انجام محاسبات اولیه خسارت‌های محیط‌زیستی سواحل ایران در جنگ/تدوین برنامه زمان‌بندی و اجرایی برای رفع آلودگی در دستور کار

احمدرضا لاهیجان‌زاده، معاون محیط‌زیست دریایی و تالاب‌های سازمان حفاظت محیط‌زیست، در گفت‌و‌گو با خبرگزاری برنا، درباره برآورد خسارت‌های محیط زیستی سواحل ایران پس از جنگ گفت: محاسبه خسارت‌های محیط زیستی برخلاف خسارت‌های عمرانی یا ساختمانی، فرآیندی پیچیده است. در خسارت‌های ساختمانی می‌توان ارزش ریالی آسیب را به‌صورت مستقیم محاسبه کرد، اما در حوزه محیط زیست ابتدا باید منابع و پهنه‌های آلوده شناسایی شوند، سپس خدمات اکوسیستمی آنها برآورد و در ادامه مشخص شود این خدمات تا چه مدت از دسترس خارج شده یا کاهش یافته‌اند.

وی تأکید کرد: این محاسبات حتی در سال‌های آینده نیز باید ادامه پیدا کند، زیرا آثار برخی خسارت‌های زیست‌محیطی در بلندمدت مشخص می‌شود. با این وجود، در بسیاری از مناطقی که مورد بازدید قرار گرفته‌اند، بخش قابل توجهی از محاسبات انجام شده، اما هنوز نهایی نشده است.

لاهیجان‌زاده توضیح داد: در برخی مناطق به دلیل شرایط خاص و محدودیت‌های امنیتی، امکان حضور کارشناسان سازمان وجود ندارد؛ چرا که این مناطق در محدوده‌های نظامی قرار دارند. با این حال، در تمامی مناطقی که امکان بازدید وجود داشته، عملیات مستندسازی، برآورد آلودگی و محاسبات اولیه انجام شده است.

وی خاطرنشان کرد: در برخی مناطق برای تکمیل ارزیابی‌ها نیاز به عملیات غواصی وجود دارد. به‌عنوان مثال در جزیره مرجانی شیدور، همچنین در لاوان و برخی دیگر از مناطق، بررسی دقیق وضعیت زیست‌بوم‌های دریایی مستلزم انجام غواصی و مطالعات میدانی تخصصی است.

لاهیجان‌زاده از همکاری میان سازمان حفاظت محیط زیست، وزارت نفت و سازمان بنادر برای رفع آلودگی‌ها خبر داد و گفت: در جلسات مشترک مقرر شده است تمامی پهنه‌های آلوده با استفاده از تصاویر ماهواره‌ای شناسایی و مشخص شوند و برای هر منطقه برنامه زمان‌بندی و اجرایی جهت رفع آلودگی تدوین شود. 

وی درباره  برنامه‌های سازمان حفاظت محیط زیست برای پاکسازی گفت: پایش‌های لازم انجام شده و آمار‌های مربوطه در حال جمع‌آوری است تا شرایط فعلی مناطق آلوده مشخص شود و بر اساس آن برنامه‌های اجرایی تدوین شود.

لاهیجان‌زاده با اشاره به اقدامات سازمان در زمان جنگ اظهار کرد: حتی پیش از آغاز جنگ و با توجه به تجربه جنگ دوازده‌روزه، به دستور رئیس سازمان حفاظت محیط زیست، ستادی در سازمان تشکیل شده بود تا در صورت وقوع هرگونه حادثه، به سرعت فعال شود.

معاون محیط زیست دریایی و تالاب‌های سازمان حفاظت محیط زیست، افزود: بلافاصله پس از آغاز جنگ، هماهنگی‌های لازم با ادارات کل محیط زیست استان‌ها انجام شد و دستورالعمل‌های مورد نیاز به آنها ابلاغ شد. در نتیجه، مستندسازی نسبتاً مناسبی از خسارت‌ها و آلودگی‌های ایجادشده، در حد مقدورات، صورت گرفت.

وی درباره انتشار گزارش‌های متناقض از آلودگی دریایی در محدوده جزیره خارک گفت: کشتی‌ای که دچار حادثه شده بود، یک کشتی خارجی بود که در نزدیکی جزیره خارک آسیب دید. این حادثه منجر به تخلیه آب توازن (Ballast Water) کشتی شد و همین موضوع لایه‌ای نازک، اما گسترده از آلودگی را در سطح آب ایجاد کرد.

لاهیجان‌زاده افزود: این کشتی اکنون از سرویس خارج شده و ظاهراً به‌عنوان محل نگهداری برخی مواد مورد استفاده قرار می‌گیرد و دیگر در چرخه تردد دریایی فعال نیست.

معاون محیط‌زیست دریایی و تالاب‌های سازمان حفاظت محیط‌زیست ادامه داد: وزارت نفت و سایر دستگاه‌های مرتبط روند حرکت لکه آلودگی را با استفاده از تصاویر ماهواره‌ای به‌طور مستمر رصد می‌کردند تا از نزدیک شدن آن به سواحل جلوگیری شود و در صورت نیاز آمادگی لازم برای مقابله وجود داشته باشد.

وی تصریح کرد: یک تا دو روز پس از وقوع حادثه، طوفان شدیدی در منطقه دریایی رخ داد که موجب تسریع فرآیند تبخیر آلودگی شد. همچنین جهت حرکت لکه نیز به سمت سواحل استان بوشهر نبود و خوشبختانه مشکلی برای سواحل این منطقه ایجاد نشد.