اگر صفحه را درست نمی‌بینید اینجا را کلیک کنید

«قبض انبار» ابزاری برای تامین مالی
در ابتدای امر توضیح کاملی از نحوه عملکرد قبض انبار ارائه کنید  و بفرمایید این قبض چگونه می‌تواند در تامین مالی کشاورزان بزرگ و خرد‌مقیاس موفق عمل کند؟ قبض انبار یا رسیدهای انبار (WR)  عبارتند از اسناد صادر شده توسط متصدیان انبار به عنوان مدرکی مبنی بر اینکه کالاهای مشخص‌شده با کمیت و کیفیت ذکرشده در مکان‌های خاصی توسط سپرده‌گذاران نامبرده سپرده شده است. سپرده‌گذار ممکن است یک تولیدکننده، گروهی کشاورز، تاجر، صادرکننده، پردازشگر یا در واقع هر فرد یا شرکتی باشد. اپراتور انبار  مسوولیت کالای ذخیره‌شده را از طریق نگهداری ایمن  برعهده دارد. به این معنی که او قانونا مسوول جبران هر گونه ارزش از دست‌رفته در اثر سرقت یا آسیب ناشی از آتش‌سوزی و... است. ویژگی‌های مشترک کالاهای کشاورزی فسادپذیری، فصلی و متغیر بودن است. قیمت محصولات کشاورزی در زمان برداشت، زمانی که قیمت پایین است در نوسان است. برای دستیابی به قیمت فروش بالا، کشاورزان می‌توانند با واریز کالا در انبار و فروش مجدد با قیمت‌های بالا، تاخیر در فروش داشته باشند. با سپرده‌گذاری کالاهای موجود در انبار کشاورزان یک رسید انبار دریافت می‌کنند که می‌تواند به عنوان وثیقه تامین مالی برای رفع نیازهای روزانه و همچنین نیازهای سرمایه‌گذاری خطرپذیر استفاده شود. متاسفانه به‌رغم کاربری متنوع «قبض انبار» در بسیاری از کشورهای در حال توسعه مانند ایران به دلیل کاستی‌‌‌های سازمانی، ساختاری و قانونی این موضوع با محدودیت مواجه است، دلیل آن را در چه عواملی می‌دانید؟ از جمله شایع‌‌‌ترین آنها می‌توان به فقدان انگیزه بخش خصوصی برای توسعه صنعت ذخیره‌سازی به دلیل مداخله دولت در بازارهای کشاورزی (که معمولا با تعیین قیمت‌های سایه‌ای که تغییرات قیمتی در طول زمان یا در مناطق مختلف را در نظر نمی‌گیرد تا امکان ذخیره‌سازی سودآور فراهم شود)، اشاره کرد. از سوی دیگر، فقدان محیط قانونی، نظارتی و نهادی مناسب برای پشتیبانی از سیستم بهادارسازی رسید دریافت انبار و آشنایی محدود جامعه تجاری و بانکی این کشورها با اهمیت قبض انبار و فقدان محیط سازمانی مناسب برای پشتیبانی از سیستم یکپارچه دریافت انبار نیز از دیگر محدودیت‌های این فرآیند است. در کشورهای اتحادیه اروپا سیستم دریافت انبار یک زیرساخت ضروری و کاتالیزوری برای تجارت، نقل و انتقالات مالی و گردش اطلاعات در بخش کشاورزی است. این کشور‌ها این ساختار مهم را چگونه وارد مبادلات بازارکشاورزی کوچک‌مقیاس کردند؟ در واقع در کشور‌های اروپایی سیستم‌های تامین مالی رسید انبار (WRS)  مجموعه‌ای از ترتیبات مالی هستند که به کشاورزان اجازه می‌دهند محصولات کشاورزی خود را در یک انبار استاندارد و تایید‌شده در ازای یک رسید انبار نگهداری کنند که می‌تواند به عنوان وثیقه برای دریافت اعتبار در یک موسسه مالی رسمی (بانک یا موسسه مالی خرد) باشد. این مکانیزم در سال‌های اخیر به‌‌‌عنوان راهی برای رهایی از محدودیت‌های سرمایه در گردش برای کشاورزان در طول دوره پس از برداشت مورد توجه قرار گرفته و به آنها امکان استفاده از فرصت‌‌‌های آربیتراژ قیمت بالقوه، در عین کاهش تلفات پس از برداشت و در نتیجه افزایش درآمد مزرعه را می‌دهد. تامین مالی دریافت انبار به عنوان ابزاری برای بهبود شرایط تجاری و دسترسی به بازار برای کشاورزان در مقیاس کوچک در کشورهای در حال توسعه سود قابل‌توجهی به ثبت رسانده است. سیستم‌های دریافت انبار به منظور ارائه نقدینگی به کشاورزان تولیدکننده محصولات قابل انبارداری (همراه با شرایط ذخیره‌سازی مناسب) است که به آنها اجازه می‌دهد به جای فروش محصولات خود با شرایط نامطلوب بلافاصله پس از برداشت، منتظر قیمت‌های بالاتر باشند. همچنین انتظار می‌رود که  این سیستم‌ها نوسانات قیمت محصول را در طول زمان کاهش دهند. به طور کلی توجه به این زیرساخت چه دغدغه‌هایی را می‌تواند کاهش دهد؟ این سیستم تقلب در وزن‌ها و اندازه‌ها را کاهش می‌دهد. دسترسی آسان به امور مالی در تمام سطوح در زنجیره بازاریابی؛ تغییرپذیری فصلی قیمت را تعدیل و ابزارهایی را برای کاهش ریسک قیمت‌ها در دسترس قرار می‌دهد. همچنین نیاز دولت به مداخله در بازارهای کشاورزی را کاهش داده و در صورت نیاز هزینه چنین مداخلاتی را کاهش می‌دهد. قبض انبار به معنای تصدیق کتبی یا الکترونیکی است که توسط انباردار از رسید نگهداری کالا در انبار صادر می‌شود و سندی است که می‌تواند در بازار آتی برای تضمین مقدار کالای ذخیره‌شده در یک انبار مشخص مورد استفاده قرار گیرد. به طور معمول، رسیدهای انبار، قراردادهای وثیقه‌ای برای نگهداری هستند که به موجب آن سپرده‌گذار کالا، وثیقه‌گذار و انبار، وثیقه‌گذار است. با چند مثال ساده می‌توانید کاربرد این قبوض را در حل بحران مادی و معنوی شرکت‌ها مشخص کنید؟ در بریتانیا، سازمان خدمات مالی (FSA)  کالاها را به عنوان هر محصول فیزیکی که در بازار ثانویه و موقعیت‌‌‌های مربوط به قراردادها، اعم از نامشهود یا نامشهود، قابل معامله است، تعریف کرده است. کالاهایی که می‌توان از طریق رسیدهای انبار قابل‌معامله (NWR) در انگلستان داد و ستد کرد شامل محصولات کشاورزی، فلزات اساسی، سایر مواد معدنی و فلزات گرانبها به غیر از طلاست. ایالات متحده آمریکا به بانک‌های خود اجازه می‌دهد تا طبق تایید هیات فدرال رزرو، در فعالیت‌‌‌های تجارت کالای کشاورزی شرکت کنند. علاوه بر این، در امارات متحده عربی، رسیدهای کالای دبی (DCR)  توسط مرکز فلز و کالای دبی (DMCC)  صادر می‌شود که هم برای کالاهای کشاورزی و هم برای کالاهای غیرکشاورزی قابل اجراست. در هند، مطابق قانون دریافت انبار، رسید انبار را به عنوان یک اوراق بهادار تحت قانون اوراق بهادار تعریف می‌کنند. سیستم دریافت انبار با توجه به یک چارچوب قوی برای بازاریابی کالاهای کشاورزی و گسترش اعتبار به جامعه کشاورزان از طریق بانک‌های تجاری توسعه یافت. قوانین انبارداری تاکنون تنها به منظور بازاریابی، فرآوری و انبارداری محصولات کشاورزی تدوین شده است.  به دنبال تصویب قانون انبارداری (WDR)  در سال ۲۰۰۷ سازمان توسعه و مقررات انبارداری‌(WDRA) در ۲۶ اکتبر ۲۰۱۰ تشکیل شد. در این میان نظام قانونمند «رجیستری» یا ثبت، حاوی هر گونه اطلاعاتی در مورد رسید انبار خواهد بود و رسیدها را به عنوان اسناد حقوقی کالای اساسی در‌بر می‌گیرد. در صورت خرید قبض انبار توسط خریدار، حق او نسبت به کالای پایه در رجیستری ثبت می‌شود. هرگونه حق اختیار یا حق را می‌توان در قبض انبار وثیقه یا ثبت کرد تا از دارنده آن حق حمایت شود. متداول‌‌‌ترین موارد، حق سرمایه‌گذار بر کالا به‌‌‌عنوان وثیقه برای تامین مالی یا حق خریدار نسبت به کالاست که در قرارداد فروش مشخص شده است. جزء حیاتی سیستم دریافت انبار، انبارهای استاندارد تایید‌شده است. چارچوب موجود رژیم فعلی رسیدهای انبار در هند دو نوع رسید انبار را به رسمیت می‌شناسد، (الف) رسیدهای انبار قابل معامله (‌NWR) و (ب) رسیدهای انبار غیر‌قابل معامله؛ بر اساس رژیم موجود، انباردارانی که قبض انبار را صادر می‌کنند، موظف به پرداخت غرامت برای مفقود شدن یا صدمه به کالا هستند. انباردار موظف است کالای مندرج در قبض انبار را عندالمطالبه به دارنده قبض انبار و در صورت رضایت دارنده قبض انبار و تسلیم قبض و اقرار کتبی تحویل دهد. هر انباردار برای هزینه‌های نگهداری و نگهداری کالاها دارای آیین‌نامه قانونی است. همچنین انباردار می‌تواند از تحویل کالا خودداری کند مگر اینکه ظهرنویسی هر یک از قبض‌‌‌های انبار لغو شده باشد. در صورتی که کالا بیش از مدت نگهداری اعلام شده در انبار نگهداری شود، انباردار حق دارد با فروش کالا پس از اطلاع قبلی به مالک یا ظهرنویس طبق مقرر، هزینه‌های خود را دریافت کند. در حال حاضر، سازمان توسعه و مقررات انبارداری، شبکه‌ای از ۱۸۰۷ انبار ثبت‌شده و دارای دو مخزن ملی ثبت‌شده، یعنی National E-Repository Limited (NERL) و CDSL Commodity Repository Limited (CCRL)  برای صدور‌NWR‌های الکترونیکی به سپرده‌گذاران کالاهای کشاورزی در این انبارهاست. این مخازن دسترسی به همه ذی‌نفعان از جمله انبارها، شرکت‌کنندگان در مخزن، بورس‌کالا و بانک‌ها را فراهم کرده است. از اول ژوئن ۲۰۱۹، هیچ انبارداری نمی‌تواند NWR‌های فیزیکی صادر کند و همه انبارهای ثبت شده تحت قانون WDR باید خود را در یکی از مخازن برای صدور e-NWR ثبت کنند. در حال حاضر، ۱۴۳ کالای کشاورزی توسط WDRA اعلام شده است که می‌توان برای آنها e -NWR صادر کرد. برخی از مزایای کلیدی e-NWRها شامل (الف) دسترسی شفاف به بازار و مراکز تجاری توسط کشاورزان و تجار. ب) آسان‌تر شدن تسهیلات تامین مالی تعهد شده توسط موسسات مالی (ج) کاهش هزینه در لجستیک است زیرا e-NWRها می‌توانند از طریق خریداران مختلف بدون جابه‌جایی واقعی کالا معامله شوند. در صربستان، یک سیستم ذخیره‌سازی مجاز غلات (ERBD) به کشاورزان صرب کمک می‌کند تا از بانک‌های محلی اعتبار دریافت کنند. فائو  از تلاش‌‌‌های وزارت کشاورزی صربستان برای تکمیل اجرای سیستم انبار و تقویت آگاهی‌ها در مورد این ابزار تامین مالی در میان سهامداران بخش خصوصی، بانک‌های محلی و مقامات مربوطه حمایت می‌کند. برای اکثر کشاورزان، دریافت اعتبار از بانک‌ها کار ساده‌ای نیست. با این حال، کشاورزان صرب توسط سیستم تامین مالی کشاورزان از طریق رسیدهای انبار غلات حمایت می‌شوند که به آنها فرصت بهتری برای تامین مالی کسب و کارشان می‌دهد. سیستم دریافت انبار غلات به تولیدکنندگان و تاجران غلات اجازه می‌دهد پس از برداشت، از غلات خود به عنوان وثیقه برای وام استفاده کنند. به‌گونه‌ای که برداشت‌ها در انبارهای دارای مجوز ذخیره می‌شوند و رسیدهای انبار  ( قبض انبار غلات) به عنوان وثیقه پذیرفته‌شده توسط بانک‌ها برای اعطای وام عمل می‌کند. به این ترتیب، کشاورز نیازی به فروش محصول خود بلافاصله پس از برداشت محصول ندارد - زمانی که قیمت‌ها پایین‌ترین حد است - در این صورت بعید است که کشاورز نتواند وام را بازپرداخت کند، حتی بانک می‌تواند غلات ذخیره شده در انبار دارای مجوز را برای بازپس‌گیری وام بفروشد. جهت حمایت از پایداری بلندمدت این سیستم EBRD و فائو از طریق برنامه‌‌‌های همکاری فنی، با حمایت صندوق ویژه سهامداران‌EBRD، به توسعه ظرفیت‌‌‌سازی سازمانی برای ارائه مجوز و بازرسی انبار کمک کرده و اقدام به ایجاد صندوق غرامت برای پوشش خطر تقلب در انبار کردند. پرسنل درگیر به لطف