«قانون» ابن‌سینا در کتابخانه ملی رونمایی شد؛ از میراث مکتوب تا هشدار درباره نگهداری اسناد

به گزارش خبرنگار گروه فرهنگ و هنر برنا؛ آیین رونمایی از نسخه خطی «قانون» ابن‌سینا امروز ۱۹ خرداد ۱۴۰۵ در سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران برگزار شد؛ رویدادی که با حضور جمعی از مسئولان، پژوهشگران و فعالان حوزه میراث مکتوب همراه بود.

در این مراسم محمدجعفر قائم‌پناه معاون اجرایی رئیس‌جمهور، غلامرضا امیرخانی رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی و تعدادی از مدیران این مجموعه حضور داشتند و از بخش‌های مختلف کتابخانه ملی بازدید کردند.

در جریان این برنامه، موزه سازمان اسناد و کتابخانه ملی نیز به‌طور رسمی افتتاح شد و نسخه خطی ارزشمند «قانون» ابن‌سینا که از سوی یک مجموعه‌دار اصفهانی به کتابخانه ملی اهدا شده در معرض بازدید قرار گرفت.

هم‌زمان، نمایشگاه خوشنویسی «وطن» نیز در این مجموعه برپا بود و مورد توجه حاضران قرار گرفت.

هیئت بازدیدکننده در ادامه از مخزن نسخه‌های خطی و بخش نشریات کتابخانه ملی بازدید کرد. بخشی که در آن نشریات تاریخی مهمی همچون نخستین نشریه زنان ایران با عنوان «شکوفه» و همچنین مطبوعاتی نظیر «ندای وطن»، «صور اسرافیل»، «حبل‌المتین» و «جام جم» نگهداری و به نمایش گذاشته شده است.

در بخش موزه نیز مجموعه‌ای از آثار مرتبط با هنر کتاب‌آرایی و کتابت از جمله قلمدان‌های نفیس با نقش‌مایه‌های سنتی مانند شکارگاه و گل و مرغ به نمایش درآمده است.

یکی دیگر از بخش‌های این بازدید، تالار «ملل» بود؛ فضایی که در آن تبادل فرهنگی میان کشورها از طریق اهدای منابع مکتوب انجام می‌شود و در مقابل معرفی آثار ایرانی نیز در کتابخانه‌های ملی دیگر کشورها صورت می‌گیرد. در حال حاضر آثاری از کشورهایی چون کره جنوبی، قزاقستان و ازبکستان در این تالار نگهداری می‌شود.

در پایان این برنامه، نشستی در تالار سخن سازمان برگزار شد و رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی بر آمادگی این مجموعه برای دریافت، سامان‌دهی و آرشیو استاندارد اسناد دستگاه‌های اجرایی کشور تاکید کرد.

غلامرضا امیرخانی، رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران در مراسم رونمایی از یک نسخه خطی مهم گفت: کتابخانه ملی از افتخارات نظام جمهوری اسلامی است اما ساختمان قدیمی ما در خیابان «۳۰ تیر» کمتر از ۲ هزار متر زیربنا داشت. این ساختمان در سال ۱۳۸۱ افتتاح شد و اکنون در محدوده فرهنگی عباس‌آباد قرار دارد که با تاکید رهبر شهید انقلاب از هرگونه کاربری تجاری و اقتصادی در آن جلوگیری شد. این مجموعه به آبرویی برای نظام تبدیل شده است.

امیرخانی با درخواست کمک از مسئولان افزود: پیگیری وزرا و سازمان‌های دولتی را می‌خواهد. با وزرای سال های قبل نیز صحبت کردیم، اما نیازمند یک عزم جدی هستیم که متأسفانه سال گذشته به دلیل مسائل غیرمنتظره به تعویق افتاد.

وی درباره انتقال اسناد اظهار داشت: بر اساس قانون، پس از ۴۰ سال تمام اسناد دولتی باید به کتابخانه ملی منتقل شود، اما در نهادینه کردن این فرهنگ مشکل داریم. برخی وزارتخانه‌ها همکاری نمی‌کنند، در حالی که نگهداری اسناد در جای غیراستاندارد خطر سرقت، آتش‌سوزی و نابودی را افزایش می‌دهد. در کتابخانه ملی، اسناد به صورت استاندارد فهرست‌نویسی و دیجیتال می‌شوند و مردم از هر نقطه کشور می‌توانند به میلیون‌ها سند دسترسی پیدا کنند.

رئیس کتابخانه ملی تأکید کرد: ایران از نظر تمدن در دنیا اول است؛ تخت جمشید با هزاران لوح گلی که سال‌ها در دانشگاه شیکاگو بود، سال گذشته بخش عمده‌اش بازگردانده شد. متأسفانه آن‌طور که باید به آرشیو ملی اهمیت داده نشده و این نیازمند فرهنگ‌سازی و همکاری تمام قوا (دولت، قضائیه و مجلس) است، ولی اولویت فعلی ما وزارتخانه‌ها و سازمان‌های دولتی هستند.

