زنبور پارازیت تریکوگراما و فناوری هسته ای دو راه مبارزه با کرم گلوگاه انار است

کرم گلوگاه انار یکی از آفت های بسیار خطرناک درخت انار است، شهرستان پاوه در استان کرمانشاه یکی از قطب های تولید انار در کشور است که با این آفت مبارزه می کند از این رو به گفتگو نشستیم با شهرام رستمی رییس  اداره جهاد کشاورزی شهرستان پاوه کارشناسی ارشد مهندسی کشاورزی و علوم باغبانی در خصوص موضوع کرم گلوگاه انار که در زیر شرح آن را می خوانید 
کرم گلوگاه انار و بهترین روش های مبارزه با آن چیست؟
شهرام رستمی: شب پره کوچکی به رنگ خاکستری است. عرض بال‌های باز این پروانه 24 میلیمتر است. طول بدن این حشره حدود 10 میلی متر می‌باشد و بیماری و آفت کرم گلوگاه انار (Ectomyelois ceratoniae) آفت کلیدی و از عوامل مهم کاهش کمی و کیفی محصول انار در ایران است. این آفت چند میزبانه است که علاوه بر انار به پسته، انجیر، زردآلو، بادام، هلو، گلابی، سیب، به، گردو و خرما نیز خسارت می‌زند
مشخصات ظاهری آفت کرم گلوگاه انار و مراحل رشد آن رو توضیح  تشریح کنید؟
شهرام رستمی: حشره کامل، شب پره کوچکی به رنگ خاکستری است. عرض بال­‌های باز این پروانه 24 میلی­متر است. طول بدن این حشره حدود 10 میلی­متر می­‌باشد. تخم آن بیضوی و کمی کشیده که در ابتدا به رنگ قرمز و به تدریج سفید متمایل به زرد می‌شود. لارو حشره در سنین بالا مایل به قهوهای است. شفیره به رنگ قهوه‌ای و به طول 9 و عرض 3 میلیمتر می‌­باشد.
کرم انار، زمستان را به صورت لارو می­‌گذراند. این لارو از زمان برداشت محصول تا آخر فروردین سال بعد در این مرحله باقی می‌ماند. کرم گلوگاه انار دوره فعالیت طولانی دارد. این فعالیت از زمان گلدهی درخت انار تا زمان برداشت محصول ادامه دارد؛ ماده ها پس از جفت­گیری بر روی پرچمها، در داخل تاج میوه تخم‌ریزی می­‌کنند. یک حشره ماده در هر نوبت تخم ریزی، حدود 100 عدد تخم می‌گذارد. پس از باز شدن تخمها، لاروها خود را به قاعده یا کف تاج می­‌رساند و سوراخی در آنجا به وجود می آورد.از این راه به داخل میوه وارد میشود و از دانه ها تغذیه می‌کند.
نحوه خسارت زدن کرم گلوگاه انار را توضیح دهید ؟
شهرام رستمی: خسارت کرم گلوگاه انار را می توان به شرح زیر توضیح داد 
پوسیدگی میوه ها: با ورود لاروها به درون میوه، قارچ‌های پوسیدگی و کپک نیز کم­کم به داخل میوه‌ها وارد می­‌شوند و به این ترتیب، میوه‌ها را آلوده میکنند. پوسیدگی، بدترین نوع خسارت است، زیرا موجب نامرغوبی و از بین رفتن میوه می‌شود
ترکیدگی میوه‌ها:
با پیشروی لارو در داخل میوه انار به خصوص در قسمت نزدیک به پوست آن، میوه دچار ترکیدگی می شود. توجه داشته باشید که ترکیدگی ممکن است به دلیل وضع آب و هوای منطقه هم ایجاد شود.
ریزش میوه با شروع حمله آفت:
ریزش در نسل اول آفت به دلیل ریز بودن میوه‌ها تا حدودی شدید است. ولی در نسل های بعدی آفت، با درشت شدن میوه، ریزش محدود میگردد. به طور کلی، مقدار ریزش میوه‌ها پس از حمله آفت حدود 30 تا 70 درصد خواهد بود
روش ‌های مختلف کنترل آفت و جلوگیری از خسارت آن را به صورت علمی توضیح و تشریح کنید؟
شهرام رستمی: چندین روش برای مبارزه شیمیایی با کرم گلوگاه انار وجود دارد ، که به برخی از آنها اشاره می کنیم  تحقیقات نشان داده است مبارزه شیمیایی برای کنترل کرم گلوگاه انار اثری ندارد. زیرا لارو این آفت در داخل تاج میوه قرار دارد. بنابراین سم‌پاشی بر روی آن اثری نمی گذارد. بنابراین تنها از طریق روش­‌های تلفیقی جهت کنترل آفت اقدام می‌ شود.
