راز صدای مرموز هوم پس از دهه‌ها فاش شد

پدیده‌ای اسرارآمیز موسوم به هوم (The Hum) که دهه‌هاست در نقاط مختلف جهان گزارش می‌شود ممکن است سرانجام توضیحی علمی پیدا کرده باشد. پژوهشگران معتقدند منشا این صدای کم‌فرکانس و مرموز که بسیاری آن را شبیه صدای موتور دیزل یا وزوز الکتریکی توصیف می‌کنند احتمالا نه در محیط اطراف بلکه در سیستم شنوایی خود انسان نهفته است.

معمایی که دهه‌ها ادامه داشته است

به گزارش ساینس دیلی، تصور کنید نیمه‌شب در رختخواب دراز کشیده‌اید و صدایی ضعیف و مداوم شبیه کارکرد یک موتور را می‌شنوید. پنجره‌ها را بررسی می‌کنید به صدای ترافیک گوش می‌دهید و به دنبال منبع صدا می‌گردید، اما هیچ چیزی پیدا نمی‌کنید. عجیب‌تر اینکه فردی که کنار شماست اصلا چنین صدایی نمی‌شنود.

این تجربه برای دهه‌ها توسط افراد مختلف در سراسر جهان گزارش شده است. پدیده‌ای که با نام «هوم» شناخته می‌شود و تاکنون نظریه‌های گوناگون علمی و حتی فرضیه‌های توطئه‌آمیز درباره آن مطرح شده است.

گزارش‌های مربوط به هوم نخستین بار در دهه ۱۹۷۰ در شهر بریستول انگلستان توجه عمومی را جلب کرد. در آن زمان روزنامه‌های محلی مملو از نامه‌های شهروندانی بود که از شنیدن صدایی بم و مداوم شکایت داشتند.

 بعد‌ها گزارش‌های مشابهی از نقاط مختلف بریتانیا، آمریکای شمالی، استرالیا، نیوزیلند، آفریقای جنوبی و بخش‌هایی از اروپا منتشر شد.

یکی از مشهورترین موارد در شهر تائوس واقع در ایالت نیومکزیکوی آمریکا رخ داد؛ جایی که تعداد شکایت‌ها به حدی افزایش یافت که دانشمندان برای بررسی این پدیده وارد عمل شدند.

با وجود گزارش‌های جهانی هوم پدیده‌ای نسبتا نادر محسوب می‌شود. بررسی‌ها نشان می‌دهد تنها درصد کمی از افراد قادر به شنیدن آن هستند؛ موضوعی که باعث می‌شود بسیاری از مبتلایان احساس کنند دیگران تجربه آنها را باور نمی‌کنند.

افراد معمولا این صدا را به شکل موتور دیزلی دوردست کامیونی در حال توقف، ماشین‌آلات صنعتی یا وزوز الکتریکی بم توصیف می‌کنند. بسیاری نیز می‌گویند این صدا در محیط‌های بسته و به‌ویژه در ساعات آرام شب زمانی که نویز‌های محیطی کاهش می‌یابد واضح‌تر شنیده می‌شود.

جست‌و‌جو برای یافتن منبعی نامرئی

در طول سال‌ها پژوهشگران عوامل متعددی را به عنوان منشأ احتمالی هوم بررسی کرده‌اند. برخی تجهیزات صنعتی، سامانه‌های تهویه، ترافیک، زیرساخت‌های برق و توربین‌های بادی را مقصر می‌دانستند. گروهی دیگر نیز پدیده‌های طبیعی مانند امواج اقیانوس، شرایط جوی یا ارتعاشات منتقل‌شده از طریق زمین را عامل این صدا معرفی می‌کردند، اما مشکل اصلی اینجاست که صدا‌های کم‌فرکانس رفتار متفاوتی نسبت به صدا‌های با فرکانس بالا دارند. طول موج بلند آنها باعث می‌شود بتوانند مسافت‌های زیادی را طی کنند از موانع عبور کنند و تشخیص محل دقیق تولیدشان بسیار دشوار باشد.

مارکوس درکسل (Markus Drexl)، استاد دانشگاه علوم و فناوری نروژ (NTNU) در این‌باره می‌گوید: می‌دانیم برخی افراد صدا‌های کم‌فرکانسی را می‌شنوند که واقعا قابل اندازه‌گیری هستند، حتی اگر دیگران آنها را نشنوند اما پیدا کردن منبع این امواج صوتی آسان نیست، زیرا تعیین محل دقیق صدا‌های کم‌فرکانس بسیار دشوار است.

همین دشواری در شناسایی منبع زمینه‌ساز شکل‌گیری فرضیه‌های مختلفی از پروژه‌های مخفی دولتی گرفته تا فعالیت‌های فرازمینی شده است. با این حال هیچ منبع خارجی واحدی تاکنون نتوانسته تمامی گزارش‌های ثبت‌شده درباره هوم را توضیح دهد.

آزمایش روی افرادی که هوم را می‌شنوند

برای بررسی دقیق‌تر این پدیده درکسل و همکارانش ۲۸ نفر از ساکنان آلمان را که به طور منظم صدایی مرموز شبیه وزوز یا هوم می‌شنیدند مورد مطالعه قرار دادند.

پژوهشگران ابتدا این فرضیه را آزمایش کردند که شاید این افراد شنوایی فوق‌العاده حساسی در محدوده فرکانس‌های پایین دارند. نتایج، اما چندان از این فرضیه حمایت نکرد. اکثر شرکت‌کنندگان از نظر شنوایی در محدوده طبیعی قرار داشتند و تنها دو نفر حساسیت بالاتر از میانگین نسبت به برخی فرکانس‌های پایین نشان دادند.

