلام فلاح‌پور و آقای مرتضی سلیم، طبقه فوقانی این سرا خریداری و فرآیند احیای آن آغاز شده است.معاون صنایع‌دستی فارس افزود: در گام نخست، با خلاقیت این هنرمندان، بخشی از این فضا که پیش‌تر کارگاه بود، به “سرای صنایع‌دستی” تبدیل شده است. در حال حاضر ۵ هنرمند برجسته در این مکان مستقر شده‌اند که عمدتاً در رشته خاتم‌کاری فعالیت می‌کنند. همچنین دو گالری تخصصی شامل “گالری خاتم” و “گالری محصولات چوبی فاخر” در این مجموعه راه‌اندازی شده است.سلیمی تأکید کرد: هدف غایی ما این است که کل فضای طبقه بالای سرای گمرک به یک مجموعه منسجم برای تولید، آموزش و ترویج صنایع‌دستی اصیل شیراز تبدیل شود. این اقدام، کمک شایانی به برنامه‌های توسعه گردشگری اداره کل میراث فرهنگی و شهرداری شیراز در قلب مجموعه جهانی زندیه خواهد کرد.

ساماندهی سرای گمرک؛ از ویرانه تا قطب گردشگری
در این آیین، پیشکسوت برجسته هنر خاتم و مدیر مجموعه سرای صنایع‌دستی گمرک نیز، ضمن بازخوانی کارنامه هنری خود، بر ضرورت پیوند میان «هنر اصیل» و «صنعت گردشگری» برای پویایی اقتصاد شهر تاکید کرد. استاد غلام فلاح‌پور، با اشاره به فعالیت چهل‌ساله خود در این رشته گفت: در تمام این سال‌ها تلاش کرده‌ام مرزهای هنر خاتم را جابه‌جا کنم. در سال ۱۳۹۲ موفق شدیم ریزترین خاتم جهان را با چیدمان ۱۷۲ قطعه سیم، استخوان و چوب در هر سانتی‌متر مربع خلق کنیم؛ رکوردی که با محاسبات دقیق فنی و هنری به دست آمد و تفاوتی بنیادین با نمونه‌های مشابه دارد.این مدرس پیشکسوت که سابقه تدریس در دانشگاه هنر و معماری و صداوسیمای مرکز فارس را در کارنامه دارد، به حضور در نمایشگاه‌های بین‌المللی اشاره کرد و افزود: هدف ما در نمایشگاه‌های خارجی همواره معرفی شکوه هنر ایران بوده است. حتی اگر در مقاطعی جنبه تجاری کار ضعیف بوده، اما با افتخار آثار هنری خود را به دنیا عرضه کردیم تا سفیران فرهنگی شیراز باشیم.

مدیر سرای صنایع‌دستی گمرک درباره روند احیای این بنای تاریخی اظهار داشت: سرای گمرک زمانی فضایی رها شده و بی‌رونق بود، اما با ورود هیئت‌امنا و همکاری هنرمندان، امروز به فضایی هنری و تفریحی تبدیل شده است. ما با ریسک‌پذیری و عشق، پای گردشگران را به طبقات فوقانی این سرا باز کردیم و ثابت کردیم که هنر می‌تواند به فضاهای مرده، روح تازه‌ای ببخشد.

استاد فلاح‌پور در پایان با خطاب قرار دادن مسئولان میراث فرهنگی گفت: هنرمند هرگز در مقابل مدیر خود قرار نمی‌گیرد؛ خواسته‌ی ما این است که مسئولان را در کنار خود حس کنیم. ما مرد عمل هستیم و تمام توان خود را برای اعتلای نام شیراز به کار بسته‌ایم، اما تداوم این راه نیازمند همدلی و حمایت مستمر متولیان امر است.

رونمایی از اثر نفیس استاد فلاح‌پور
در پایان این مراسم از اساتید درجه‌یک و پیشکسوتان مستقر در این سرا تجلیل به عمل آمد. این هنرمندان که از سرمایه‌های نمادین شیراز محسوب می‌شوند، نقش مهمی در ایجاد پیوند پایدار میان فضای تاریخی و هنر اصیل ایفا کرده‌اند.همچنین، از اثر فاخر و نفیس استاد غلام فلاح‌پور رونمایی شد.

عکاس: دنیا صداقت