رژیم کم‌چرب یا کم‌کربوهیدرات؛ کدام برای قلب بهتر است؟

به گزارش همشهری آنلاین یک تحقیق جدید نشان می‌دهد که گونه‌های سالم هر دو نوع رژیم غذایی با کاهش خطر تصلب شرایین، شایع‌ترین نوع بیماری قلبی، مرتبط هستند.

در یک مطالعه مشاهده‌ای طولانی‌مدت روی نزدیک به ۲۰۰۰۰۰ بزرگسال، رژیم‌های غذایی کم‌چرب و کم‌کربوهیدرات غنی از غذاهای گیاهی، غلات کامل و چربی‌های غیراشباع با کاهش خطر بیماری عروق کرونر قلب مرتبط بودند. بیماری عروق کرونر قلب زمانی رخ می‌دهد که رسوبات چربی به نام پلاک در شریان‌های قلب ایجاد می‌شوند و مانع از رساندن خون غنی از اکسیژن به عضله قلب می‌شوند. این بیماری می‌تواند منجر به درد قفسه سینه، حمله قلبی یا ایست قلبی شود، زمانی که قلب ناگهان از تلمبه کردن خون باز می‌ایستد.

از سوی دیگر، رژیم‌های غذایی سرشار از کربوهیدرات‌های تصفیه‌شده و چربی‌ها و پروتئین‌های حیوانی با خطر بالاتر مرتبط بودند. این یافته‌ها در مقاله‌ای در ژورنال انجمن متخصصان قلب و عروق آمریکا منتشر شد.

دکتر کی سان، متخصص تغذیه و اپیدمیولوژی در دانشکده بهداشت عمومی هاروارد تی. اچ. چان، نویسنده اصلی این مقاله، گفت: «این کیفیت رژیم غذایی شماست که اهمیت دارد»، نه هیچ ماده مغذی خاصی مانند چربی یا کربوهیدرات.

سان گفت از آنجا که این مطالعه بر بیماری عروق کرونر قلب متمرکز بود، یافته‌ها لزوماً در مورد سایر بیماری‌ها مانند نارسایی قلبی یا آریتمی صدق نمی‌کند.

پژوهشگران در این تحقیق عادات غذایی خودگزارش‌شده متخصصان سلامت را در سه پایگاه داده که در دهه‌های ۱۹۷۰ و ۱۹۸۰ آغاز شده بودند، مطالعه کردند.

اولین مطالعه، مطالعه سلامت پرستاران بود که زنان بین ۳۰ تا ۵۵ سال را ثبت‌نام کرد. مطالعه سلامت پرستاران II، زنان نسبتاً جوان‌تری را جذب کرده بود و مطالعه پیگیری متخصصان سلامت، متخصصان سلامت مرد ۴۰ تا ۷۵ ساله را ثبت‌نام کرده بود.

پس از حذف شرکت‌کنندگانی که هنگام ثبت‌نام سابقه دیابت، بیماری‌های قلبی عروقی یا سرطان را گزارش کرده بودند، محققان در نهایت به جمعیتی بالغ بر ۱۹۸۴۷۳ نفر رسیدند.

شرکت‌کنندگان هر دو تا چهار سال پرسشنامه‌های رژیم غذایی را تکمیل می‌کردند. محققان رژیم‌های غذایی کم‌چرب یا کم‌کربوهیدرات را به ۵ دسته، شامل رژیم غذایی کامل، سالم، ناسالم، حیوانی یا گیاهی، طبقه‌بندی کردند. سپس با ردیابی غذاهایی که افراد در هر دسته مصرف می‌کردند، میزان پایبندی آنها به این رژیم‌ها را رتبه‌بندی کردند.

در طول بیش از ۳۰ سال پیگیری، ۲۰۰۳۳ نفر به بیماری عروق کرونر قلب مبتلا شدند.

در دسته رژیم غذایی سالم کم‌کربوهیدرات، افرادی که با جدیت بیشتری از آن رژیم غذایی پیروی می‌کردند، در مقایسه با افرادی که کمترین دقت را از این لحاظ داشتند، ۱۵ درصد خطر ابتلا به بیماری عروق کرونر قلب کمتری داشتند. کاهش خطر با رعایت دقیق یک رژیم غذایی سالم کم‌چرب ۱۳ درصد بود.

به گفته پژوهشگران، یک رژیم غذایی سالم کم‌چرب یا کم‌کربوهیدرات بر غذاهایی مانند غلات کامل، میوه‌ها (منهای آبمیوه)، سبزیجات (منهای سیب‌زمینی برای رژیم کم‌کربوهیدرات) و پروتئین‌ها و چربی‌های گیاهی (چربی‌های کمتر در رژیم غذایی کم‌چرب) تأکید دارد.

کریستینا پترسن، دانشیار علوم تغذیه در دانشگاه ایالتی پنسیلوانیا که در مورد رژیم غذایی و خطر بیماری‌های قلبی عروقی مطالعه می‌کند و در این مطالعه شرکت نداشته است، گفت: «اینها کاهش خطر نسبتاً بزرگی» برای تغییر سبک زندگی هستند.

