تیتر جنجالی: «فیفا چگونه جام جهانی را نابود می‌کند»

همشهری آنلاین: از نشریات و وب‌سایت‌های منحصرا ورزشی گرفته تا رسانه‌های عمومی که به شکلی تخصصی به فوتبال نمی‌پردازند، در سراسر جهان رسانه‌ای نیست که این روزها راجع به فوتبال و رقابت‌های جام جهانی ۲۰۲۶ گزارش و تحلیل و یادداشت و گفت‌وگو منتشر نکند. نشریه نیوزویک که مطالب سیاسی آن پررنگ تر از سایر مطالبش است، جلد شماره اخیر خود را به جام جانی فوتبال اختصاص داده. در عکس جلد این نشریه جام طلایی فوتبال هدف ۵ تیر کمان قرار گرفته و خونی سبز از محل اصابت تیرها نشت کرده است. ترکیب رنگ‌های زرد طلایی جام و خون سبز تداعی پرچم و لباس تیم ملی برزیل است که به عنوان سمبل «بازی زیبا» در جهان شناخته می‌شود و نیوزویک با تصویر روی جلدش تلویحا اعلامیه مرگ «بازی زیبا» را هم منتشر کرده است.

تیتر «فیفا چگونه جام جهانی را نابود می‌کند» که بر بالای جام تیرخورده درج شده، مسبب از بین رفتن «بازی زیبا» را متولی اصلی فوتبال در جهان یعنی فدراسیون جهانی فوتبال، فیفا، معرفی می‌کند.

در داخل مجله، عکسی از جیانی اینفاتینو چاپ شده که در شمایل ملک‌الموت در حالی که داس مرگ را بر پشت خود حمایل کرده، جام طلایی فوتبال را در دست گرفته و از حالت چهره‌اش می‌شود خواند که هر آینه ممکن است جام را گردن بزند. اگر هم تا الان صبر کرده، به معنای آن نیست که از امحای جام منصرف شده و در آستانه عملی کردن تصمیمش است.

در صفحه کناری، قبل از تصویر اینفانتینو، تیترِ «از دروگر مرگ بهراس» با فونت قرمز و با جمله «رئیس فیفا، جانی اینفانتینو، در حال به خطر انداختن روح جام جهانی است؛ آن هم در جریان یک حرکت تجاری‌سازی که پیش از آن‌که حتی اولین توپ به گردش دربیاید، هواداران را از خود بیگانه کرده است» چاپ شده که بر نقش رئیس فیفا در از دست رفتن روح جام جهانی تاکید کرده است.

در ادامه، نیوزویک مقاله‌ای در تحلیل وضعیت کنونی جام جهانی آورده که ترجمه خلاصه آن به شرح زیر است:

فینال تاریخی در قطر زیر سایه جنجال‌ها

در لوسیل قطر، فینال جام جهانی ۲۰۲۲ با قهرمانی آرژانتین مقابل فرانسه، حدود ۱.۵ میلیارد بیننده داشت. دیداری که بسیاری آن را «بهترین بازی تاریخ فوتبال» نامیدند؛ با حضور مسی در نقش اسطوره در حال خداحافظی، و امباپه در اوج جوانی.

اما این جام از ابتدا زیر فشار انتقادات سنگین بود: اتهام نقض حقوق کارگران مهاجر، محدودیت‌ها و تلاش قطر برای «شست‌وشوی ورزشی» تصویر حقوق بشری خود. فیفا این فینال را فرصتی برای بازسازی اعتبار می‌دانست.

جام جهانی ۲۰۲۶؛ از وعده بزرگ تا محصولی تجاری

اکنون جام جهانی برای نخستین بار پس از ۳۲ سال به آمریکای شمالی برگشته، اما به جای شور و هیجان، با مجموعه‌ای از تغییرات بحث‌برانگیز همراه شده است:

• افزایش تیم‌ها از ۳۲ به ۴۸

• طولانی‌تر و بزرگ‌تر شدن تورنمنت

• افزایش شدید قیمت بلیت‌ها

• اضافه شدن شوهای نیمه‌وقت در فینال

منتقدان می‌گویند این تغییرات، به جای گسترش فوتبال، آن را به یک «ماشین پول‌سازی» تبدیل کرده که پیش از شروع، هواداران را کنار زده است.

«خیانت بزرگ» به هواداران

در حالی که جام جهانی ۱۹۹۴ در آمریکا نقطه عطفی برای رشد فوتبال بود و حتی به شکل‌گیری MLS کمک کرد، وضعیت امروز کاملاً متفاوت است. فوتبال در آمریکا رشد کرده، اما علاقه عمومی نسبت به جام جهانی ۲۰۲۶ کاهش یافته است.

