توافق تاریخی تجارت آزاد هند و اروپا؛ پیام اقتصادی دهلی‌نو به واشنگتن

همشهری آنلاین - گروه سیاسی: در واکنشی روشن به فشارهای تعرفه‌ای آمریکا بر شرکای تجاری، هند و اتحادیه اروپا یک توافق تاریخی کاهش تعرفه‌ها را نهایی کردند که قرار است بخش بزرگی از تجارت دوجانبه را تا سال ۲۰۳۲ آزاد کند. توافق بزرگ تجارت آزاد میان هند و اتحادیه اروپا پس از نزدیک به ۲ دهه گفت‌وگو در دهلی‌نو نهایی شد، با حضور نارندرا مودی، نخست‌وزیر هند، و اورسولا فون درلاین رئیس کمیسیون اروپا و مقامات ارشد ۲ طرف برای اعلام کاهش گسترده تعرفه‌ها.

این توافق با هدف تقویت همبستگی اقتصادی و مقابله با «روابط ناپایدار» با ایالات متحده امضا شده است؛ موضوعی که پیامدهای عمیقی برای نظم تجاری جهانی دارد.

زمینه استراتژیک توافق

هند و اتحادیه اروپا پس از حدود ۲ دهه مذاکرات پراکنده، روز ۲۷ ژانویه ۲۰۲۶ یک توافق تجارت آزاد را به پایان رساندند که قرار است تعرفه‌ها را بر روی «بیش از ۹۶ درصد کالاهای صادراتی» حذف یا کاهش دهد.

هدف اصلی این توافق دوگانه است: از یک سو بازکردن بازار هندی که یکی از محافظه‌کارترین اقتصادها در جهان است، و از سوی دیگر کاهش وابستگی تجاری به ایالات متحده در میانه تنش‌های رو به رشد تجاری که واشینگتن علیه دهلی‌نو و بروکسل اعمال کرده است.

در سال گذشته، آمریکا تعرفه‌های سنگینی تا ۵۰ درصد بر واردات از هند وضع کرد، موضوعی که باعث کاهش صادرات هند به بازار بزرگ آمریکا شد و مذاکرات ۲ جانبه تجارت میان ۲ کشور را نیز عملا متوقف کرد. در سطح اروپا نیز دولت ترامپ چندین تهدید تعرفه‌ای علیه کالاهای اروپایی صادر کرد که همزمان با تلاش‌های ایالات متحده برای بازتعریف روابط تجاری با کانادا، مکزیک و گرینلند بوده است.

نکات اصلی توافق هند - اتحادیه اروپا

• حذف یا کاهش تعرفه‌ها بر ۹۶.۶ درصد از کالاها از نظر ارزش مبادله؛ با این هدف که تا سال ۲۰۳۲ حجم صادرات اتحادیه اروپا به هند را ۲ برابر کند.
• صرفه‌جویی تا ۴ میلیارد یورو در هزینه‌های گمرکی برای شرکت‌های اروپایی در سال.
• تعرفه واردات خودرو از اتحادیه اروپا در هند طی پنج سال آینده از حدود ۱۱۰ درصد به ۱۰ درصد کاهش می‌یابد.
• تعرفه نوشیدنی‌های الکلی و مشروبات نیز به‌طور تدریجی کاهش می‌یابد، بدون اینکه صنایع حساس داخلی کاملا حذف شوند.
• تعرفه بر بسیاری از کالاهای اروپایی مثل ماشین‌آلات، تجهیزات الکتریکی، مواد شیمیایی، فلزات و جواهرات نیز کاهش خواهد یافت.

اما توافق در بخش‌هایی حساس باقی می‌ماند، مانند محصولات کشاورزی خاص، فرآورده‌های لبنی، گوشت و برخی اقلام مصرفی که برای حمایت از صنایع داخلی هر ۲ طرف حفظ شده‌اند.

چرا این توافق مهم است؟

تحلیلگران غربی و منابع رسمی می‌گویند این توافق بیش از آنکه صرفا اقتصادی باشد، پیامی ژئوپلیتیک نیز دارد. یکی از مهمترین انگیزه‌ها این است که هند و اتحادیه اروپا می‌خواهند «هژمونی تجاری آمریکا» را کاهش دهند و در مقابل افزایش نفوذ اقتصادی چین نیز موضعی مستقل اتخاذ کنند.

در واقع، این توافق در میانه دوره‌ای به دست آمده که ایالات متحده زیر فشارهای داخلی و خارجی، از جمله تلاش برای خرید گرینلند و اعمال تعرفه‌های سنگین بر شرکا، روابط سنتی خود با متحدان اروپایی و شرکای آسیایی را تحت فشار قرار داده است.

بسیاری از تحلیلگران می‌گویند توافق هند - اتحادیه اروپا در واقع یک پاسخ جمعی به شرایط نامطمئن تجارت جهانی است؛ جایی که شرکا تلاش می‌کنند با تنوع‌بخشی به زنجیره‌های تامین و کاهش وابستگی به بازار آمریکا، امنیت اقتصادی خود را تقویت کنند.

نقش هندی‌ها و پیام برای بازار جهانی

نارندرا مودی، نخست‌وزیر هند، این توافق را «بزرگ‌ترین معامله تاریخ» خوانده است که فرصت‌های عظیمی برای ۱.۴ میلیارد جمعیت هند و میلیون‌ها نفر در اروپا فراهم خواهد کرد. این معامله نه تنها تجارت کالا را تسهیل می‌کند، بلکه در کنار آن به حوزه خدمات، سرمایه‌گذاری و استانداردهای فنی و شکایات تجاری نیز توجه دارد، که می‌تواند هند را به یک شریک تجاری کاملا مدرن تبدیل کند.

چالش‌ها و محدودیت‌ها

با وجود اجماع گسترده، تحلیلگران هشدار داده‌اند که اجرای کامل این توافق حتی پس از تصویب قانونی ممکن است چالش‌برانگیز باشد، چون هر ۲ طرف باید با موانع فنی در سیاست‌های محیط‌زیستی، استانداردهای حقوق کار و تطبیق با مقررات جدید اتحادیه اروپا کنار بیایند.

توافق هند - اتحادیه اروپا درباره کاهش تعرفه‌ها در بیش از ۹۶ درصد کالاهای مبادله‌ای، نه تنها یک پیروزی اقتصادی بزرگ است، بلکه نماد تغییر در نظم تجارت جهانی به حساب می‌آید. این توافق می‌تواند بخشی از تلاش کشورهای بزرگ برای کاهش وابستگی به بازار آمریکا و ایجاد شبکه‌های منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای اقتصادی باشد؛ موضوعی که در روزهای اخیر به‌وضوح در سیاست‌های تجاری اروپا و هند دیده می‌شود.