از تراکتور تا پهپاد، سهم اندک ایران از صنعت ۲۰۰ میلیارد دلاری ماشین‌آلات کشاورزی جهان

به گزارش برنا، در ایران نیز تولیدکنندگان ماشین‌آلات کشاورزی معتقدند در صورت تثبیت روابط اقتصادی بین‌المللی و تبدیل تفاهم‌های سیاسی به توافقی پایدار، صنعت تجهیزات کشاورزی می‌تواند به یکی از پیشران‌های رشد صنعتی و صادراتی کشور تبدیل شود.

صنعت تجهیزات کشاورزی در جهان

صنعت ماشین‌آلات کشاورزی در جهان دیگر تنها به تولید تراکتور، کمباین و ادوات خاک‌ورزی محدود نیست. امروز این صنعت به یکی از مهم‌ترین حلقه‌های امنیت غذایی جهان تبدیل شده است؛ صنعتی که وظیفه تأمین تجهیزات مورد نیاز برای تولید غذای بیش از ۸ میلیارد نفر را بر عهده دارد. برآورد‌های بین‌المللی نشان می‌دهد ارزش بازار جهانی ماشین‌آلات کشاورزی در سال ۲۰۲۵ به حدود ۱۸۰ میلیارد دلار رسیده و پیش‌بینی می‌شود این رقم تا سال ۲۰۳۵ از مرز ۲۹۰ میلیارد دلار عبور کند. رشد جمعیت جهان، محدودیت منابع آب، افزایش هزینه‌های نیروی کار و ضرورت افزایش بهره‌وری مزارع از مهم‌ترین عوامل رشد این بازار به شمار می‌روند.

در حال حاضر بیش از ۵۷۰ میلیون مزرعه در سراسر جهان فعالیت می‌کنند و سالانه حدود ۹.۵ میلیارد تن محصولات کشاورزی تولید می‌شود. در چنین شرایطی مکانیزاسیون به یکی از الزامات اجتناب‌ناپذیر تولید تبدیل شده است. بررسی‌ها نشان می‌دهد استفاده از ماشین‌آلات مدرن می‌تواند بهره‌وری تولید را تا ۲۵ درصد افزایش دهد، مصرف آب را تا ۳۰ درصد کاهش دهد و هزینه‌های تولید را بین ۱۵ تا ۴۰ درصد پایین بیاورد.

در میان بخش‌های مختلف این صنعت، تراکتور‌ها همچنان بزرگ‌ترین سهم بازار را در اختیار دارند و حدود ۴۵ درصد کل ارزش بازار ماشین‌آلات کشاورزی جهان را تشکیل می‌دهند. پس از آن کمباین‌ها، ماشین‌های برداشت، بذرکارها، سمپاش‌ها، ادوات خاک‌ورزی، تجهیزات گلخانه‌ای، ماشین‌آلات باغی و سامانه‌های هوشمند کشاورزی قرار دارند. اما سریع‌ترین رشد بازار مربوط به پهپاد‌های کشاورزی و تجهیزات مبتنی بر هوش مصنوعی است؛ بخشی که پیش‌بینی می‌شود طی یک دهه آینده بیش از سه برابر رشد کند.

وضعیت آسیا از بازار تجهیزات کشاورزی

آسیا امروز بزرگ‌ترین بازار ماشین‌آلات کشاورزی جهان محسوب می‌شود. چین سالانه بیش از ۲ میلیون دستگاه تراکتور تولید می‌کند و هند نیز با تولید بیش از یک میلیون دستگاه در سال، یکی از قطب‌های اصلی این صنعت است. در آمریکا بیش از ۹۰ درصد مزارع بزرگ به فناوری کشاورزی دقیق مجهز هستند و در اروپا نیز قوانین زیست‌محیطی باعث شده ماشین‌آلات کم‌مصرف و هوشمند با سرعت بالایی جایگزین تجهیزات قدیمی شوند.

ایران نیز با بیش از ۱۸ میلیون هکتار اراضی کشاورزی، سالانه حدود ۱۳۰ میلیون تن محصولات کشاورزی تولید می‌کند و یکی از بزرگ‌ترین بازار‌های مکانیزاسیون منطقه به شمار می‌رود. طبق آمار‌های موجود، بیش از ۶۰۰ هزار دستگاه تراکتور، حدود ۲۵ هزار دستگاه کمباین و صد‌ها هزار دستگاه انواع ادوات کشاورزی در کشور فعال هستند. با این حال بخش قابل توجهی از ناوگان مکانیزاسیون کشور فرسوده بوده و عمر بسیاری از تجهیزات به بیش از دو دهه می‌رسد.