در ادامه این نشست محمدجعفر قائم‌پناه در جریان بازدید از سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران با تأکید بر ضرورت بازشناسی هویت تاریخی و تمدنی ایران، گفت: عمق تاریخی و تمدنی ایران باید بیش از پیش شناخته شود، به‌ویژه برای نسل جوان که آشنایی کمتری با مفاخر و ریشه‌های فرهنگی کشور دارند. 

وی تصریح کرد بی‌توجهی به پیشینه کهن تاریخی، موجب تضعیف خودباوری ملی می‌شود، در حالی که هر جامعه‌ای با ریشه‌های مستحکم تاریخی، در برابر چالش‌ها مقاوم‌تر خواهد بود.

قائم‌پناه با اشاره به نقش تمدن ایرانی_ اسلامی در شکل‌گیری دانش و فرهنگ جهانی ادامه داد: بسیاری از دانشمندان ایرانی در حوزه‌های مختلف علمی پیشگام بوده‌اند. وی از ابن‌سینا در پزشکی، رازی در شیمی، خیام در ریاضیات و حکمت، و دیگر بزرگان علمی و ادبی ایران نام برد و تأکید کرد آثار آنان هنوز هم در جهان مورد توجه و بهره‌برداری قرار می‌گیرد. به گفته او، اگر در گذشته سازوکارهایی همچون جوایز علمی بین‌المللی وجود داشت، بی‌تردید شماری از این اندیشمندان ایرانی بارها شایسته دریافت چنین افتخاراتی بودند.

وی همچنین به جایگاه ادبیات فارسی اشاره کرد و آن را گنجینه‌ای کم‌نظیر در جهان دانست.

قائم‌پناه با اشاره به آثار مولوی، سعدی، فردوسی، نظامی و حافظ اظهار داشت: ادبیات فارسی سرشار از حکمت، انسان‌شناسی، اخلاق، سیاست‌نامه و آموزه‌های زیست انسانی است.

وی شاهنامه فردوسی را نمونه‌ای برجسته از تبیین مفاهیمی چون تاب‌آوری، وطن‌دوستی، ایستادگی در برابر دشواری‌ها و تکریم جایگاه زن در تاریخ دانست و افزود: بازخوانی این آثار می‌تواند در تقویت هویت ملی و افزایش اعتماد به نفس نسل جوان نقش‌آفرین باشد.

معاون اجرایی رئیس‌جمهور با بیان اینکه بسیاری از کشورها در پی ساختن یا مصادره مفاخر تاریخی برای خود هستند، گفت: ایران دارای پیشینه‌ای مستند و ریشه‌دار در حوزه تمدن، معماری، هنر و دانش است. وی با اشاره به نمونه‌هایی از شاهکارهای معماری تاریخی ایران، از جمله تخت‌جمشید و سایر آثار فاخر، این دستاوردها را حاصل تلفیق دانش‌های گوناگون و نبوغ ایرانیان در طول تاریخ دانست.

قائم‌پناه در ادامه، شناخت دقیق تاریخ را عاملی مهم در تقویت دیپلماسی فرهنگی عنوان کرد و گفت: اگر نسل جوان به درستی با گذشته پرافتخار خود آشنا شود، در عرصه تعاملات فرهنگی و بین‌المللی با اعتماد بیشتری حضور خواهد یافت. وی سازمان اسناد و کتابخانه ملی را یکی از مهم‌ترین مراکز برای بازنمایی و صیانت از این میراث تمدنی دانست.

وی همچنین با اشاره به اهمیت اسناد تاریخی اظهار کرد: نگهداری و صیانت از اسناد، استمرار حافظه تاریخی کشور است و می‌تواند برای نسل‌های آینده منبع تجربه و تحلیل باشد. قائم‌پناه با اشاره به نقش مراکز آرشیوی در کشورهای مختلف، از جمله آرشیوهای وزارت امور خارجه برخی کشورها که منبع مهم پژوهش‌های تاریخی‌اند، بر ضرورت تقویت همکاری میان دستگاه‌های اجرایی برای انتقال و حفظ اسناد تأکید کرد.

معاون اجرایی رئیس‌جمهور در بخش دیگری از سخنان خود، خودباوری علمی را یکی از عوامل پیشرفت کشور دانست و تصریح کرد: هرجا اعتماد به توان داخلی تقویت شده، دستاوردهای قابل توجهی در حوزه‌های مختلف از جمله پزشکی، فناوری و سایر عرصه‌های علمی حاصل شده است.

وی این روحیه خودباوری را ریشه‌دار در تاریخ و تمدن ایران دانست.

در پایان، قائم‌پناه با ابراز خرسندی از حضور در سازمان اسناد و کتابخانه ملی، بر آمادگی نهاد ریاست جمهوری برای همکاری در زمینه‌های فرهنگی، پژوهشی و آرشیوی تأکید کرد و ابراز امیدواری نمود با بهره‌گیری از میراث تاریخی و ظرفیت‌های علمی کشور، زمینه رشد و بالندگی هرچه بیشتر ایران فراهم شود.