نقش حیاتی هوش مصنوعی در بازسازی اجتماعی و فرهنگی

رئیس دبیرخانه ستاد توسعه فناوری و کاربرد هوش مصنوعی معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست جمهوری با تشریح نقش‌های نوین این فناوری در جامعه بر ضرورت بهره‌گیری از آن برای بازسازی سرمایه اجتماعی تاکید کرد.

به گزارش معاونت علمی ریاست جمهوری، فاطمی‌زاده در این همایش اظهار داشت: امروز در شرایطی گرد هم آمده‌ایم که هوش مصنوعی دیگر صرفاً یک ابزار فناورانه نیست بلکه به ابزاری برای بازسازی سرمایه اجتماعی، ارتقای تاب‌آوری ملی و تقویت انسجام فرهنگی تبدیل شده است. در دوران پساجنگ، بازسازی تنها به زیرساخت‌های فیزیکی محدود نمی‌شود؛ بلکه بازسازی اعتماد، امید، هویت، حفظ حافظه و روایت‌های جمعی نیز اهمیت اساسی دارد.

وی با اشاره به جایگاه ویژه «فناوری‌های نرم» افزود: در این میان، فناوری‌های نرم نقشی اساسی را بر عهده دارند. فناوری‌های نرم به ما کمک می‌کنند رفتارها، نگرش‌ها و تعاملات اجتماعی را بهبود دهیم و هوش مصنوعی یکی از مهم‌ترین ابزار‌های این تحول است.

رئیس دبیرخانه ستاد توسعه فناوری و کاربرد هوش مصنوعی، ظرفیت‌های عملیاتی این فناوری را در دو بخش تحلیل اجتماعی و مدیریت روایت‌ها تشریح کرد و گفت: هوش مصنوعی می‌تواند با تحلیل گفتمان‌های عمومی (شبکه‌های اجتماعی و واکنش‌های بازدیدکنندگان)، به تقویت گفت‌وگوی ملی و کاهش تنش‌های اجتماعی کمک کند. همچنین از طریق تحلیل داده‌های کلان، امکان شناسایی نیاز‌های روانی و اجتماعی نواحی آسیب‌دیده و هدایت هدفمند منابع حمایتی را فراهم می‌سازد.

فاطمی‌زاده در ادامه با هشدار نسبت به «جنگ روایت‌ها» خاطرنشان کرد: در عصر جنگ روایت‌ها (واقعی، واقعی دستکاری شده، و جعلی)، هوش مصنوعی می‌تواند به حفظ حافظه تاریخی، مقابله با اطلاعات نادرست و افزایش اعتماد عمومی کمک کند. ایجاد سامانه‌های تشخیص محتوای جعلی، آرشیو و تحلیل هوشمند روایت‌های مردمی و توسعه ابزار‌های راستی‌آزمایی از جمله ظرفیت‌های مهم این فناوری است.

وی با برشمردن فرصت‌های پیش رو، اظهار داشت: توسعه راهکار‌های مقاوم در برابر اختلالات ارتباطی، استفاده از سامانه‌های غیرمتمرکز برای انتقال اطلاعات حیاتی، بهره‌گیری از هوش مصنوعی مولد برای تقویت همبستگی اجتماعی و نیز گسترش دیپلماسی دیجیتال، از دیگر فرصت‌های پیش روی ما هستند. همچنین شخصی‌سازی آموزش، حمایت از کودکان، دانش‌آموزان، و دانشجویان آسیب‌دیده و طراحی سیاست‌های رفتاری مبتنی بر داده می‌تواند به تسریع روند بازسازی اجتماعی و اقتصادی کشور کمک کند.

این مقام مسئول در بخش دیگری از سخنان خود به چالش‌های اخلاقی و فنی پرداخت و تصریح کرد: در کنار فرصت‌های این فناوری نوظهور باید به چالش‌های آن نیز توجه داشته باشیم. هیچ الگوریتمی نمی‌تواند جایگزین کامل فهم انسانی شود. تصمیم‌گیری‌های مهم باید همواره با مشارکت فعال متخصصان علوم انسانی (Human in the loop)، روان‌شناسان و کارشناسان محلی انجام گیرد. همچنین لازم است از بازتولید سوگیری‌های موجود در داده‌ها جلوگیری کنیم، اصول اخلاقی و حریم خصوصی را رعایت نماییم و از تحمیل راه‌حل‌های یکسان به اقوام و نواحی مختلف پرهیز کنیم.

فاطمی‌زاده در پایان سخنرانی خود، مسیر آینده را این‌گونه ترسیم کرد: آینده موفق هوش مصنوعی در گرو تلفیق فناوری پیشرفته با ارزش‌های انسانی، عدالت، شفافیت و مشارکت اجتماعی است. هدف ما باید توسعه هوش مصنوعی انسان‌محور باشد؛ هوش مصنوعی‌ای که در خدمت صلح، رفاه، پیشرفت و کرامت انسانی قرار گیرد.

وی ابراز خاطرنشان کرد: امیدوارم دستاورد‌های این کنفرانس بتواند زمینه‌ساز همکاری‌های گسترده‌تر میان دانشگاه، صنعت، دولت و جامعه علمی کشور شود و مسیر بهره‌گیری مسئولانه و اثربخش از هوش مصنوعی را هموار سازد.