نایینی ها این عبا را در سرداب می بافند | ماجرای نشان جغرافیایی دقیق‌ ترین دستبافه سنتی ایران

به گزارش همشهری آنلاین ، عبای نایین به عنوان سیزدهمین پرونده ایران در حوزه نشان جغرافیایی توسط سازمان جهانی مالکیت فکری (WIPO) به ثبت جهانی رسیده است؛ عبایی که از نظر فنی یکی از دقیق‌ترین دست‌بافته‌های سنتی ایران است و با پشم شتر، پشم گوسفند و الیاف پنبه‌ای برای چله‌کشی تهیه می‌شود.

شیوه بافت عبا

پشم پس از شست‌وشو و پاک‌سازی، چند مرحله حلاجی می‌شود تا حجم آن کاهش یابد و کیفیت الیاف برای ریسندگی آماده شود.الیاف به صورت دستی یا نیمه‌سنتی ریسیده می‌شوند و به شکل دوک درمی‌آیند. بافنده با استفاده از دستگاه‌های چوبی سنتی، دوک‌ها را روی ماسوره قرار می‌دهد و عملیات بافت آغاز می‌شود. حرکت رفت و برگشتی ماکو میان چله‌ها و استفاده از پدال‌ها، ساختار نهایی عبا را شکل می‌دهد؛ فرآیندی که همچنان با مهارت دست و تجربه استادکاران انجام می‌شود. در پایان، عبا از دار جدا و برای پرداخت نهایی، اتوکشی و اصلاح سطح پارچه در دستگاه‌های جداگانه آماده می‌شود. طول هر قواره عبا معمولا حدود ۶ متر و عرض آن نزدیک به ۷۵ سانتی‌متر است.
یکی از ویژگی‌های مهم عبای نایین، استفاده از رنگ‌های طبیعی است. رنگ‌های رایج شامل سیاه، قهوه‌ای تیره، شتری و زرد هستند.
عبای نایین در شهر تاریخی محمدیه نایین بیشترین تولید را دارد و فقط یک صنعت دستی نیست، بلکه بخشی از هویت فرهنگی مردم این منطقه است.

تفاوت عبابافی نایین و دیگر شهرها

محمد مدنیان که دهه ششم زندگی خود را می‌گذراند و بیش از ۳۵ سال سابقه عبابافی دارد به همشهری می‌گوید: «جوان‌ترها کمتر این هنر را دنبال می‌کند. پسرم هم یک عباباف حرفه‌ای است، اما شاگرد جدید ندارم و این هنر دستی چندان رونق ندارد.»
او امیدوار است که ثبت جهانی راهی برای معرفی این هنر به دنیا و اشتغال‌زایی باشد. مدنیان درباره تفاوت‌های عبابافی در نایین با عبای شهرهای جنوبی کشور نیز می‌گوید: «عبای نایین ضخیم است و در رنگ‌های سیاه، قهوه‌ای تیره، شتری، زرد، سرخ و خرمایی با استفاده از کرک شتر، پشم گوسفند و کرک بز بافته می‌شود.»
او با بیان اینکه تمام مراحل بافت عبای نایین به صورت سنتی و با دست انجام می‌شود، ادامه می‌دهد: «بعد از خرید پشم از گله‌دار، تمیز کردن پشم، رنگ‌رزی (با استفاده از پوست انار و روناس)، حلاجی، ریسندگی و بافت انجام می‌شود. ۳ تا ۴ نفر از خانم‌ها نخ‌ریسی را در خانه انجام می‌دهند و بقیه مراحل عبابافی بر عهده آقایان است.»
به گفته محمد مدنیان، در کارگاه‌های عبابافی نایین در سرداب‌های دستکند هیچ نوع وسیله سرمایشی یا گرمایشی وجود ندارد. به دلیل ثابت بودن دمای این سرداب‌ها در طول سال، کارگاه‌ها در زیر زمین و در همین سرداب‌ها ساخته شده است. پیش از این عباهای نایین به عراق، سوریه و لبنان و دیگر کشورهای حوزه خلیج فارس صادر می‌شد، اما پیشکسوت عبابافی نایین توضیح می‌دهد که حالا فقط به کشور عراق صادرات داریم.
او اظهار امیدواری می‌کند این ثبت جهانی همراه با رونق گردشگری می‌تواند روزنه امیدی برای جان گرفتن دوباره عبابافی باشد.

جاذبه گردشگری تجربه محور

قدمت عبابافی در نایین به بیش از ۵۰۰ سال می‌رسد و این هنر سال ۱۳۹۱ به فهرست آثار ثبت ملی راه پیدا کرد. رئیس اداره میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی شهرستان نایین با بیان اینکه ۲۵ کارگاه‌ عبابافی در محله محمدیه نایین وجود دارد ولی فقط ۷ کارگاه با ۱۲ نفر مشغول فعالیت هستند، به همشهری می‌گوید: «محله تاریخی محمدیه با داشتن موزه، مسجد، حسینیه، آب انبار، یخچال و قلعه و کارگاه‌های زیرزمینی دستکند عبابافی یک جاذبه تاریخی و گردشگری است.»
محمود مدنیان می‌افزاید: «برند جهانی عبای نایین به عنوان یک فرصت به دنیا معرفی خواهد شد، اما تهدیدی از جمله کمبود بافنده ماهر و نبود بازار هم وجود دارد. این ثبت جهانی حمایت کشوری برای تبلیغات، آموزش و صادرات را به دنبال خواهد داشت.»
او یکی از مزایای مهم پارچه عبای نایین را علاوه بر کیفیت بالا و دوام زیاد، دوستدار محیط زیست بودن آن می‌داند و می‌گوید: «دریافت نشان جغرافیایی و ثبت جهانی مالکیت فکری برای این هنر صنایع دستی نایین، زمینه‌ای فراهم می‌کند تا کارگاه‌های عبابافی به عنوان جاذبه گردشگری تجربه محور، رونق اقتصاد محلی، اشتغال پایدار، فروش آنلاین و برندینگ بین‌المللی شناخته شوند.»