دکترین پدافند هوایی ایران تغییر کرد؟ | ویژگی های خاص سامانه آرش کمانگیر

همشهری آنلاین – گروه سیاسی: با وجود گذشت چند روز از سرنگون شدن پهپاد «ام. کیو.۹» آمریکایی ازسوی سامانه نوین پدافندی ایران در تنگه هرمز، تحلیلگران نظامی مشغول طرح گمانه‌زنی‌های مختلفی درباره این سامانه جدید ایران هستند. وبگاه تخصصی «دیفنس سکوریتی آسیا» به تازگی در گزارشی، به این موضوع توجه نشان داده و تاکید کرده سامانه موشکی زمین‌به‌هوای متحرک «آرش کمانگیر»، که به‌تازگی از آن رونمایی شده، به‌عنوان یک معماری نوین و بالقوه تحول‌آفرین در حوزه پدافند هوایی نامتقارن ایران مطرح است؛ سامانه‌ای که برای مقابله با پهپادهای «ام. کیو.۹» ریپر، پهپادهای پنهان‌کار و مأموریت‌های شناسایی دقیق در منطقه تنگه هرمز طراحی شده‌است.

رونمایی جنجالی

• گزاره: سامانه پدافند هوایی جدید ایران با نام «آرش کمانگیر» نخستین مأموریت عملیاتی خود را با سرنگونی یک فروند پهپاد شناسایی آمریکایی «ام. کیو.۹» ریپر در نزدیکی جزیره قشم انجام داده است.
• نکته ویژه: ایران از این موضوع برای نمایش توانمندی‌های دفاعی خود و تقویت بازدارندگی منطقه‌ای بهره برده است.
• اهمیت:

• «ام. کیو.۹» از مهم‌ترین پهپادهای شناسایی و اطلاعاتی آمریکا محسوب می‌شود.
• این پهپاد نقش مهمی در نظارت بر تنگه هرمز، مسیرهای انرژی خلیج فارس و فعالیت‌های نظامی ایران دارد.
• حتی ادعای هدف قرار دادن این پهپاد نیز از نظر سیاسی و نظامی اهمیت بالایی دارد.

تغییر دکترین پدافند هوایی ایران

• گزاره: «آرش کمانگیر» صرفاً یک سامانه موشکی جدید نیست، بلکه نماد تغییر دکترین دفاع هوایی ایران محسوب می‌شود.
• راهبرد: ایران به این نتیجه رسیده که سامانه‌های ثابت و گران‌قیمت مانند سایت‌های راداری بزرگ و آتشبارهای راهبردی، در برابر حملات دقیق مدرن بسیار آسیب‌پذیرند.
• نتیجه: تهران به سمت سامانه‌های متحرک، کوچک‌تر، ارزان‌تر و قابل جایگزینی حرکت کرده‌است.
• هدف: در صورت تخریب بخش مهمی از زیرساخت‌های پدافندی، شبکه دفاعی ایران همچنان قادر به ادامه فعالیت باشد. در این مدل، بقاپذیری و پراکندگی جغرافیایی اهمیت بیشتری از قدرت آتش صرف پیدا می‌کند.

گمانه‌زنی درباره ویژگی‌های سامانه

• تحلیلگران معتقدند آرش کمانگیر احتمالاً از یک شاسی چرخ‌دار متحرک بهره می‌برد.
• این سامانه رادار، پرتابگر موشک و حسگرهای الکترواپتیکی را در یک مجموعه یکپارچه جای داده‌است.
• این سامانه پدافندی با سامانه روسی Pantsir-S۱ شباهت ظاهری دارد و می‌تواند نشانه‌ای از بومی‌سازی مفاهیم پدافندی خارجی توسط ایران باشد.

• برخی ویژگی‌های احتمالی سامانه:

1. استفاده از رادار آرایه فازی فعال (AESA)
2. بهره‌گیری از حسگرهای فروسرخ و کشف غیرفعال
3. قابلیت مقابله با پهپادها و اهداف ارتفاع پایین
4. هدایت فرمانی موشک‌ها برای کاهش هزینه تولید
5. امکان تولید انبوه و استقرار گسترده

اهمیت جنگ الکترونیک و حسگرهای پنهان

• ایران به‌تدریج از وابستگی کامل به رادارهای فعال فاصله گرفته و به سمت شبکه‌ای از حسگرهای غیرفعال و چندگانه حرکت می‌کند.
• این رویکرد سبب می‌شود سامانه کمتر امواج راداری منتشر کند. در نتیجه هدف قرار دادن آن توسط موشک‌های ضدتشعشع دشوارتر شود.
• ترکیب رادار، حسگرهای فروسرخ و سایر سامانه‌های کشف نیز می‌تواند بقاپذیری آن را در شرایط جنگ الکترونیک افزایش دهد.

پیامدهای راهبردی در تنگه هرمز

• تنگه هرمز از مهم‌ترین گذرگاه‌های انرژی جهان است و حدود یک‌پنجم نفت جهان از آن عبور می‌کند.
• هرگونه ارتقای توان پدافند هوایی ایران در این منطقه دارای اهمیت ژئوپلیتیکی بالایی است.
• اگر آرش کمانگیر توانایی درگیری با پهپادهای پیشرفته را داشته باشد، می‌تواند عملیات شناسایی آمریکا، اسرائیل و کشورهای عربی را دشوارتر کند.
• آنها مجبور خواهند شد به استفاده بیشتر از جنگ الکترونیک، پرواز در ارتفاع بالاتر و صرف هزینه‌های بیشتر برای سرکوب پدافند هوایی اقدام کنند.

ابهام، جنگ روانی و آینده سامانه

• اطلاعات قابل راستی‌آزمایی درباره این سامانه وجود ندارد.
• تاکنون مشخصات فنی دقیق، تصاویر درگیری یا شواهد مستقلی از عملکرد این سامانه منتشر نشده‌است.
• ابهام درباره توانایی‌های سامانه می‌تواند برای ایران ارزش بازدارندگی ایجاد کند.

مسیر آینده پدافند هوایی ایران

• گزاره: «آرش کمانگیر» احتمالاً بخشی از راهبرد جدید ایران برای ایجاد شبکه‌ای از سامانه‌های پدافند هوایی متحرک، پنهان‌پذیر، کم‌هزینه و قابل تولید انبوه است.
• راهبرد: این رویکرد به‌جای رقابت مستقیم با قدرت‌های بزرگ، بر تحمیل هزینه، ایجاد عدم قطعیت و فرسایش توان اطلاعاتی و عملیاتی دشمن تکیه دارد.
• نتیجه: این سامانه می‌تواند مسیر آینده پدافند هوایی ایران را پس از دوران سامانه‌های بزرگی مانند «اس ۳۰۰» نشان دهد.