استیبل‌کوین‌ها در کمین سپرده‌های بانکی/ هشدار مک‌کنزی درباره آینده صنعت مالی

برخلاف دوره‌های گذشته که بانک‌ها از موج‌های فناوری جان سالم به در می‌بردند، گزارش سالانه بانکداری جهانی ۲۰۲۶ مک‌کنزی معتقد است این بار شرایط متفاوت است. به باور نویسندگان گزارش، صنعت بانکداری در حالی وارد یکی از سودآورترین دوره‌های تاریخ خود شده که همزمان با تهدیدی ساختاری روبه‌رو است تهدیدی که از سوی هوش مصنوعی، فین‌تک‌ها و دارایی‌های دیجیتال شکل گرفته و می‌تواند رابطه سنتی بانک‌ها با مشتریان را متحول کند.

مک‌کنزی در این گزارش به رشد سریع استیبل‌کوین‌ها اشاره می‌کند و می‌نویسد اگرچه پیش‌بینی‌هایی درباره رسیدن ارزش این بازار به چهار تریلیون دلار تا سال ۲۰۳۰ مطرح شده، اما واقعیت اقتصادی فعلی هنوز فاصله قابل توجهی با این برآوردها دارد. در حال حاضر ارزش کل استیبل‌کوین‌های در گردش جهان حدود ۳۰۰ میلیارد دلار برآورد می‌شود و در سال ۲۰۲۵ تنها حدود ۴۰۰ میلیارد دلار پرداخت واقعی بر بستر این دارایی‌ها انجام شده است. با این حال، گزارش تأکید می‌کند که روند رشد این بازار می‌تواند به تدریج بخشی از سپرده‌های بانکی را جذب کند و نقش بانک‌ها را در پرداخت‌های بین‌المللی کاهش دهد. شرکت‌ها و مشتریان با استفاده از استیبل‌کوین‌ها قادر خواهند بود انتقال وجوه را با هزینه کمتر و سرعت بیشتر انجام دهند و همین مسئله می‌تواند یکی از منابع مهم درآمد و قدرت بانک‌ها را تحت فشار قرار دهد. 

در بخش دیگری از گزارش، تغییر رفتار مشتریان به عنوان یکی از مهم‌ترین چالش‌های پیش روی بانک‌ها معرفی شده است. مک‌کنزی معتقد است بخش عمده درآمد بانک‌ها همچنان از مشتریان مسن‌تر تأمین می‌شود، اما نسل‌های جدید نگرش کاملاً متفاوتی نسبت به خدمات مالی دارند. این نسل‌ها انتظار دارند خدمات بانکی سریع‌تر، شخصی‌سازی‌شده‌تر و مبتنی بر فناوری باشد و در صورت برآورده نشدن این انتظارات، تمایل بیشتری برای مهاجرت به فین‌تک‌ها و بازیگران غیربانکی دارند. نتایج یک نظرسنجی نشان می‌دهد ۶۵ درصد از اعضای نسل Z آمادگی استفاده از خدمات ارائه‌دهندگان کیف پول الکترونیکی را دارند، در حالی که این رقم در میان نسل‌های مسن‌تر تنها ۳۰ درصد است. تمایل به استفاده از خدمات مالی شرکت‌های فناوری بزرگ و فروشگاه‌های اینترنتی نیز در میان نسل جوان به مراتب بالاتر از سایر گروه‌های سنی گزارش شده است. 

به گفته مک‌کنزی، تغییر وفاداری مشتریان اکنون به مرحله‌ای رسیده که فین‌تک‌ها در برخی شاخص‌های کلیدی از بانک‌های سنتی پیشی گرفته‌اند. بر اساس داده‌های این گزارش، شرکت‌های فین‌تک و نئوبانک‌ها نه تنها رضایت بیشتری در میان مشتریان ایجاد کرده‌اند، بلکه برای نخستین بار در شاخص اعتماد نیز عملکرد بهتری نسبت به بانک‌های سنتی داشته‌اند. این تحول از نگاه نویسندگان گزارش یک هشدار جدی برای بانک‌هایی است که طی دهه‌های گذشته اعتماد عمومی را مهم‌ترین مزیت رقابتی خود می‌دانستند. 