بخشی از روش ‌های زراعی برای این مبارزه به شکل زیر است 
انتخاب رقم مناسب:  اصولی‌ترین و آسان‌ترین روش برای کاهش خسارت کرم گلوگاه انار، استفاده از ارقام مقاوم یا متحمل به آفت می‌باشد. همچنین از کشت مخلوط با سایر درختان میوه مانند انجیر و پسته که میزبان کرم گلوگاه انار هستند، خودداری شود.
رعایت اصول کاشت نهال:  جهت کاشت نهال درخت انار بعد از حفر گودال و خاکبرداری، آن را با خاک زراعی همراه با کود آلی (خاک برگ یا کود دامی کاملاً پوسیده) پر می‌کنند. نهال می‌بایست به گونه‌­ای کاشته شود که طوقه آن بالاتر از سطح خاک قرار گیرد و به هیچ وجه اطراف طوقه، خاک ریخته نشود. خاکهای شنی رسی با عمق و تهویه مناسب برای رشد انار توصیه می‌شود.
فاصله کاشت درختان:رعایت فاصله مناسب بین درختان، امکان استفاده بهتر از مواد غذایی خاک را برای درختان فراهم می­‌کند. از طرفی به خاطر داشتن فضای کافی در خاک و هوا، رشد ریشه و تاج به راحتی میسر می‌شود. فاصله کاشت برای ارقام دارای رشد رویشی متوسط حداقل 3/5 × 2/5 متر و برای ارقام دارای رشد رویشی قوی حداکثر 4 × 4 متر توصیه می­گردد. به منظور کاهش آفتاب سوختگی، جهت ردیف‌ های کاشت شمالی- جنوبی انتخاب می‌­شود.
آبیاری درختان: آبیاری درختان باید به صورت منظم، با توجه به نیاز آبی درخت و بافت خاک صورت گیرد. اولین عارضه‌ای که در شرایط تنش آبی و نوسانات آبیاری بروز می­‌کند، ترکیدگی میوه انار است که به دنبال آن، طغیان آفت را در پی خواهد داشت. در صورت تنش آبی، شب پره کرم گلوگاه انار تغییر رفتار داده و به جای تاج میوه، شکاف­‌های حاصل از ترکیدگی میوه را برای تخم گذاری انتخاب می‌کند.
در این حالت تعداد لاروهای موجود در میوه گاهی به بیش از 10 عدد می‌رسد. از این رو جمعیت آفت به شدت افزایش یافته و به صورت طغیانی در می‌­آید. بنابراین جمعیت بالایی از آفت برای سال بعد در باغ ذخیره می شود. شرایط تنش آبی، فعالیت دشمنان طبیعی آفت را از جمله زنبور تریکوگراما نامساعد می­‌کند.
آیا می توان با روش های غیر شیمیایی نیز به جنگ کرم گلوگاه انار رفت؟ 
شهرام رستمی: بله برای این کار راه های زیادی وجود دارد که در زیر به چند نمونه آن اشاره می شود 
پرچم زدایی و تاج تراشی: تخم‌ریزی شب پره کرم گلوگاه انار روی پرچم‌های واقع در تاج گل و میوه انار صورت می گیرد. بنابراین پس از خشک شدن پرچم‌­ها، حدود 2 تا 3 هفته پس از اوج گل دهی درختان انار (دهه آخر خرداد) به عبارتی دیگر 5 تا 6 هفته پس از ظهور اولین گل انار پرچم‌زدایی میوه‌های انار صورت می­‌گیرد. این کار به وسیله دستگاه‌های تاج تراش موجود انجام می‌شود.
مبارزه بیولوژیکی با کرم گلوگاه انار: مهم ترین دشمن طبیعی کرم گلوگاه انار، زنبور پارازیت تریکوگراما است. لاروهای این زنبور از جنین تخم آفت تغذیه می­‌کنند و آن ها را از بین می‌برند. رهاسازی زنبور در محیط باغ انجام می­‌شود. این رهاسازی اکثراً در مرحله پیش شفیرگی زنبور صورت می گیرد. بهترین زمان رهاسازی قبل از طلوع خورشید و یا بعد ازغروب می باشد.
الزامی است قبل از رهاسازی زنبورها، باغ آبیاری گردد. رهاسازی های بعدی به مدت 10 تا 15 روز یک بار، تا زمان چیدن محصول، تکرار می‌شود. رهاسازی پیش شفیره­‌های استاندارد زنبور تریکوگراما، بر مبنای زمان اوج تخم‌ گذاری آفت و مهم‌­تر از همه در شرایط مناسب دمایی و رطوبتی منطقه برنامه‌ریزی و اجرایی گردد.
فن آوری هسته ای: روش نابارورسازی کرم گلوگاه انار با استفاده از روش هسته‌ای برای کنترل کامل آفت با پرتودهی شفیره ‌های جوان و مسن با پرتو گاما امکان‌پذیر شده است. در این روش حشرات نابارور رهاسازی شده، با حشرات موجود در طبیعت جفت‌گیری می کنند که نتیجه ‌ی آن تولید تخم­‌های نابارور و کاهش جمعیت آفت در طبیعت است. با این روش درصد آلودگی به حداقل رسیده است.