توافق نتانیاهو و ترامپ درباره ایران و...| در ژنو خبری هست یا نه؟ | جنگ را باخت توافق را هم می‌بازد

به گزارش همشهری آنلاین جوان نوشت: رئیس‌جمهور امریکا روز پنج‌شنبه برای سی‌ونهمین بار از نزدیک شدن به امضای یک توافق با ایران صحبت کرد و البته این دفعه، یک گام جلوتر، از نهایی شدن آن هم حرف زد و مثل قبل دست برتر واشنگتن در برابر ایران را تکرار کرد؛ چیزی که بیش از همیشه به آن نیاز دارد. در تهران اما، فعلاً بحث از ادامه بررسی مفاد توافقی است که در مرحله فعلی صرفاً یک ترک‌مخاصمه و تعیین‌تکلیف محاصره دریایی و بستن تنگه هرمز است و نه چیزی بیشتر. عباس عراقچی تأیید کرده که «تفاهم‌نامه اسلام‌آباد»، نامی که بر سر آن توافق شده، هیچ‌گاه تا این حد به نهایی شدن نزدیک نبوده چیزی که نشان می‌دهد هنوز مسائلی هست که باید درباره آن تصمیم‌گیری شود. روز جمعه و در شرایطی که منابع غربی از زمینه‌چینی امریکا برای برگزاری نشست امضای توافق در سوئیس گزارش دادند، ترامپ دوباره به رسانه‌ها تاخت تا نگرانی او از مفاد توافق احتمالی آشکار شود.

روز پنج‌شنبه، دونالد ترامپ برای سی‌ونهمین بار از نزدیک بودن توافق با ایران خبر داد. رئیس‌جمهور امریکا پس از ادعای اینکه با جمهوری اسلامی ایران به توافقی دست یافته است، مدعی شد که ایالات متحده به جنگ با ایران پایان داده است و اضافه کرد: «آن‌ها توافق کرده‌اند که هرگز سلاح هسته‌ای نداشته باشند، چیزی که ما بر آن اصرار داشتیم؛ کل هدف، همین بود. ۹۵درصد آن (موضوع) همین بود. ما به تازگی به یک توافق عالی در مورد جنگ با ایران رسیده‌ایم و قرار است اسناد نهایی شوند که باید طی چند روز آینده انجام شود. احتمالاً در اروپا امضا خواهیم داشت و این چیز خوبی است.» او همان روز در شبکه اجتماعی تروث سوشال نیز بدون اشاره به جزئیات، موضع‌گیری مشابهی داشت و نوشت: «ایالات متحده امشب ضربات بسیار سختی به ایران وارد خواهد کرد؛ نیروی دریایی، نیروی هوایی، سامانه‌های راداری، پدافند ضدهوایی و سایر توانمندی‌های دفاعی ایران، همراه با بخش عمده‌ای از قابلیت‌های تهاجمی‌اش، از بین رفته است.» و در ادامه مدعی شد: «در آینده‌ای نه‌چندان دور، ما کنترل جزیره خارک و دیگر نقاط زیرساختی نفتی را در دست خواهیم گرفت و تسلط کامل بر بازارهای نفت و گاز ایران را به دست خواهیم آورد؛ همان‌گونه که این کار را در ونزوئلا انجام داده‌ایم؛ اقدامی که برای هر دو کشور، یعنی ونزوئلا و ایالات متحده امریکا، نتایج بسیار خوبی داشته است.» رئیس‌جمهور امریکا از فرصت حضور در یک گردهمایی نیز برای موضع‌گیری درباره توافق احتمالی استفاده کرد و گفت: «نمایندگان امریکا با ایران به یک توافق بزرگ دست یافته‌اند.» به دنبال این سخنان ترامپ، آکسیوس هم به پرواز چهار فروند هواپیمای ترابری نظامی C- ۱۷ متعلق به نیروی هوایی ایالات متحده به سمت اروپا اشاره کرد که تجهیزات و تدارکات لازم برای سفر احتمالی «جی‌دی ونس»، معاون رئیس‌جمهور امریکا، به ژنو را حمل می‌کنند.

