سناریوی «نه جنگ و نه صلح» دیگر به نفع آمریکا نیست/ شرایط جدید منطقه‌ای واشنگتن را به سمت توافق سوق داده است

مرتضی مکی، کارشناس مسائل بین‌الملل، در گفت‌و‌گو با خبرنگار خبرگزاری برنا درباره اظهارات وزیر امور خارجه کشورمان مبنی بر اینکه پس از طی مراحل نهایی مذاکرات، توافق امضا و اعلام خواهد شد، اظهار کرد: اظهارنظر‌هایی که درباره بند‌های توافق میان ایران و آمریکا مطرح شده و همچنین مباحثی که شب گذشته در برنامه گفت‌وگوی ویژه خبری عنوان شد، نشان می‌دهد دو کشور تقریباً به متن نهایی تفاهم‌نامه دست یافته‌اند. هرچند همچنان روایت‌های متفاوتی از سوی ایران و برخی منابع خبری آمریکایی مطرح می‌شود، اما مواضع دولت جمهوری اسلامی ایران و واکنش‌های دولت آمریکا حاکی از آن است که حتی سکوت طرف آمریکایی در برخی موارد حامل پیام مشخصی است. این سکوت می‌تواند نشان‌دهنده آن باشد که روایت ارائه‌شده از سوی ایران به واقعیت نزدیک‌تر از روایت‌هایی است که برخی رسانه‌های آمریکایی مطرح می‌کنند.

وی افزود: این شرایط نشان می‌دهد که طرفین توانسته‌اند به متن نهایی دست پیدا کنند و اکنون نسبت به گذشته خوش‌بینی بیشتری درباره دستیابی به توافق وجود دارد. به نظر می‌رسد در آینده‌ای نزدیک شاهد توافقی و آتش‌بسی پایدارتر نسبت به گذشته میان ایران و آمریکا باشیم.

مکی ادامه داد: احتمالاً در هفته آینده شاهد تحولات مثبت و امیدوارکننده‌ای در خصوص یک توافق موقت یا تفاهم‌نامه میان ایران و آمریکا خواهیم بود. این گام نخست در مسیر پایان تنش‌ها میان دو کشور و آغاز مذاکرات جدی‌تر در سایر حوزه‌ها خواهد بود.

مکی با اشاره به اینکه گام دوم مذاکرات به میزان اجرای تفاهمات اولیه بستگی دارد، گفت: در صورت رفع محدودیت‌ها، آزادسازی بخشی از منابع مالی بلوکه‌شده ایران و اجرای تعهدات دو طرف در موضوع تردد در تنگه هرمز، زمینه برای ورود به مرحله بعدی مذاکرات فراهم خواهد شد.

به گفته وی، عملیاتی شدن تعهدات طرفین می‌تواند مسیر پیشبرد گام دوم مذاکرات را هموار کند.

این کارشناس مسائل بین‌الملل درباره چشم‌انداز توافق و میزان پایبندی آمریکا به آن پس از تحولات اخیر اظهار کرد: متغیر‌های موجود در این دوره از مذاکرات ایران و آمریکا با ادوار گذشته تفاوت دارد. در دوره‌های پیشین، این ایران بود که بیشترین هزینه را پرداخت می‌کرد و آمریکا تلاش داشت از طریق تحریم‌های اقتصادی و فشار سیاسی، خواسته‌های خود را به ایران تحمیل کند. اما در این دور از مذاکرات، موضوعات جدیدی وارد گفت‌و‌گو‌ها شده که موجب می‌شود آمریکایی‌ها نتوانند مانند گذشته به‌راحتی از مذاکرات خارج شوند یا تعهدات خود را نادیده بگیرند.

وی افزود: کنترل تنگه هرمز در اختیار ایران است و باز یا بسته بودن این آبراه راهبردی، تأثیرات گسترده‌ای در سطح منطقه‌ای و جهانی دارد. همچنین گسترش دامنه تنش‌ها و منطقه‌ای شدن بحران موجب شده است کشور‌های عربی حاشیه جنوبی خلیج فارس دیگر همان همراهی و همسویی گذشته را با آمریکا در مسیر تنش‌آفرینی علیه ایران نداشته باشند. این کشور‌ها به خوبی دریافته‌اند که هزینه تنش‌آفرینی آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران، در نهایت بر دوش بازیگران منطقه‌ای خواهد بود و تداوم رویکرد‌های گذشته می‌تواند هزینه‌های بیشتری را به آنها تحمیل کند.

مکی تصریح کرد: این متغیر‌ها باعث می‌شود فردی مانند دونالد ترامپ نتواند همانند گذشته به آسانی میز مذاکره را بر هم بزند یا خواسته‌های حداکثری خود را از طریق فشار و زور به ایران تحمیل کند. کشور‌های عربی منطقه به شدت مخالف افزایش تنش میان ایران و آمریکا هستند و این مسئله یکی از متغیر‌های مهم در معادلات کنونی به شمار می‌رود.

وی با بیان اینکه کنترل تنگه هرمز و پیامد‌های اقتصادی ناشی از هرگونه اختلال در آن، فشار مضاعفی بر آمریکا وارد کرده است، ادامه داد: در داخل آمریکا نیز بر اساس نظرسنجی‌ها، بیش از ۶۰ درصد مردم مخالف ورود مجدد این کشور به جنگ با ایران هستند. همچنین افزایش قیمت انرژی، رقابت‌های انتخاباتی کنگره و رویداد‌های مهم بین‌المللی و اقتصادی از جمله عواملی هستند که موجب می‌شوند آمریکایی‌ها نتوانند مانند گذشته به‌راحتی مذاکرات را متوقف کنند یا با بازی‌های سیاسی مختلف، فضای «نه جنگ و نه صلح» را تداوم بخشند؛ فضایی که می‌تواند مانع از برداشتن گام‌های مؤثر از سوی ایران برای حل مشکلات اقتصادی و اجتماعی شود.

این کارشناس مسائل بین‌الملل خاطرنشان کرد: با توجه به مجموعه این تحولات، می‌توان بیش از گذشته نسبت به حصول توافق میان ایران و آمریکا و همچنین پایبندی بیشتر آمریکا به تعهدات احتمالی خود در چارچوب یک توافق دوجانبه امیدوار بود.