پس از جنگ ایران؛ کشورهای عربی به دنبال خودکفایی تسلیحاتی

همشهری آنلاین - گروه سیاسی: کشورهای خلیج فارس با شتاب گرفتن جنگ در منطقه، تلاش برای ساخت و توسعه صنایع دفاعی بومی را افزایش داده‌اند؛ مسیری که با هدف کاهش وابستگی به واردات تسلیحات غربی و تقویت امنیت داخلی دنبال می‌شود.

اکونومیست نوشت:

پادشاهی‌های نفتی خلیج فارس به ولخرجی مشهورند؛ موضوعی که صنایع دفاعی غرب بیش از بسیاری دیگر از آن بهره برده‌اند. ثروت نفتی این کشورها هزینه حدود یک‌پنجم واردات تسلیحاتی جهان را تامین می‌کند و فهرست خریدشان از جنگنده‌های پیشرفته تا ناوچه‌های نظامی را در بر می‌گیرد. در منطقه‌ای پرتنش و بی‌ثبات، امنیت بهایی سنگین دارد.

اما اکنون این دولت‌های ثروتمند در حال تقویت صنایع دفاعی بومی خود هستند تا وابستگی‌شان به غرب را کاهش دهند. جنگ ایران نیز، آن‌گونه که انتظار می‌رود، این هدف را جدی‌تر کرده است. عربستان سعودی قصد دارد تا سال ۲۰۳۰ نیمی از بودجه تسلیحاتی خود را در داخل کشور هزینه کند؛ رقمی که امروز حدود یک‌چهارم است. همچنین این کشور می‌خواهد شرکت صنایع نظامی عربستان سعودی (SAMI) از نظر درآمد در میان ۲۵ شرکت بزرگ دفاعی جهان قرار گیرد. با این حال، این شرکت دولتی که از جمله با شرکت آمریکایی بوئینگ (Boeing) همکاری مشترک دارد، فعلا عمدتا قطعات یدکی جنگنده‌های آمریکایی و چند مدل خودروی زرهی تولید می‌کند. شرکت «برزان هولدینگز» قطر نیز برنامه‌های بلندپروازانه‌ای دارد، اما هنوز در مقیاسی محدود فعالیت می‌کند.

بیشترین شتاب اما در امارات متحده عربی دیده می‌شود. در سال ۲۰۱۹ حدود ۲۵ شرکت اماراتی در قالب گروه اج (EDGE Group) ادغام شدند تا یک غول ملی در صنایع دفاعی شکل بگیرد. این شرکت از آن زمان سهام مدیریتی چندین شرکت خارجی را خریداری کرده و در ماه مه نیز توافقی برای خرید ۸۰ درصد سهام شرکت ایتالیایی موتور دیزل کاستروزیونی (Costruzioni Motori Diesel)، سازنده موتورهای دیزلی، امضا کرد.

گروه (EDGE Group) همچنین ۵۱ درصد سهام شرکت‌های مشترک با ۲ شرکت دیگر ایتالیایی، یعنی لئوناردو (Leonardo) و فینکانتیری (Fincantieri) را در اختیار دارد و با شرکت آلمانی راین‌متال (Rheinmetall) نیز در حوزه پدافند هوایی همکاری می‌کند. این شرکت در نوامبر گذشته نیز با صنایع آندوریل (Anduril Industries)، یکی از شرکت‌های نوظهور فناوری دفاعی آمریکا، مشارکتی مشترک برای تولید پهپاد جهت استفاده امارات و متحدانش تشکیل داد.