سفری که بنابر اعلام آکسیوس، در چارچوب مقدمات امضای یک توافق احتمالی میان ایالات متحده و ایران برنامه‌ریزی شده است. به نوشته این تارنمای امریکایی، این چارچوب اولیه پس از مذاکراتی میان علی الذوادی، میانجی قطری، و عباس عراقچی وزیر امور خارجه ایران و با حضور استیو ویتکاف و جرد کوشنر حاصل شده است. این تارنما نیز گزارش داده که این توافق همچنان در انتظار تأیید نهایی در سطوح عالی رهبری ایران قرار دارد و در صورت نهایی شدن، ممکن است با عنوان «توافق اسلام‌آباد» شناخته شود؛ نامی که به نقش میانجیگری قطر و پاکستان اشاره دارد. بلومبرگ نیز به نقل از منابع اعلام کرد: «واشینگتن و تهران در آستانه دستیابی به توافق در جریان نشست گروه هفت در هفته آینده هستند. توافق بین واشینگتن و تهران به احتمال زیاد یک یادداشت تفاهم خواهد بود، نه یک توافق نهایی.»

در ژنو خبری نیست

در ایران اما، واکنش‌های متفاوتی به اظهارات ترامپ صورت گرفت. برخی رسانه‌های ایرانی اخیراً مفادی چهارده‌بندی را از تفاهم‌نامه احتمالی میان ایران و امریکا منتشر کرده‌اند؛ مفادی که البته منابع رسمی آن را تأیید نکرده‌اند. هرچند عباس عراقچی وزیر خارجه گفته که تفاهم‌نامه اسلام‌آباد هیچ‌گاه تا این حد به نهایی شدن نزدیک نبوده است، ولی سیدمحمد مرندی عضو تیم مذاکره‌کننده عصر دیروز گفت: «روز یک‌شنبه هیچ اتفاقی در ژنو نمی‌افتد. هنوز کارهایی برای انجام دادن وجود دارد. ایران پاسخ نهایی را از ایالات متحده دریافت کرده که مبنی بر گنجاندن لبنان در تفاهم‌نامه‌های آتش‌بس است.»

اسماعیل بقایی سخنگوی هیئت مذاکره‌کننده ایران هم در گفت‌وگو با شبکه خبر درباره این گمانه‌زنی‌ها گفت: «از لحاظ متنی، متن تقریباً و در بخش عمده خود نهایی شده است و به محض رسیدن به نتیجه نهایی، اطلاع‌رسانی انجام خواهد شد.» بقایی خاطرنشان کرد: «به دلیل اقدامات غیرقانونی امریکا در تعرض به کشور، روند دیپلماتیک طبعاً تحت تأثیر قرار گرفت. میانجی‌ها فعال هستند و همچنان هم پاکستان و هم قطر در حال پیگیری هستند. ما نیز خیلی شفاف اعلام کردیم.» وی اینطور توضیح داد: «مشاور وزیر خارجه قطر سفری به ایران داشت و درباره برخی نکات، بحث‌هایی صورت گرفت، اما همان‌طور که عرض کردم، به دلیل اقدامات امریکا، روند دیپلماتیک قاعدتاً تحت تأثیر قرار می‌گرفت. از لحاظ متنی، متن تقریباً و در بخش عمده خود نهایی شده است. مشکل در این است که مواضع ضدونقیض امریکا همواره باعث شده این روند دچار تلاطم و اخلال شود.»

سخنگوی وزارت خارجه در پاسخ به پرسشی درباره برخی گمانه‌زنی‌های رسانه‌ای پیرامون زمان و مکان برگزاری جلسه امضای تفاهم اولیه میان ایران و امریکا گفت: «این موارد را باید در همان چارچوب گمانه‌زنی‌های رسانه‌ای قرار داد. اصل موضوع این است که به محض رسیدن به نتیجه نهایی، اطلاع‌رسانی انجام خواهد شد.» وی گفت: «روند تصمیم‌گیری در کشور ما کاملاً روشن است؛ مراجع ذی‌ربط نظام باید درباره جزء‌به‌جزء متن و هرگونه تفاهم احتمالی به جمع‌بندی برسند. به محض آنکه به جمع‌بندی نهایی دست پیدا کنیم، حتماً به صورت رسمی اعلام خواهیم کرد.» روزنامه الاخبار هم نوشت که تفاهم‌نامه پیشنهادی شامل توقف کامل عملیات نظامی، تعیین جدول زمانی برای خروج اشغالگران از خاک لبنان، توقف عملیات تخریب و آزادی زندانیان است.

