«کنترل مصرف» یا «کوپن تریاک» ؟

روزنامه همشهری - محمد سرابی: یک دهه پیش از انقلاب اسلامی، مقابله با اعتیاد با روش توزیع کوپن تریاک انجام می‌شد اما امروزه مبارزه با مصرف مواد مخدر شامل حوزه گسترده‌ای از کاربرد داروهای مدرن تا آموزش‌های و برنامه‌های اجتماعی و هنری است. با این حال هنوز هم برخی مصرف‌کنندگان شدید هستند که به درمان واکنشی نشان نمی‌دهند. اگرچه اکنون روش‌های جدیدی مانند داروهای آهسته رهش کاربرد پیدا کرده است که از آخرین دستاوردهای مقابله با اعتیاد به شمار می‌آید اما بعضی از مصرف‌کنندگان قدیمی باید راه دیگری در پیش بگیرند.

مسن‌ها نمی‌توانند ترک کنند

در سالهای دهه ۴۰ شمسی، وزارت بهداری اقدام به توزیع برگه‌های «کوپن تریاک» ویژه معتادان مسن کرده بود و هر سال، حداقل سن دریافت تریاک دولتی را افزایش می‌داد. معتادان این برگه‌های کاغذی را به مراکز بهداشت می‌بردند و سهمیه خود را که ۵ تا ۲۰ گرم تریاک دولتی بود؛ دریافت می‌کردند.

ستاد مبارزه با مواد مخدر اخیرا روش «مدیریت مصرف» را پیشنهاد کرده است اما این روش با کوپن تریاک ۵۰ سال پیش تفاوت دارد. سلیمان عباسی، مدیرکل درمان ستاد مبارزه با مواد مخدر با اشاره به اینکه در طرح مدیریت مصرف، ماده مخدر به معتاد تحویل داده نمی‌شود، به همشهری می‌گوید: «برخی معتادان متجاهر سن زیادی دارند و همزمان با اعتیاد دچار بیماری‌های مزمن مانند سرطان هم هستند و بنا به نظر پزشک، جسم آن‌ها اجازه اجرای برنامه‌های بهبودی را نمی‌دهد. در مدیریت مصرف فضاهایی برای آن‌ها دیده شده است تا مواد را تحت نظر پزشک بدون آلودگی و اوردوز مصرف ‌کنند. آن‌ها طبق برنامه به مراکز درمانی مراجعه می‌کنند اما نمی‌توانند مواد مخدر را دریافت و با خود خارج کنند در حالی که در کوپن تریاک، مقداری مخدر به معتاد تحویل داده می‌شد.»

فرمول قدیمی برای مواد جدید موثر نیست

او در پاسخ به سوال همشهری با رد بازگشت به روش‌های گذشته برای کنترل اعتیاد در ایران، تاکید می‌کند: «در کوپن تریاک هدف فقط سهمیه دادن به معتادان بود اما نگاه امروزی بر درمان تمرکز دارد. از طرف دیگر اکنون با مواد مخدر گوناگون روبه‌رو هستیم که در گذشته وجود نداشت مانند روانگردان ها که نمی‌توان روش‌های گذشته را برای مصرف‌کنندگان شان اجرا کرد. به همین دلیل روش‌های نوین مانند استفاده از نالتروکسون و بوپرونورفین آهسته‌رهش در پیش گرفته ‌شده است.»

عباسی با تاکید بر انتقال درمان از شربت «اوپیوم» به سمت داروهای «بوپرونورفین» و «متادون»، خاطرنشان کرد: «با توجه به کمبود شربت اوپیوم در شرایط کنونی، وزارت بهداشت و درمان باید روند درمان را به سمت این دو دارو هدایت کند. در سطح جهانی هم درمان اعتیاد بر اساس بوپرونورفین صورت می‌گیرد.»

از آهسته رهش‌ها تا هنر درمانی

داروهایی مانند بوپرونورفین مانع تاثیر مواد مخدر در معتادان می‌شوند و در مراحل ترک کاربرد دارند. نوع آهسته رهش آن در زیرپوست کاشته می‌شود و تا چند ماه مانع تاثیر مواد مخدر در مصرف‌کننده می‌شود. حبیب بهرامی، کارشناس اعتیاد به همشهری می‌گوید: «مدت زمان زیادی از رواج داروی بوپرونورفین آهسته رهش نمی‌گذرد و هنوز نمی‌توان درباره نتایج استفاده از آن نظر قطعی داد. این دارو در گروه داروهای نگهدارنده قرار می‌گیرد. به این معنی که وقتی در زیرپوست فرد معتاد قرار می‌گیرد برای حدودا سه ماه به او کمک می‌کند تا زندگی روزمره خود را بدون گرایش به تهیه و مصرف مواد ادامه دهد. در نمونه آهسته رهش انتظار نداریم که سم‌زدایی کنند یا وابستگی معتاد به مواد مخدر را فورا قطع کنند. کسی که بوپرونوفین مصرف می‌کند همچنان در فاز نگهدارنده‌ به سر می‌برد و وارد فاز درمان و قطع مصرف نشده است، هر چند که در موارد معدودی با کاهش تدریجی دوز دارو سم زدایی انجام شده است.»

او درباره جنبه‌های دیگر ترک مواد مخدر بیان می‌کند: «برای درمان اعتیاد باید جنبه جسمی آن را با سم‌زدایی و جنبه روانی و احساسی را با روش‌های دیگر درمان کرد. کمک گرفتن از هنر هم در این بخش اهمیت پیدا می‌کند و در ترمیم روان شخص که در اثر اعتیاد آسیب دیده تاثیر مثبت می‌گذارد اما امکان ندارد که هنر به تنهایی بتواند با مشکل اعتیاد مبارزه کند. برخی سازمان‌های مردمی ترک اعتیاد که سابقه و تجربه زیادی در حوزه ترک مواد مخدر دارند، روش‌هایی مانند شرکت در جلسات یا مشاوره و راهنمایی را برای درمان جنبه روانی و احساسی اعتیاد در پیش می‌گیرند. آن‌ها پس از سم‌زدایی با استفاده از آموزه‌های معنوی، ورزش و ... درمان را تداوم می‌بخشند تا جایی که فرد بتواند برای مدت طولانی از مواد مخدر دور بماند.»