درکسل می‌گوید: اگرچه تعداد شرکت‌کنندگان محدود بود اما نتایج نشان می‌دهد فرضیه برخورداری از شنوایی استثنایی در فرکانس‌های پایین برای اغلب افرادی که هوم را می‌شنوند، صدق نمی‌کند.

البته او تاکید می‌کند آزمایش‌های رایج شنوایی ممکن است برخی بازه‌های بسیار باریک فرکانسی را شناسایی نکنند؛ بنابراین احتمال دارد برخی افراد نسبت به فرکانس‌های خاصی حساسیت ویژه‌ای داشته باشند که در آزمایش‌های استاندارد قابل تشخیص نباشد.

آیا گوش انسان خودش صدا تولید می‌کند؟

مرحله بعدی تحقیق به بررسی فرضیه‌ای عجیب‌تر اختصاص داشت. گوش انسان کاملا ساکت نیست. در بخش داخلی گوش و به‌ویژه در حلزون گوش (کوکلئا)، صدا‌های بسیار ضعیفی موسوم به گسیل‌های صوتی گوش یا Otoacoustic Emissions تولید می‌شوند. این صدا‌ها محصول طبیعی سازوکار تقویت سیگنال‌های صوتی در گوش هستند.

درکسل توضیح می‌دهد: بیشتر افراد این صدا‌ها را نمی‌شنوند، اما برخی افراد واقعا می‌توانند صدا‌هایی را که توسط گوش خودشان تولید می‌شود، بشنوند و این صدا‌ها نیز به‌صورت عینی قابل اندازه‌گیری هستند.

از آنجا که این صدا‌های خودبه‌خودی گاهی می‌توانند به صورت وزوز گوش یا تینیتوس درک شوند پژوهشگران بررسی کردند که آیا ممکن است منشأ هوم نیز همین پدیده باشد یا خیر اما آزمایش‌ها نشان دادند که گسیل‌های صوتی گوش نمی‌توانند توضیح اصلی برای موارد بررسی‌شده باشند.

پس از کنار گذاشتن فرضیه‌های قبلی، پژوهشگران به توضیحی رسیدند که اکنون محتمل‌ترین گزینه محسوب می‌شود.

به گفته درکسل: افرادی وجود دارند که چیزی را می‌شنوند که به‌صورت عینی قابل اندازه‌گیری نیست. ما معتقدیم این افراد نوعی وزوز گوش یا تینیتوس کم‌فرکانس را تجربه می‌کنند.

بیشتر مردم وزوز گوش را به شکل صدای زنگ ممتد و زیر می‌شناسند اما این عارضه می‌تواند به شکل‌های مختلفی از جمله وزوز، غرش، کلیک، خش‌خش یا حتی صدایی بم و مداوم ظاهر شود.

تینیتوس در واقع یک بیماری مستقل نیست بلکه ادراک صدا در سیستم شنوایی بدون وجود منبع خارجی است. این فرضیه می‌تواند یکی از عجیب‌ترین ویژگی‌های هوم را نیز توضیح دهد؛ اینکه بسیاری از افراد در ابتدا تصور می‌کنند صدا از محیط اطراف می‌آید و تنها پس از شنیدن مکرر آن در مکان‌های مختلف متوجه می‌شوند که احتمالا منشا صدا درون بدن خودشان است.

هوم احتمالا یک علت واحد ندارد

پژوهشگران تاکید می‌کنند که هوم احتمالا پدیده‌ای با یک منشأ مشخص نیست. برخی موارد ممکن است واقعا ناشی از صدا‌های محیطی کم‌فرکانس باشند که تنها افراد خاصی قادر به شنیدن آنها هستند. در مقابل بخش دیگری از گزارش‌ها احتمالا به وزوز گوش کم‌فرکانس مرتبط است که فرد آن را به اشتباه به محیط اطراف نسبت می‌دهد.

درکسل می‌گوید: بر اساس نتایج ما اگرچه وجود منابع صوتی خارجی را رد نمی‌کنیم اما معتقدیم در بسیاری از موارد ادراک صدا‌های ضربانی و کم‌فرکانس ناشی از نوعی تینیتوس ذهنی در محدوده فرکانس‌های پایین است.

چرا دانشمندان همچنان به هوم علاقه‌مند هستند؟

علاقه پژوهشگران به این پدیده تنها به حل یک معمای قدیمی محدود نمی‌شود. درکسل و همکارانش در حال مطالعه نحوه پردازش صدا‌های کم‌فرکانس و حتی فروصوت‌ها توسط مغز انسان هستند.

به گفته او بخش عمده دانش فعلی درباره شنوایی انسان بر اساس صدا‌های با فرکانس متوسط و بالا شکل گرفته و هنوز اطلاعات نسبتا کمی درباره نحوه پردازش صدا‌های بسیار بم و فروصوت‌ها وجود دارد.

در سال‌های اخیر نیز نگرانی‌ها درباره تاثیر صدا‌های کم‌فرکانس ناشی از منابع صنعتی، نیروگاه‌ها، توربین‌های بادی و سایر فناوری‌ها افزایش یافته است.

درکسل در پایان تاکید می‌کند: اگر بخواهیم تاثیر واقعی صدا‌های کم‌فرکانس و فروصوت را ارزیابی کنیم ابتدا باید درک بسیار بهتری از نحوه پردازش این صدا‌ها توسط سیستم‌های حسی انسان به دست آوریم.

این پژوهش نشان می‌دهد که معمای هوم احتمالا ترکیبی از عوامل محیطی و فرآیند‌های درونی سیستم شنوایی انسان است؛ پدیده‌ای که دهه‌ها ذهن دانشمندان و افرادی را که آن را می‌شنوند به خود مشغول کرده است.