افرادی که رژیم غذایی کم‌کربوهیدرات آنها به عنوان ناسالم‌ترین رژیم غذایی رتبه‌بندی شده بود، در مقایسه با افرادی که رژیم غذایی کم‌کربوهیدرات ناسالم آنها کمترین شدت را داشت، ۱۴ درصد افزایش خطر داشتند. افزایش خطر برای ناسالم‌ترین رژیم غذایی کم‌چرب ۱۲ درصد بود.

پژوهشگران رژیم‌های غذایی ناسالم را به عنوان تکیه بیشتر بر غلات تصفیه شده و منابع حیوانی پروتئین و چربی تعریف کردند.

دکتر کلاید یانسی، رئیس بخش قلب و عروق دانشکده پزشکی فاینبرگ دانشگاه نورث وسترن، گفت که این مطالعه به دلیل اندازه و مدت زمان آن و نحوه‌ی دسته‌بندی آن به دسته‌های رژیم‌های غذایی کم‌چرب و کم‌کربوهیدرات، بسیار قوی بود.

یکی دیگر از نکات کلیدی این مطالعه این است که صرفاً به گزارش‌های شخصی به دست آمده از پرسشنامه‌ها متکی نبوده است، چنین داده‌هایی که می‌تواند ناقص باشند، زیرا افراد ممکن است به طور دقیق به یاد نیاورند که چه چیزی خورده‌اند.

محققان نمونه‌های خون بیش از ۱۱۰۰۰ شرکت‌کننده را بررسی کردند و یافته‌های مطالعه را با بررسی متابولیت‌های موجود در خون - مولکول‌های کوچکی مانند اسیدهای آمینه، کلسترول و تری‌گلیسیرید - که با پیامدهای مثبت و منفی سلامت، از جمله بیماری عروق کرونر قلب مرتبط هستند، تأیید کردند.

افرادی که سالم‌ترین رژیم‌های غذایی را داشتند، دارای پروفایل متابولیت سالم و خطر ابتلا به بیماری قلبی به طور قابل توجهی کاهش یافته بودند. عکس این موضوع در مورد افرادی که ناسالم‌ترین رژیم‌های غذایی را داشتند، صادق بود.

سان گفت، نقطه قوت این رویکرد این است که متابولیت‌ها معیارهای عینی هستند و «نمی‌توانند دروغ بگویند» و بنابراین اعتماد بیشتری به یافته‌های مطالعه می‌دهند.

کیفیت غذا مهم‌تر است

دکتر داریوش مظفریان، متخصص قلب و عروق و مدیر موسسه غذا، دارو در دانشگاه تافتس که در این مطالعه شرکت نداشت، گفت: «این مطالعه آنچه را که ما در طول ۲۰ سال گذشته آموخته‌ایم، تأیید می‌کند.»

وی گفت به جای تمرکز بر چربی، کربوهیدرات یا پروتئین، کیفیت غذاها است که می‌تواند خطر بیماری قلبی را کاهش دهد. پترسن گفت، کیفیت به معنای غذاهای غنی از مواد مغذی مانند میوه‌ها، سبزیجات، غلات کامل، آجیل، حبوبات و غذاهای کمتر حاوی قند افزوده، چربی اشباع و نمک است.

این مقاله محدودیت‌هایی داشت. در حالی که محققان عواملی فراتر از رژیم غذایی را که می‌توانستند بر سلامت قلب افراد تأثیر بگذارند و نتایج را تحریف کنند، مانند فعالیت بدنی، وضعیت سیگار کشیدن، سابقه خانوادگی و شاخص توده بدنی، در نظر گرفتند، اما این تعدیل ناقص است. علاوه بر این، شرکت‌کنندگان در این مطالعه متخصصان سلامت بودند که آگاهی بیشتری نسبت به سلامت خود دارند و دسترسی بهتری به مراقبت‌های بهداشتی دارند، بنابراین یافته‌ها ممکن است برای عموم مردم صدق نکند.

پترسن گفت: «در این مطالعه، می‌بینیم که اگر رژیم غذایی کم‌کربوهیدراتی را انتخاب کنید که به شدت مبتنی بر غذاهای حیوانی باشد - یعنی گوشت‌های چرب و چربی‌های حیوانی به شکل کره یا پیه - خطر ابتلا به بیماری عروق کرونر قلب را افزایش می‌دهد.»

به طور خاص، افرادی که بیشترین پایبندی را به رژیم غذایی کم‌کربوهیدرات مبتنی بر حیوانات داشتند، ۷ درصد افزایش خطر ابتلا به بیماری عروق کرونر قلب داشتند.

یانسی گفت: «تحقیقات نشان می‌دهند که اگر افراد یک رژیم غذایی با کیفیت بالا را با ورزش، عدم استعمال دخانیات، کنترل خوب فشار خون و سطح کلسترول ترکیب کنند، می‌توانند احتمال ابتلا به بیماری قلبی، از جمله حمله قلبی، را ۷۵ تا ۸۰ درصد کاهش دهند.»