خرید تضمینی برق، سازوکاریی برای ایجاد تقاضا و تسریع در توسعه

مازیار دهقان، مجری طرح ملی تدوین ره‌نگاشت توسعه فناوری نیروگاه‌های حرارت متمرکز خورشیدی (CSP) در ایران در گفت‌و‌گو با خبرنگار برنا با تأکید بر اهمیت سیاست‌گذاری هدفمند و پایدار در توسعه این فناوری اظهار کرد: تجربه کشور‌های پیشرو نشان می‌دهد که موفقیت در توسعه نیروگاه‌های حرارت متمرکز خورشیدی بیش از آنکه صرفاً به پیشرفت‌های فنی وابسته باشد، نیازمند سیاست‌گذاری بلندمدت، برنامه‌ریزی منسجم، تدوین بسته مشوق‌های اقتصادی و سازوکار‌های حمایتی کارآمد با درنظر گرفتن نقش تمامی بازیگران از حاکمیتی تا بخش خصوصی است.

ثبات در سیاست‌های حاکمیتی، کلید توسعه صنعت CSP

وی با اشاره به تدوین ره‌نگاشت ملی توسعه فناوری CSP با حمایت سازمان انرژی‌های تجدیدپذیر و بهره‌وری انرژی برق (ساتبا) افزود: مطالعات تطبیقی انجام‌شده بر روی تجربیات کشور‌های موفق و همچنین نمونه‌های ناموفق در توسعه این فناوری، نشان داده است که ثبات سیاست‌ها و استمرار حمایت‌های حاکمیتی، نقش تعیین‌کننده‌ای در شکل‌گیری و توسعه صنعت CSP دارد. بر همین اساس، بهره‌گیری از این تجربیات به عنوان یکی از محور‌های اصلی در تدوین ره‌نگاشت ملی مورد توجه قرار گرفته است.

به گفته عضو هیئت علمی پژوهشگاه مواد و انرژی این طرح ملی که از سال ۱۴۰۳ با محوریت ساتبا و همکاری پژوهشگاه مواد و انرژی آغاز شده، طی دو سال گذشته به بررسی وضعیت موجود، ترسیم چشم‌انداز مطلوب، شناسایی و تدوین الزامات تحقق توسعه فناوری نیروگاه‌های حرارت متمرکز خورشیدی در کشور پرداخته است. نتایج اولیه این مطالعات نیز در نشست تخصصی «تحلیل و بررسی زمینه‌های توسعه بهره‌گیری از نیروگاه‌های حرارت متمرکز خورشیدی در ایران» با حضور خبرگان دانشگاهی، صنعتی و اجرایی ارائه و مورد بحث و بررسی قرار گرفته است.


 از موفقیت چین تا چالش‌های آمریکا و اسپانیا

مجری طرح ملی ره‌نگاشت توسعه فناوری CSP با اشاره به مطالعات انجام‌شده در خصوص تجارب بین‌المللی تصریح کرد: کشور‌هایی نظیر چین توانسته‌اند با تکیه بر برنامه‌ریزی بلندمدت و حمایت‌های هدفمند دولتی، جایگاه پیشرویی در توسعه فناوری و صنعت CSP کسب کنند. در مقابل، تجربه کشور‌هایی مانند اسپانیا و ایالات متحده آمریکا نشان می‌دهد که تغییرات ناگهانی و غیرقابل پیش‌بینی در سیاست‌ها می‌تواند موجب کاهش شتاب توسعه و حتی رکود این صنعت با وجود دستیابی به دانش بومی شود؛ لذا این سکه فقط روی فنی ندارد.

عضو هیات علمی پژوهشکده انرژی پژوهشگاه مواد و انرژی همچنین با اشاره به ظرفیت‌های کشور در توسعه این فناوری گفت: برخورداری ایران از منابع غنی تابش مستقیم خورشیدی، در کنار ظرفیت بالای صنایع داخلی نظیر فولاد، سیمان، شیشه و پتروشیمی، فرصت مناسبی برای توسعه زنجیره ارزش فناوری حرارت خورشیدی فراهم کرده است. توسعه این فناوری علاوه بر افزایش ظرفیت تولید انرژی پاک و تقویت امنیت انرژی کشور، می‌تواند زمینه‌ساز ایجاد اشتغال، توسعه صنایع داخلی و خلق ارزش افزوده در اقتصاد ملی باشد.