تورهای مطالعاتی و آموزش هدفمند می‌توانند از یکپارچگی سیستم و رعایت الزامات قانونی، مالی و فنی انبارهای عمومی اطمینان حاصل کنند. برای بهبود شفافیت و نظارت بر انبارها، پروژه فائو یک سیستم ثبت الکترونیکی را تامین مالی کرد و مهم‌تر از همه، مشاوران در کشور  با بانکداران و کشاورزان ملاقات کرده‌اند تا آگاهی آنها را در مورد مزایای استفاده از سیستم قبض انبار افزایش دهند. سیستم دریافت انبار در صربستان اکنون کاملا کاربردی است. در آسیای جنوب شرقی، قبض انبار سندی است که توسط متصدی انبار صادر می‌شود و مدرکی است مبنی بر اینکه یک کالای مشخص با کمیت و کیفیت ذکر شده در انبار خاصی توسط «یک سپرده‌گذار بنام» سپرده شده است. هنگامی که سپرده توسط یک چارچوب قانونی و نظارتی مناسب پشتیبانی می‌شود، رسید انبار به یک ابزار مالی رسمی بهادار تبدیل می‌شود که به سپرده‌‌‌گذار اجازه می‌دهد بدون نیاز به تحویل فیزیکی، سود تضمینی در کالای ذخیره‌‌‌شده را به طرف دیگری واگذار کرده و به رسید انبار اجازه می‌دهد تا به عنوان وثیقه تملیکی برای اخذ وام از طریق اوراق مشتقه از کالای ذخیره‌‌‌شده عمل کند. تامین مالی رسید انبار، در تئوری، به کشاورزان خرده‌مالک در کشورهای در حال توسعه اجازه می‌دهد مازاد خود را به طور ایمن در یک انبار مدرن ذخیره کنند تا در زمانی که قیمت‌ها بالاتر است، بفروشند. همچنین به آنها اجازه می‌دهد از کالای ذخیره‌شده به عنوان وثیقه تامین وام برای تامین مالی مصرف خانوار و نیازهای سرمایه‌گذاری در این دوره استفاده کنند. با این حال، در عمل، تامین مالی رسید انبار عموما توسط مالکان خرد در کشورهای آسیای جنوب شرقی پذیرفته شده است. به گفته کارشناسان حوزه کشاورزی و صنعت غذایی یکی از نوآوری‌های متمایز لجستیک مدرن، تامین مالی انبار است که خدمات مالی را در زنجیره تامین جای می‌دهد و راه‌حل‌هایی را برای مشکلات تامین مالی برای ذی‌نفعان سطح پایه و شرکت‌های کوچک و متوسط ارائه می‌دهد. این موضوع را چگونه ارزیابی می‌کنید؟ تامین مالی «رسید انبار» می‌تواند مالکان خرد، به‌ویژه در کشورهای در حال توسعه را قادر سازد تا مازاد خود را با خیال راحت در انبارهای مدرن برای فروش در تاریخ بعدی ذخیره کنند و هر زمان که قیمت‌های موقتی بالاتر به آنها اجازه می‌دهد از کالای ذخیره‌شده به عنوان وثیقه برای تامین مالی موقت نیازهای مصرفی و سرمایه‌گذاری خانوار و دریافت وام استفاده کنند. در قوانین اوکراین با ایجاد سیستم ثبت مرکزی الکترونیکی بر اهمیت تجزیه و تحلیل عملکرد انبار در یک شبکه لجستیک برای بهبود عملکرد و در راستای توسعه مجتمع صنعت انبارداری تاکید شده که نه تنها به جنبه‌‌‌های فنی زنجیره تامین بلکه به تامین مالی زنجیره ارزش نیز مربوط می‌شود. سیستم قبض انبار در این کشور به عنوان تسهیل‌کننده تسهیلات بانکی عمل می‌کند. در این زمینه، حمایت و مدیریت مدیران انبار برای ارائه ضمانت‌‌‌های اعتماد و مالی مانند قبض انبار برای کاربران درجه یک در رابطه با استفاده از فضا در انبارهای عمومی برای تامین رفاه کشاورزان و تضمین موجودی محصولات کشاورزی در عملکرد خود برای تضمین سودمندی انبار و همچنین تضمین مبتنی بر دارایی برای تامین‌کنندگان و کشاورزان در مقیاس کوچک، قبض‌های انبار را به عنوان اسنادی که توسط مدیران انبار صادر می‌شود به عنوان مدرکی که نشان می‌دهد کالایی خاص با کمیت و کیفیت مشخص شده در یک انبار خاص توسط یک آزمایشگاه آزمایش و ذخیره شده است، دارای اعتبار اسمی می‌سازد.