مفاد توافق اطلاع‌رسانی می‌شود

می‌توان گفت این توافق اولیه بیش از آنکه یک «توافق جامع» با جزئیات باشد، یک «قرارداد ترک‌مخاصمه» است و طبق آنچه رسانه‌ها به آن اشاره دارند، متشکل از این مفاد است: توقف دائمی و فوری جنگ در همه جبهه‌ها از جمله لبنان، تعهد امریکا به عدم مداخله در امور داخلی ایران و احترام به حاکمیت جمهوری اسلامی ایران، رفع کامل محاصره دریایی ظرف ۳۰ روز، تعهد امریکا به خروج نیروهایش از پیرامون ایران، بازگشایی تنگه هرمز ظرف ۳۰ روز با ترتیبات ایرانی، تعلیق تحریم‌های فروش نفت، محصولات پتروشیمی و مشتقات و دسترسی کامل ایران به منابع مالی آن، لزوم ارائه طرح‌های بازسازی ایران حداقل به مبلغ ۳۰۰میلیارد دلار توسط امریکا و متحدانش، ۶۰ روز مذاکره برای رسیدن به توافق نهایی مبتنی بر موضوعات هسته‌ای و لغو کامل تحریم‌های اولیه، ثانویه، امریکا و قطعنامه‌های شورای امنیت سازمان ملل و شورای حکام آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، تکرار تعهد ایران در پیمان ان‌پی‌تی مبنی بر عدم تولید سلاح هسته‌ای. همچنین مواردی از جمله اینکه در دوره مذاکرات، امریکا متعهد شده به نیروهای خود در منطقه اضافه نمی‌کند و تحریم جدیدی هم وضع نخواهد کرد، و اینکه آزادسازی ۲۴ میلیارد دلار پول‌های بلوکه‌شده ایران در دوره ۶۰ روزه مذاکرات نهایی - که نیمی از این مبلغ قبل از شروع مذاکرات باید در دسترس ایران قرار گیرد - نیز در دستور کار قرار دارد. علاوه بر اینها، تشکیل سازوکار نظارتی برای اجرایی کردن توافق، و اینکه توافق‌نامه نهایی را باید قطعنامه شورای امنیت سازمان ملل تأیید کند.

در آخرین بند هم به این نکته اشاره شده که مذاکره نهایی قبل از آزادسازی نیمی از پول‌های بلوکه‌شده ایران، تعلیق تحریم‌های نفتی ایران و رفع محاصره دریایی آغاز نمی‌شود، و توافق نهایی صرفاً در موضوع سرنوشت مواد غنی‌شده و غنی‌سازی، رفع تحریم‌ها، برنامه بازسازی اقتصاد ایران انجام می‌شود، و بحث درباره برنامه موشکی ایران و حمایت از گروه‌های مقاومت به صورت قطعی از دستور کار خارج شده است. سید عباس عراقچی وزیر خارجه ایران عصر دیروز با انتشار پیامی درباره گمانه‌زنی‌ها موضع‌گیری کرد: «تفاهم‌نامه اسلام‌آباد هیچ‌گاه تا این حد به نهایی شدن نزدیک نبوده است. تا زمان تکمیل و نهایی شدن آن، رسانه‌ها باید از گمانه‌زنی درباره محتوای آن خودداری کنند.» او در شبکه ایکس نوشت: «در راستای رویکرد مسئولانه و شفاف ما، تمامی جزئیات در زمان مقتضی با عموم مردم به اشتراک گذاشته خواهد شد.»