ضرورت عبور از رویکردهای فناوری‌ خنثی در سیاست‌های انرژی

دهقان با تأکید بر ضرورت اتخاذ سیاست‌های متناسب با ویژگی‌های هر فناوری اظهار داشت: بسیاری از سیاست‌های موجود در حوزه انرژی رویکردی فناوری‌خنثی دارند، در حالی که هر فناوری متناسب با قابلیت‌ها، پیش‌نیاز‌ها و مزیت‌های خود، نیازمند تدوین بسته‌های حمایتی اختصاصی و هوشمندانه است. فقدان توجه به این موضوع می‌تواند مسیر توسعه را صرفاً به سمت گزینه‌های کم‌هزینه‌تر هدایت کند؛ گزینه‌هایی که لزوماً پاسخگوی تمامی نیاز‌های بلندمدت کشور، از جمله ناترازی گاز و پایداری شبکه نخواهند بود.
وی در تشریح ساختار ره‌نگاشت ملی توسعه فناوری CSP اظهار کرد: در این سند تلاش شده است تا چشم‌انداز، مأموریت، اهداف راهبردی، سیاست‌های کلان و برنامه‌های اجرایی به صورت منسجم و هم‌افزا طراحی شوند. بر این اساس، پنج محور اصلی شامل توسعه سرمایه انسانی، تقویت همکاری‌های بین‌المللی و انتقال فناوری، ارتقای محیط تحقیق و توسعه، ایجاد زیرساخت‌های فنی و استانداردسازی، و بهبود فضای کسب‌وکار و سرمایه‌گذاری، به عنوان ارکان کلیدی توسعه این فناوری مورد توجه قرار گرفته‌اند.

توسعه سرمایه انسانی و بهره‌گیری از همکاری‌های بین‌المللی

عضو هیئت علمی پژوهشگاه مواد و انرژی توسعه نیروی انسانی متخصص را یکی از مهم‌ترین مؤلفه‌های موفقیت این فناوری دانست و افزود: تربیت و هدایت نیروی انسانی در تمامی سطوح، از نیرو‌های فنی و مهارتی تا متخصصان دانشگاهی و پژوهشگران، باید متناسب با نیاز‌های زنجیره ارزش CSP برنامه‌ریزی شود.

وی همچنین بر اهمیت انتقال دانش فنی و بهره‌گیری از همکاری‌های بین‌المللی تأکید کرد و گفت: توسعه پروژه‌های مشترک پژوهشی برنامه‌محور و هدفمند، تبادل تجربیات، ترتیب سفر‌های علمی-آموزشی تخصصی در محل نیروگاه‌های CSP، حضور در نمایشگاه‌ها و استفاده از ظرفیت پیمان‌ها و شبکه‌های بین‌المللی از جمله بریکس می‌تواند نقش مؤثری در ارتقای توانمندی‌های داخلی ایفا کند.

دهقان توسعه زیرساخت‌های فنی و پژوهشی را از دیگر الزامات این حوزه برشمرد و افزود: تدوین استاندارد‌های تخصصی، ایجاد مراکز آزمون و ارزیابی، اجرای پروژه‌های پایلوت و استفاده از ابزار‌های نوین حمایت از تحقیق و توسعه، از جمله اعتبار‌های مالیاتی و مدل‌های مشارکت دولتی-خصوصی، می‌تواند زمینه شکل‌گیری یک زیست‌بوم نوآوری پویا در حوزه فناوری‌های حرارت متمرکز خورشیدی را فراهم سازد.

وی در ادامه، بهبود فضای کسب‌وکار و کاهش ریسک سرمایه‌گذاری را از مهم‌ترین ضرورت‌های توسعه این فناوری پس از شکل‌گیری اولیه عنوان کرد و گفت: تجربه جهانی نشان می‌دهد که تدوین بسته‌های حمایتی جامع برای تولیدکنندگان تجهیزات، سرمایه‌گذاران، پیمانکاران و بهره‌برداران، در کنار استفاده از ابزار‌هایی مانند خرید تضمینی برق، نقش تعیین‌کننده‌ای در ایجاد تقاضا و تسریع توسعه فناوری دارد.

مجری طرح ملی ره‌نگاشت CSP همچنین بر ضرورت تعریف و اجرای پروژه‌های پیشران تأکید کرد و افزود: پروژه‌های شاخص می‌توانند به عنوان موتور محرک توسعه، زمینه‌ساز شکل‌گیری زنجیره‌ای از فعالیت‌های پژوهشی، فناورانه، صنعتی و سرمایه‌گذاری شوند و توسعه این صنعت را شتاب بخشند.

مشارکت خبرگان در تدوین نسخه نهایی ره‌نگاشت

دهقان در پایان با اشاره به تدوین پرسشنامه خبرگانی و مشارکت ارزشمند وی از طریق نظرسنجی خبرگانی برخط انجام شده در خصوص این طرح ملی اظهار داشت: دیدگاه‌های متخصصان دانشگاهی، پژوهشگران، فعالان صنعتی و سیاست‌گذاران در موضوعاتی نظیر مزایا و چالش‌های فناوری CSP، سهم آینده این فناوری در تأمین برق و حرارت، فناوری‌های ذخیره‌سازی انرژی و ابعاد اقتصادی آن، در تکمیل نسخه نهایی ره‌نگاشت مورد استفاده قرار خواهد گرفت.