درآمد گروه (EDGE Group) در سال گذشته از ۵ میلیارد دلار فراتر رفت و به گفته مدیران آن، حاشیه سود مطلوبی نیز داشته است. سفارش‌های جدید به ارزش حدود ۸ میلیارد دلار، مجموع سفارش‌های در دست اجرا را به بیش از ۲۰ میلیارد دلار رسانده است. حمد المرار، مدیرعامل شرکت، برآورد می‌کند که با اجرای این سفارش‌ها درآمد شرکت طی ۲ سال آینده حدود ۲۰ درصد افزایش یابد. این شرکت هم‌اکنون نیز در میان ۳ تولیدکننده بزرگ مهمات هدایت‌شونده دقیق در جهان قرار دارد.

هدف گروه (EDGE Group) داخلی‌سازی همه چیز نیست. این شرکت بیشتر بر سامانه‌ها و قطعاتی تمرکز دارد که یا از نظر راهبردی حیاتی هستند یا زنجیره تامین آنها ممکن است آسیب‌پذیر باشد. با این حال دامنه بلندپروازی‌های آن روبه‌گسترش است. این شرکت پیش‌تر بر مالکیت حقوق مالکیت فکری تمرکز داشت، اما اکنون به گفته یکی از مدیرانش، بیش از گذشته به تولید و توسعه این دانش و فناوری نیز می‌اندیشد.

گسترش فعالیت‌های گروه اج (EDGE Group) باعث شده سهم امارات از واردات جهانی تسلیحات کاهش یابد. بر اساس آمار موسسه تحقیقات صلح بین‌المللی استکهلم، سهم امارات از واردات تسلیحاتی جهان از ۳.۵ درصد در فاصله ۲۰۱۶ تا ۲۰۲۰ به ۲.۷ درصد در دوره ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۵ رسیده است.

با این حال، این شرکت تنها برای بازار داخلی تولید نمی‌کند. نزدیک به سه‌چهارم محصولات آن صادر می‌شود و مشتریانش در آمریکای لاتین، آفریقا و آسیا قرار دارند. المرار می‌گوید با وجود افزایش رقابت منطقه‌ای، شرایط ژئوپلیتیکی جهان فرصت‌های صادراتی بیشتری ایجاد خواهد کرد. این شرکت در ژانویه امسال توافقی برای ایجاد مشارکت مشترک با برزان هولدینگز (Barzan Holdings) امضا کرد و فناوری خودروهای نظامی خود را نیز در اختیار شرکت سامی (SAMI) عربستان قرار داده است.

توانمندی رو به رشد دفاعی امارات در جریان جنگ نیز به کمک این کشور آمده است. ایران بیش از عربستان سعودی یا قطر، امارات را هدف حملات خود قرار داده است. مقام‌های اماراتی می‌گویند حدود ۸۰ درصد پهپادهای شاهد که به سمت این کشور پرتاب شده‌اند، توسط سامانه‌های ساخت امارات رهگیری یا خنثی شده‌اند. سامانه‌های جنگ الکترونیک گروه اج (EDGE Group) نیز با شناسایی موشک‌ها و پهپادهای ورودی، عملیات اخلال و فریب الکترونیک را آغاز کرده و در هماهنگی با سامانه‌های آمریکایی ضد موشک بالستیک عمل کرده‌اند.

المرار می‌گوید مزیت مهم این جنگ آن بوده که فناوری‌های گروه اج (EDGE Group) در میدان نبرد آزمایش شده‌اند. البته جنگ مشکلاتی نیز ایجاد کرده است؛ برای مثال، اختلال در حمل‌ونقل از مسیر تنگه هرمز باعث تاخیر در تامین برخی قطعات و اجرای برنامه‌های تولیدی شده است.

با این حال، تلاش چند سال اخیر امارات برای بومی‌سازی تولیدات دفاعی اکنون دوراندیشانه به نظر می‌رسد. حتی در شرایطی که یک کشور از متحدان قدرتمند و همسایگان دوست برخوردار باشد، افزایش خودکفایی همچنان یک مزیت مهم است. شاید همین قهرمان نوظهور صنایع دفاعی بتواند برتری مورد نیاز امارات را برای سال‌های آینده فراهم کند.