یکی از اصلی‌ترین انتقادات، سیاست قیمت‌گذاری بلیت‌هاست. برای اولین بار فیفا کنترل کامل فروش را در دست گرفته و سیستم قیمت‌گذاری پویا را اجرا کرده است؛ الگویی شبیه سرگرمی‌های آمریکایی، اما بیگانه با فرهنگ هواداران فوتبال.

حذف تدریجی هواداران واقعی از استادیوم‌ها

فدراسیون‌های هواداری می‌گویند بسیاری از طرفداران «از نظر مالی حذف شده‌اند». قیمت بلیت‌های ارزان نسبت به قطر تقریباً ۱۰ برابر شده است (از ۵۵ دلار به حدود ۵۶۰ دلار).

به این هزینه‌ها باید موارد زیر را هم افزود:

• پروازهای گران

• هتل‌های چندبرابری

• هزینه پارکینگ تا ۱۷۵ دلار

در نتیجه، حضور در جام جهانی برای بسیاری به یک «محاسبه اقتصادی غیرممکن» تبدیل شده است.

منتقدان می‌گویند حذف این هواداران، روح جام جهانی را از بین می‌برد؛ زیرا قدرت واقعی این رقابت از سکوها و شور جمعی می‌آید، نه از مهمانان VIP و تبلیغات.

اعتراض رسمی و اتهام «خیانت»

گروه‌های هواداری اروپا علیه فیفا شکایت رسمی ثبت کرده‌اند و آن را به «سوءاستفاده از موقعیت انحصاری» متهم کرده‌اند. حتی برخی دادستان‌ها نیز به بررسی احتمال دستکاری در عرضه بلیت‌ها پرداخته‌اند.

جام جهانی در سایه سیاست و محدودیت‌ها

مسئله فقط پول نیست. سیاست‌های مهاجرتی آمریکا نیز مانع حضور برخی هواداران شده است. کشورهایی مانند ایران و هائیتی با محدودیت یا ممنوعیت ورود مواجه‌اند. در نتیجه حتی تیم‌های صعودکننده هم ممکن است بدون هوادارانشان بازی کنند.

امنیت، سیاست و تناقض میزبانی

افزایش نقش نیروهای امنیتی و سیاست‌های سختگیرانه مهاجرتی، تناقضی جدی ایجاد کرده است: تورنمنتی که قرار است «جهانی» باشد، برای بخشی از جهان عملاً غیرقابل دسترس شده است.

تکرار تاریخ؛ سیاست همیشه در جام جهانی حضور داشته است

از ایتالیا در دوران موسولینی تا آرژانتین در زمان دیکتاتوری نظامی، جام جهانی همواره ابزار مشروعیت‌سازی سیاسی بوده است. قطر، روسیه و حالا آمریکا، همگی در همین الگو قرار می‌گیرند.

فیفا و مسیر تجاری‌سازی بی‌پایان

فیفا اکنون بیش از هر زمان دیگری به درآمد وابسته است. حق پخش تلویزیونی، اسپانسرینگ و بلیت‌های لوکس، درآمدی میلیاردی ایجاد کرده‌اند. برخی بلیت‌ها حتی تا میلیون‌ها دلار در بازار ثانویه قیمت‌گذاری شده‌اند.

در کنار این، جام جهانی به سمت یک «پکیج سرگرمی کامل» رفته است:

• شوهای موسیقی در فینال

• آیتم‌های تبلیغاتی در طول بازی

• تجاری‌سازی حتی در زمان استراحت‌ها

فوتبال به‌عنوان صنعت

منتقدان می‌گویند فوتبال از یک بازی ساده به یک «فرآیند صنعتی» تبدیل شده است: تیم‌ها، بازیکنان و حتی تاکتیک‌ها تحت سلطه داده، تحلیل و بهره‌وری قرار گرفته‌اند. بازیکنان بیش از هر زمان دیگری بازی می‌کنند و خسته‌تر به جام جهانی می‌رسند، در حالی که ساختار تورنمنت بزرگ‌تر و فشرده‌تر شده است.

پرسش نهایی؛ آیا زیبایی فوتبال قربانی شده است؟

در نهایت، نگرانی اصلی این است: فوتبال امروز هنوز می‌فروشد، حتی اگر دیگر «زیبا» نباشد.

جام جهانی ۲۰۲۶ قرار است از نظر درآمد بزرگ‌ترین رویداد ورزشی تاریخ شود، اما پرسش اساسی باقی می‌ماند: اگر هواداران حذف شوند، فشار بر بازیکنان افزایش یابد و تجربه انسانی جای خود را به مصرف‌گرایی بدهد، آیا هنوز چیزی از «بازی زیبا» باقی می‌ماند؟