معامله بدون حسن‌نیت

عصر روز جمعه، رئیس‌جمهور امریکا در تازه‌ترین اظهارنظر درخصوص ایران، در فضای مجازی نوشت: «شرایطی که ایران به رسانه‌های جعلی درز داده، ربطی به شرایطی که به صورت مکتوب توافق شده بود، ندارد و آنچه آنها گفته‌اند، از جمله اظهارات ضعیف و رقت‌انگیزشان درباره داشتن یک توافق، هیچ نسبتی با حقیقت ندارد.» این اظهارات ترامپ یک بار دیگر نگرانی‌ها درباره اینکه او به توافق پایبند باشد را افزایش داده است، به خصوص که شواهد نشان می‌دهد توافق در مرحله فعلی صرفاً یک توافق کلی است که جزئیات آن به آینده و دو ماه مذاکره موکول شده است. وی با توهین به مذاکره‌کنندگان ایران نشان داد که رویکرد او مذاکره‌ای است که هیچ پایانی برای آن متصور نیست و تا زمان جنگ بعدی ادامه خواهد داشت: «با آنها چیزی به نام معامله با حسن‌نیت وجود ندارد. شگفت‌انگیز است! همچنین، حمله پهپادی دیشب آنها که کاملاً دفع شد، علیه کشتی‌های هندی که در حال خروج از تنگه هرمز بودند، کاملاً غیرقابل قبول است. بهتر است خودشان را جمع و جور کنند. آن هم سریع!»

جی‌دی ونس معاون ترامپ هم نوشت: «اولاً، ایرانیان هیچ وجه نقدی دریافت نمی‌کنند و هیچ وجهی صرفاً برای امضای یک توافق یا حضور در یک جلسه آزاد نمی‌شود. این توافق به گونه‌ای طراحی شده است که نگرانی‌های ایالات متحده و متحدانش اولویت داشته باشد، و اگر جمهوری اسلامی ایران تعهدات خود را انجام دهد، فواید اقتصادی به آنها و کل منطقه سرازیر خواهد شد. این توافق پتانسیل بازسازی منطقه و منجر شدن به صلح پایدار را دارد.» او اضافه کرد: «چند مورد عجیب را در گزارش‌های چند ساعت گذشته متوجه شده‌ام. اولاً، افرادی که (به درستی) ماه پیش می‌گفتند ترامپ یک رئیس‌جمهور تاریخی است، اکنون بر اساس گزارش‌های رسانه‌ای تأییدنشده یک توافق را نقد می‌کنند. ثانیاً، افرادی که می‌گویند به کلمه‌ای که توسط سپاه پاسداران انقلاب اسلامی گفته شده اعتماد نکنید، ظاهراً به پست‌های شبکه‌های اجتماعی ناشناس با منبع ناشناس باور دارند. رئیس‌جمهور قرار است به هر روشی که باشد، نتیجه خوبی برای ما به دست آورد.» این اظهارات در شرایطی است که رویترز نیز به نقل از وزیر انرژی امریکا گفت: در صورت دستیابی به توافق، تحریم‌های ایران می‌تواند تا حدی لغو شود!

اسرائیل همچنان نگران

در کش و قوس بازی‌های رسانه‌ای ترامپ و هم‌تیمی‌های وی، نیوزویک به نقل از یک منبع آگاه درباره جبهه امریکا و صهیونیست‌ها هم نوشت که ترامپ به بنیامین نتانیاهو هشدار داده که در روند توافق دخالت نکند و الا با اسرائیل برخورد خواهد شد. نخست‌وزیر رژیم صهیونیستی در این باره توضیح داد: «من و دونالد درباره جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای توافق داریم.»

روزنامه اسرائیلی «هاآرتص» در سرمقاله روز پنج‌شنبه خود به شدت از بنیامین نتانیاهو انتقاد کرد و نوشت: «او با تصمیم فاجعه‌بار خود برای کشاندن امریکا به جنگ مشترک با ایران و اعزام ارتش اسرائیل به جنوب لبنان، از خود سبقت گرفت.» هاآرتص اعتراف کرد که جنگ علیه ایران که با «توهمی دروغین برای سرنگونی نظام» آن آغاز شد و با پیش‌بینی‌های «پیروزی آسان» بر حزب‌الله ادامه یافت، در عمل «ماجراجویی‌ای غیرمسئولانه» از آب درآمد