انتقال مخفیانه اورانیوم غنی شده ونزوئلا به آمریکا

این اتفاق یک شب در اواخر ماه آوریل رخ داد. یک کاروان نظامی ونزوئلا با نهایت احتیاط و پنهان‌کاری، مسیر ۱۶۰ کیلومتری میان مقر «موسسه تحقیقات علمی ونزوئلا» در حومه کاراکاس تا بندر پورتو کابیو در ایالت کارابوبو، واقع در شمال ونزوئلا را طی کرد.

دلیل این عملیات شبانه و محرمانه تنها چند روز بعد آشکار شد: نیروهای نظامی خودرویی را اسکورت می‌کردند که یک محفظه حاوی حدود ۱۳ کیلوگرم اورانیوم با غنای بالا را حمل می‌کرد. این محموله‌ قرار بود به آمریکا منتقل شود.

در عملیات استخراج دولت‌های ونزوئلا، ایالات متحده و انگلیس و همچنین آژانس بین‌المللی انرژی اتمی (IAEA) مشارکت داشتند و همانطور که بعداً فاش شد، آنها سال‌ها برای اطمینان از اجرای ایمن آن تلاش و همکاری کرده بودند.

آژانس بین‌المللی انرژی اتمی سپس در بیانیه‌ای که 8 مه منتشر شد، توضیح داد که این اقدام «یک ماموریت مشترک با برنامه‌ریزی دقیق بود که تحت تدابیر سخت‌گیرانه امنیتی انجام شد، زیرا چنین موادی در صورت افتادن به دست افراد یا گروه‌های نادرست می‌توانند خطر اشاعه هسته‌ای یا تهدید امنیتی ایجاد کنند.»

اورانیوم با غنای بالا (HEU) به اورانیومی گفته می‌شود که بالای ۲۰٪ غنی سازی شده باشد.

جک کرافورد، پژوهشگر گروه «اشاعه و سیاست هسته‌ای» در موسسه سلطنتی خدمات متحد بریتانیا، می‌گوید که این نوع اورانیوم در راکتورهای هسته‌ای سراسر جهان برای اهداف صلح‌آمیز، از جمله تحقیقات علمی یا پیشران زیردریایی‌های هسته‌ای به کار می‌رود اما همچنین می‌تواند برای تولید مواد شکافت‌پذیر یا حتی ساخت بمب مورد استفاده قرار گیرد.

او به بخش راستی‌آزمایی بی‌بی‌سی گفت: «۱۳ کیلوگرم اورانیوم با غنای بالا که از ونزوئلا خارج شد، از نظر تئوری می‌تواند پس از پالایش بیشتر برای تولید یک سلاح هسته‌ای کوچک کافی باشد، هرچند میزان اورانیوم-۲۳۵ (U-۲۳۵) موجود در آن اندکی بیش از ۲۰ درصد بود و معمولا اورانیوم با غنای بالا زمانی در رده تسلیحاتی قرار می‌گیرد که غنای آن به ۹۰ درصد یا بیشتر برسد.»

بی‌بی‌سی در ادامه با طرح این سوال که «ونزوئلا چگونه صاحب اورانیوم با غنای بالا شد و چرا آن را به آمریکا تحویل داد؟» گزارش داد: ۱۳ کیلوگرم اورانیوم با غنای بالایی که در اختیار ونزوئلا بود، به عنوان سوخت راکتور آروی-۱، نخستین راکتور هسته‌ای آمریکای لاتین، مورد استفاده قرار گرفته بود.

این راکتور آزمایشی در اوایل دهه ۱۹۶۰ در موسسه تحقیقات علمی ونزوئلا و در چارچوب برنامه «اتم برای صلح» نصب شد؛ برنامه‌ای که دولت دوایت آیزنهاور، رئیس‌جمهور وقت آمریکا در دهه ۱۹۵۰ آغاز کرده بود.

آیزنهاور در هشتم دسامبر ۱۹۵۳ در مجمع عمومی سازمان ملل متحد درباره تهدید فناوری هسته‌ای در کاربردهای نظامی سخن گفت. این فناوری دیگر در انحصار آمریکا نبود و با افزایش شمار کشورهایی که توانایی ساخت بمب هسته‌ای را به دست می‌آوردند، خطر گسترش آن نیز بیشتر می‌شد.

او استدلال کرد که صرفا تلاش برای کاهش این تهدید کافی نیست و پیشنهاد داد که این فناوری در خدمت بشریت قرار گیرد.

او سپس پیشنهاد ایجاد یک آژانس انرژی اتمی زیر نظر سازمان ملل را مطرح کرد؛ نهادی که راهکارهایی برای استفاده از مواد هسته‌ای در «اهداف صلح‌آمیز بشریت» طراحی و امکان بهره‌گیری از انرژی اتمی در حوزه‌هایی مانند پزشکی و کشاورزی را فراهم کند.

ایده او این بود که قدرت‌های دارای توانایی تولید مواد هسته‌ای، بخشی از این مواد را در اختیار دیده بان هسته‌ای سازمان ملل قرار دهند تا این نهاد آنها را در شرایط امن نگهداری کند و در اختیار پژوهشگرانی بگذارد که به دنبال کاربردهای صلح‌آمیز انرژی هسته‌ای هستند.