گزارش سپس به موضوع کندی تاریخی بانک‌ها در پذیرش فناوری‌های جدید می‌پردازد. مک‌کنزی یادآور می‌شود که بسیاری از صنایع از جمله موسیقی، رسانه و خرده‌فروشی پس از ظهور اینترنت و تلفن‌های هوشمند مدل کسب‌وکار خود را به طور بنیادین بازطراحی کردند، اما بانک‌ها عمدتاً به افزودن کانال‌های جدید روی ساختارهای سنتی خود بسنده کردند. در نتیجه، به جای حذف فرآیندهای قدیمی، لایه‌های جدیدی از فناوری به سیستم‌های موجود اضافه شد و مدل‌های عملیاتی پیچیده‌تر و پرهزینه‌تری شکل گرفت. به اعتقاد این مؤسسه، همین مسئله یکی از دلایل عقب‌ماندگی بهره‌وری بانک‌ها در سال‌های اخیر بوده است؛ آن هم در شرایطی که صنعت بانکداری بیش از بسیاری از صنایع دیگر برای فناوری هزینه کرده است. 

مک‌کنزی معتقد است بانک‌ها طی سال‌های گذشته از یک دوره تنفس برخوردار بودند. مشتریان مسن‌تر که سودآورترین گروه مشتریان بانک‌ها محسوب می‌شدند، نسبت به فناوری‌های دیجیتال واکنش کندتری نشان می‌دادند و همین موضوع به بانک‌ها اجازه می‌داد بدون تغییرات اساسی به فعالیت خود ادامه دهند. اما اکنون این مزیت در حال از بین رفتن است و هوش مصنوعی سرعت تحولات را به شکل چشمگیری افزایش داده است. 

بر اساس این گزارش، تنها دو سال پس از معرفی عمومی ChatGPT، حدود ۴۵ درصد جمعیت در سن کار آمریکا از هوش مصنوعی مولد استفاده می‌کردند و این رقم در سال ۲۰۲۵ به ۵۵ درصد رسید. برخلاف فناوری‌های پیشین، شکاف استفاده از هوش مصنوعی میان نسل‌های مختلف بسیار محدود است و افراد مسن نیز با سرعت بالایی به جمع کاربران این فناوری پیوسته‌اند. از نگاه مک‌کنزی، این موضوع نشان می‌دهد بانک‌ها دیگر فرصت چندانی برای تأخیر در تصمیم‌گیری و تطبیق با فناوری‌های جدید ندارند. 

گزارش تأکید می‌کند مشتریان از هوش مصنوعی برای انجام وظایفی استفاده می‌کنند که پیش‌تر در انحصار بانک‌ها و مشاوران مالی بود. کاربران اکنون از ابزارهای مبتنی بر هوش مصنوعی برای یافتن بهترین نرخ‌های سود سپرده، انتخاب محصولات مالی، مقایسه وام‌ها، بازپرداخت بدهی‌ها و دریافت مشاوره سرمایه‌گذاری بهره می‌گیرند. به همین دلیل، رقابت آینده بانک‌ها تنها با سایر بانک‌ها نخواهد بود، بلکه با سامانه‌های هوشمندی شکل خواهد گرفت که توانایی مدیریت و هدایت تصمیمات مالی مشتریان را دارند. 

مک‌کنزی در جمع‌بندی این فصل نتیجه می‌گیرد که دو مفهوم تاب‌آوری و دقت که در سال‌های اخیر محور اصلی راهبرد بانک‌ها بوده‌اند، دیگر برای موفقیت کافی نیستند و عنصر سومی به نام سرعت به ضرورت اجتناب‌ناپذیر صنعت بانکداری تبدیل شده است. به باور این مؤسسه، بانک‌های آینده باید بتوانند ضمن حفظ الزامات نظارتی، کنترل ریسک و ثبات عملیاتی، با سرعت بسیار بیشتری در توسعه فناوری، طراحی محصولات جدید، همکاری با فین‌تک‌ها و تخصیص سرمایه عمل کنند. از همین رو مک‌کنزی الگوی بانکداری چندسرعته را پیشنهاد می‌کند مدلی که در آن بخشی از سازمان بر فعالیت‌های عملیاتی روزمره، بخشی بر نوآوری و توسعه کسب‌وکار و بخشی دیگر بر آزمایش فناوری‌های نوظهور متمرکز می‌شود. در نگاه نویسندگان گزارش، هوش مصنوعی و دارایی‌های دیجیتال بزرگ‌ترین فرصت و در عین حال بزرگ‌ترین تهدید پیش روی بانک‌ها هستند و برندگان آینده، مؤسساتی خواهند بود که بتوانند میان ثبات سنتی و سرعت تحول فناورانه تعادل برقرار کنند.