دست بسته تولیدکنندگان ایرانی از فناوری‌های روز دنیا

در حاشیه این نمایشگاه، «محمدرضا امیری» مدیرعامل یک شرکت تولید کننده ماشین آلات کوچک کشاورزی، معتقد است: مهم‌ترین چالش تولیدکنندگان داخلی دسترسی محدود به فناوری‌های نوین است. وی به خبرنگار برنا می‌گوید: «امروز فاصله صنعت ماشین‌آلات کشاورزی جهان با آنچه در ایران تولید می‌شود، بیش از آنکه ناشی از توان فنی باشد، ناشی از محدودیت دسترسی به فناوری و سرمایه است. اگر شرایط همکاری‌های بین‌المللی تسهیل شود، بسیاری از تولیدکنندگان داخلی می‌توانند ظرف چند سال به سطح استاندارد‌های جهانی نزدیک شوند.»

در این راستا «سعید نادری» رئیس هیأت‌مدیره یک شرکت فعال در صنعت کمباین نیز معتقد است: کاهش ضایعات برداشت باید به اولویت اصلی بخش کشاورزی تبدیل شود. وی به برنا می‌گوید: «در برخی مزارع کشور میزان ضایعات برداشت غلات به ۸ درصد می‌رسد. این یعنی از هر ۱۰۰ تن محصول، ۸ تن از بین می‌رود. با نوسازی ناوگان کمباین‌ها می‌توان این عدد را به کمتر از ۲ درصد رساند که معادل صد‌ها هزار تن صرفه‌جویی در تولید ملی است.»

در بخش دیگر، «علی‌اکبر رضوی» مدیرعامل یک شرکت فن‌آوری در حوزه غذایی، از رشد سریع فناوری‌های د

 یجیتال درکشاورزی سخن می‌گوید. به گفته وی، استفاده از سامانه‌های موقعیت‌یاب ماهواره‌ای، سنسور‌های هوشمند و نرم‌افزار‌های مدیریت مزرعه می‌تواند مصرف نهاده‌ها را تا ۲۰ درصد کاهش دهد. وی در گفت‌و‌گو با برنا تأکید می‌کند: «کشاورزی آینده بدون داده و هوش مصنوعی معنا ندارد. مزرعه‌ای که اطلاعات دقیق نداشته باشد، در رقابت جهانی بازنده خواهد بود.»

همچنین «حسین شجاعی» مدیرعامل یک شرکت فعال در ساخت پهپاد‌های کشاورزی نیز آینده صنعت را در توسعه پهپاد‌های کشاورزی می‌بیند. وی به برنا می‌گوید: «یک پهپاد سمپاش می‌تواند در مدت زمان کوتاهی چندین برابر روش‌های سنتی عملیات انجام دهد. علاوه بر این، مصرف سموم نیز به شکل محسوسی کاهش پیدا می‌کند. در بسیاری از کشور‌ها پهپاد‌ها به ابزار اصلی مدیریت مزارع تبدیل شده‌اند.»

از سوی دیگر «مجتبی رفیعی» فعال صنعت کشاورزی، مشکل اصلی صنعت را کمبود سرمایه‌گذاری می‌داند. وی معتقد است: «بخش قابل توجهی از ظرفیت تولید کشور بلااستفاده مانده است. اگر منابع مالی ارزان‌قیمت در اختیار تولیدکنندگان و کشاورزان قرار گیرد، هم تولید داخلی افزایش پیدا می‌کند و هم امکان نوسازی ناوگان فرسوده فراهم می‌شود.»

رشد تجهیزات کشاورزی با توافق نهایی

به هر روی کارشناسان معتقدند در صورت تبدیل تفاهم‌های سیاسی به توافقی پایدار و بلندمدت، صنعت ماشین‌آلات کشاورزی یکی از نخستین بخش‌هایی خواهد بود که آثار آن را تجربه می‌کند. ورود فناوری‌های نوین، افزایش همکاری با شرکت‌های بین‌المللی، انتقال دانش فنی، دسترسی آسان‌تر به قطعات و تجهیزات پیشرفته، جذب سرمایه‌گذاری خارجی و توسعه صادرات از مهم‌ترین پیامد‌های این تحول خواهد بود.

برآورد‌ها نشان می‌دهد تنها نوسازی ناوگان تراکتور‌ها و کمباین‌های کشور می‌تواند بهره‌وری تولید محصولات کشاورزی را بین ۱۰ تا ۱۵ درصد افزایش دهد. همچنین کاهش ضایعات، صرفه‌جویی در مصرف سوخت، افزایش سرعت عملیات کشاورزی و کاهش هزینه‌های تولید، میلیارد‌ها تومان منفعت اقتصادی برای بخش کشاورزی به همراه خواهد داشت.

صنعت ماشین‌آلات کشاورزی ایران امروز در نقطه‌ای قرار گرفته که می‌تواند میان دو مسیر متفاوت یکی را انتخاب کند؛ ادامه حرکت با ناوگان فرسوده و فناوری‌های قدیمی یا ورود به عصر کشاورزی هوشمند و دیجیتال. مسیری که جهان سال‌هاست در آن گام گذاشته و اکنون فرصت آن برای ایران نیز بیش از هر زمان دیگری فراهم شده است.