سخنرانی آیزنهاور زمینه‌ساز تاسیس آژانس بین‌المللی انرژی اتمی شد و همچنین راه را برای برنامه «اتم‌ها برای صلح» هموار کرد. بر اساس این طرح آمریکا آموزش و فناوری هسته‌ای را برای استفاده صلح‌آمیز از انرژی اتمی در اختیار کشورهای در حال توسعه قرار می‌داد.

کمتر از یک سال پس از آن سخنرانی در سازمان ملل، آمریکا قانون انرژی اتمی خود را اصلاح کرد تا امکان صادرات فناوری و مواد هسته‌ای به سایر کشورها فراهم شود، با این شرط که این کشورها متعهد شوند از آن برای توسعه تسلیحات استفاده نکنند.

در مارس ۱۹۵۵، دولت آیزنهاور یک گام فراتر رفت و به کمیسیون انرژی اتمی آمریکا اجازه داد مقادیر محدودی از مواد شکافت‌پذیر و همچنین کمک‌های فنی برای ساخت راکتورهای هسته‌ای را در اختیار کشورهای «جهان آزاد» قرار دهد.

یک سال بعد، دولت ونزوئلا راکتور آر. وی-۱ را با ظرفیت سه مگاوات از شرکت آمریکایی جنرال الکتریک خریداری کرد. این راکتور سرانجام در ۲۲ نوامبر ۱۹۶۰ افتتاح شد.

راکتور آر. وی-۱ تا سال ۱۹۹۱ به عنوان یک راکتور تحقیقاتی فعالیت می‌کرد و سپس بخشی از فعالیت‌های آن متوقف شد.

به گفته مقام‌های ونزوئلا، تعطیلی کامل این راکتور در سال ۱۹۹۷ رخ داد؛ زمانی که بخشی از سوخت آن خارج شد و بخش باقی‌مانده تحت تدابیر امنیتی تا امروز نگهداری می‌شد.

بر اساس اعلام آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، راکتور آر. وی-۱ در سال‌هایی که فعال بود از سوخت هسته‌ای تامین‌شده از سوی آمریکا و انگلیس استفاده می‌کرد.

بی‌بی‌سی سپس به تشریح روند تصمیم‌گیری برای خروج باقی‌مانده سوخت هسته‌ای از ونزوئلا پرداخت و تصریح کرد: اگرچه دولت انگلیس می‌گوید که مقام‌های ونزوئلا در سال ۲۰۱۷ درخواست انتقال این اورانیوم را کرده بودند و لندن نیز به درخواست آژانس بین‌المللی انرژی اتمی به روند برنامه‌ریزی این عملیات پیوسته بود، به نظر می‌رسد که بازداشت نیکلاس مادورو، رئیس‌جمهور وقت ونزوئلا در سوم ژانویه گذشته، نقشی تعیین‌کننده در اجرای نهایی عملیات خروج اورانیوم داشته است.

بر اساس بیانیه‌ای که ایوان خیل، وزیر امور خارجه ونزوئلا در روز ۷ مه منتشر کرد، عملیات نظامی آمریکا برای بازداشت نیکلاس مادورو به مناطق اطراف مقر موسسه تحقیقات علمی ونزوئلا نیز کشیده شد و نیروهای آمریکایی تا حدود ۵۰ متری راکتور قدیمی این مرکز پیش رفتند.

به این ترتیب در اوایل آوریل، عملیات مخفی خروج اورانیوم با مشارکت مقام‌های ونزوئلا، اداره ملی امنیت هسته‌ای آمریکا، آژانس بین‌المللی انرژی اتمی و دولت انگلیس آغاز شد.

در این عملیات مقام‌های انگلیس مسئولیت انتقال اورانیوم غنی‌شده از ونزوئلا به مجتمع هسته‌ای «ساوانا ریور» در شهر ایکن ایالت کارولینای جنوبی آمریکا را بر عهده داشتند که تاسیسات آن در حال حاضر برای فرآوری مواد هسته‌ای مورد استفاده قرار می‌گیرد.

بر اساس اعلام مقام‌های آمریکایی، شرکت «نوکلیر ترنسپورت سولوشنز»، از زیرمجموعه‌های سازمان برچیدن تاسیسات هسته‌ای انگلیس، کشتی باری پاسیفیک اگرت را برای انتقال این محموله از ونزوئلا در اختیار عملیات قرار داد که در ۱۱ آوریل، زمانی که در شهر چارلستون ایالت کارولینای جنوبی بود، ارسال اطلاعات موقعیت ماهواره‌ای خود را متوقف کرد. بخش راستی‌آزمایی بی‌بی‌سی با استفاده از تصاویر ماهواره‌ای با وضوح بالا تایید کرد که یک هفته بعد این کشتی در بندر پورتو کابیو پهلو گرفته بود.

تصاویر ثبت‌شده در چهارم مه نشان می‌دهد که پاسیفیک اگرت در مسیر بازگشت به آمریکا در حال حرکت بود و کشتی دیگری که به نظر می‌رسد نقش اسکورت را بر عهده داشته، آن را همراهی می‌کرد. تصاویر بندر چارلستون در هشتم مه نیز حضور این کشتی در آمریکا را تایید می‌کند.

آژانس بین‌المللی انرژی اتمی سپس اعلام کرد که با ارائه آموزش‌های لازم، بر تدابیر امنیتی انتقال اورانیوم از ونزوئلا نظارت داشته است.