به این دلیل گوش‌پاک‌کن استفاده نکنید | چرا جرم‌گیری گوش مهم است؟

همشهری‌آنلاین - پروانه بندپی: خیلی‌ها تصور می‌کنند تمیز کردن گوش با گوش‌پاک‌کن یا وسایل دیگر، یک عادت درست و بی‌خطر است و بهداشت فردی را هم تضمین می‌کند. اما این که اسم یک وسیله «گوش‌پاک‌کن» است و در داروخانه‌ها هم به فروش می‌رسد، به معنی امن بودن آن نیست و دلیل نمی‌شود که ما از آن برای تمیزکاری گوش‌مان استفاده کنیم. پزشکان هشدار می‌دهند رفتارهای ظاهرا بهداشتی می‌تواند زمینه‌ساز ورود اجسام خارجی به کانال گوش، آسیب دیدن پرده گوش، عفونت‌های دردناک و حتی کاهش شنوایی شود؛ خطری که هم کودکان را تهدید می‌کند و هم در بزرگسالان را.

استفاده از گوش‌پاک‌کن ممنوع!

متخصصان گوش هشدار می‌دهند که گوش‌پاک‌کن اصولاً برای تمیز کردن داخل کانال گوش طراحی نشده و کاربرد اصلی آن تمیز کردن بخش خارجی گوش و همچنین برای مصارف آرایشی و بهداشتی است و در بین مردم، به‌ اشتباه به‌ عنوان وسیله تمیز کردن گوش جا افتاده است.

از نظر پزشکی، ورود وسیله‌ای مثل گوش‌پاک‌کن به کانال گوش نه ‌تنها جرم را خارج نمی‌کند، بلکه معمولاً آن را به سمت داخل و به طرف پرده گوش هل می‌دهد و فشرده‌تر می‌کند و می‌تواند باعث تجمع جرم، کاهش شنوایی، خراش و التهاب کانال گوش، عفونت و حتی پارگی پرده گوش شود. علاوه بر این، ممکن است پنبه گوش‌پاک‌کن از بدنه جدا شود و خودش به‌ عنوان یک جسم خارجی، داخل گوش گیر کند و مشکل بیشتری ایجاد کند. به گفته متخصصان، خود گوش سیستم پاک‌سازی طبیعی دارد و اگر بعضی افراد مشکل تجمع جرم در گوش دارند، گوش‌شان فقط باید توسط پزشک تمیز شود. نه با وسایل خانگی.

دکتر ابراهیم رزم‌پا، متخصص و جراح گوش و حلق و بینی و استاد دانشگاه علوم پزشکی تهران به همشهری‌آنلاین می‌گوید: «در گوش‌های نرمال، ماده‌ای به اسم «استرومن» ترشح می‌شود که این ماده، کانال گوش را مرطوب نگه می‌دارد و در حالت عادی، با حرکاتی که در مفصل فکی ـ گیجگاهی وجود دارد، این ترشحات به ‌تدریج دفع می‌شوند. در بعضی افراد ممکن است میزان این ترشح زیاد باشد، یا ترشح غلیظ باشد، یا کانال گوش آنها تنگ باشد که در این صورت این ترشحات باقی می‌مانند و به‌ تدریج تجمع پیدا می‌کنند و باعث گرفتگی گوش می‌شوند.»

دکتر رزم‌پا تاکید می‌کند که «استفاده از گوش‌پاک‌کن برای تمیز کردن جرم گوش به هیچ وجه توصیه نمی‌شود. چون گوش‌پاک‌کن باعث می‌شود این روند طبیعی به هم بخورد. به‌علاوه باعث می‌شود این ترشحات در داخل کانال گوش تجمع کند و بدتر باعث گرفتگی گوش شود. بنابراین استفاده از هر نوع وسیله و ابزار خارجی برای تمیز کردن داخل گوش توصیه نمی‌شود. اگر هم کسی دچار تجمع جرم گوش می‌شود ـ مثلا کسانی که گوش‌شان به طور طبیعی جرم زیادی تولید می‌کند یا به علت تنگی کانال گوش، جرم زیادی در گوش‌شان باقی می‌ماند ـ حتما باید توسط پزشک تمیز شود. پزشک معمولا گوش این افراد را یا ساکشن می‌کند یا با وسایل خاصی جرم‌ها خارج را خارج می‌کند.»

این متخصص و جراح گوش به نکته مهم دیگری اشاره می‌کند و می‌گوید: «خیلی‌ها نگران این هستند که تمیز کردن مدام گوش نزد پزشک، باعث عادت کردن گوش به این کار می‌شود. اما این تصور کاملا غلط است. به هر حال بعضی گوش‌ها به ‌طور طبیعی جرم بیشتری تولید می‌کنند و جرم اضافه باید تخلیه شود.»

خیلی‌ از افراد نیز بعد از دوش گرفتن یا بعد از استخر، داخل گوش‌شان را که خیس شده، با گوش‌پاک‌کن پاک می‌کنند. اما دکتر رزم‌پا تاکید می‌کند که «به هیچ وجه نباید هیچ وسیله‌ای برای تمیز کردن یا خشک کردن، داخل گوش وارد شود. بهترین روش برای خشک کردن کانال گوش، استفاده از سشوار است.»

اگر چیزی داخل گوش‌مان رفت چه کنیم؟

با این اوصاف، اگر جسمی خارجی – مثل پنبه گوش‌پاک‌کن، دستمال کاغذی و ... – وارد گوش‌مان شد، کار درست چیست و کار اشتباهی که می‌تواند گوش‌مان را به خطر بیندازد، کدام است؟ دکتر رزم‌پا، متخصص گوش و استاد دانشگاه در این زمینه پاسخ می‌دهد: «اگر جسمی خارجی داخل گوش رفته باشد، بهترین کار این است که دستکاری نشود. اگر جسم (مثلا دستمال کاغذی) در قسمت جلوی گوش باشد و دیده شود، توسط فرد دیگری با وسیله‌ای مثل موچین یا پنس می‌توان آن را خارج کرد.

این جراح گوش ادامه می‌دهد: «در مواردی که جسم گِرد است یا داخل کانال گوش رفته و دیده نمی‌شود، دستکاری کردن خیلی خطرناک است. چون باعث می‌شود آن جسم به قسمت عمقی‌تر کانال برود. گاهی اگر از وسیله‌ای تیز برای خارج کردن استفاده شود یا به جسم فشار وارد شود، آن جسم خارجی ممکن است به پرده گوش فشار بیاورد و این فشار می‌تواند باعث آسیب دیدن پرده، پارگی پرده و حتی از هم‌گسیختگی استخوانچه‌های گوش شود. با دستکاری حتی ممکن است کانال گوش دچار تورم شود و خارج کردن جسم در مراحل بعدی را سخت‌تر کند. حتی برای پزشک.»

به گفته دکتر رزم‌پا، «اجسام خارجی در بزرگسالان معمولاً در مطب توسط پزشک و با وسایل خاص قابل خارج کردن هستند، اما در کودکان به آسانی امکان‌پذیر نیست. چون کودک معمولا تا حدی مقاومت می‌کند، حرکت می‌کند و گاهی برای اینکه بتوان جسم خارجی را از گوشش خارج کرد، ممکن است کودک به اتاق عمل برده شود و یک بیهوشی سبک به او داده شود تا جسم خارجی بیرون بیاید. به‌ خصوص در مواردی که جسم خارجی تیز است؛ مثل نوک مداد یا یک تکه فلزی یا تکه‌ای از اسباب‌بازی. گاهی دستکاری این اجسام باعث می‌شود آنها به قسمت عقب کانال گوش بروند و آسیب وارد کنند.»

دستکاری گوش، این خطرها را دارد

این متخصص و جراح گوش تاکید می‌کند که «دستکاری گوش توسط افراد غیرمتبحر یا غیرپزشک می‌تواند به کانال گوش آسیب وارد کند و این آسیب ممکن است بعدها با عفونت هم همراه شود؛ مثلاً باعث تورم یا التهاب کانال خارجی گوش. یا گاهی باعث می‌شود جسم خارجی در کانال گوش به پرده گوش فشار بیاورد و هم پارگی پرده گوش رخ بدهد و هم استخوانچه‌های گوش از هم جدا شوند. گاهی اوقات که این پارگی پرده و گسیختگی استخوانچه‌ها زیاد باشد، در برخی موارد حتماً نیاز به جراحی پیدا می‌کند تا اصلاح شود پس باید خیلی مراقب بود.»