عاشق شدن چریک‌های انقلابی در دلِ تعقیب و گریزها

همشهری آنلاین- علی‌الله سلیمی: دو رمان«خواب لیلی» و «دختر باغ اناری» نوشته محدثه اصلانی به یک موضوع امنیتی و عاطفی در سال‌های منتهی به پیروزی انقلاب اسلامی می‌پردازد که سرگذشت چریک‌های انقلابی در مواجه با آرمان‌ها، رویاها و عشق و احساسات جوانی را روایت می‌کند. دو رمان یادشده در اصل، یک رمان دوجلدی است که البته نویسنده و ناشر این آثار را در قالب آثار مستقل با عناوین جداگانه منتشر کرده‌اند، اما اگر خواننده‌ای ابتدا رمان خوابی لیلی را بخواند و بعد برود سراغ دختر باغ اناری، لذت بیشتر از پیوند ماجراها خواهد برد.

خط داستانی این دو رمان در دل تعقیب و گریزهای دو نیروی متضاد شکل می‌گیرد. گروه اول، مبارزان انقلابی دهه پنجاه هستند که اغلب فعالیت زیرزمینی دارند و در عین حال با احساسات و عواطف جوانی هم درگیر هستند. در مقابل گروه دوم، نیروهای امنیتی حکومت پهلوی صفحه‌آرایی می‌کنند که خود نیز تزلزل در شأن و جایگاه اجتماعی خود را همواره احساس می‌کنند اما هنوز دل در گرو مافوق‌های خود دارند. در دل این تعقیب و گریزهای پیوسته و نسبتا طولانی، عشق پاک و زلالی هم بین دو شخصیت داستانی؛ قادر و لیلی شکل می‌گیرد که رشد و بلوغ این رابطه عاطفی با تداوم و توسعه حرکت‌های انقلابی در ایران و گسترش آن در محور مقاومت همزمان می‌شود.

محور اصلی روایت رمان «خواب لیلی» بر شخصیت «قادر زنده‌رودی» استوار است؛ جوانی تحصیل‌کرده، مدرس دانشگاه و برخاسته از خانواده‌ای مرفه که مسیر زندگی‌اش، برخلاف جایگاه اجتماعی پدر، به مبارزه زیرزمینی علیه حکومت پهلوی گره خورده است. قادر با اندیشه‌های شهید مصطفی چمران آشنا شده و در کشورهای مختلفی چون لبنان و مصر، آموزش‌های چریکی دیده است؛ آموزش‌هایی که هدف آن‌ها، هم حمایت از روند مبارزات انقلابی در ایران و هم رساندن تسلیحات به شیعیان فلسطین و لبنان عنوان می‌شود. این دوگانگی زندگی دانشگاهی در کنار فعالیت‌های مخفیانه بخش مهمی از تنش درونی شخصیت قادر را شکل می‌دهد؛ به‌ویژه آن‌جا که پدرش، از مقامات ارشد سازمان اطلاعات است و افشای فعالیت‌های پسر می‌تواند پیامدهای جبران‌ناپذیری برای خانواده به همراه داشته باشد.

در پی ماجراها، رمان «دختر باغ اناری»، ادامه مستقیم داستان «خواب لیلی» است؛ اثری که فصل نخست ماجرای لیلی و قادر را روایت می‌کرد و اکنون در جلد دوم، این داستان را وارد مرحله‌ای پیچیده‌تر و پرتنش‌تر می‌کند. این کتاب با حفظ فضای تاریخی ـ سیاسی دهه‌های منتهی به انقلاب، دامنه روایت را از کوچه‌های قدیمی تهران فراتر می‌برد و به جغرافیای مبارزات منطقه‌ای، به‌ویژه لبنان، گسترش می‌دهد. در «دختر باغ اناری»، لیلی و قادر دیگر صرفاً دو شخصیت عاشق در دل یک روایت سیاسی نیستند؛ آن‌ها اکنون به‌عنوان زوجی چریک، با الهام از اندیشه‌های شهید مصطفی چمران و شهید سیدمحمدباقر صدر، در متن یک مبارزه سازمان‌یافته قرار گرفته‌اند. این دو برای پنهان‌شدن از تعقیب نیروهای امنیتی، به خانه‌ای در عودلاجان پناه برده‌اند؛ خانه‌ای که به‌ظاهر امن است، اما در عمل، یکی از گره‌گاه‌های اصلی روایت به شمار می‌رود. یکی از شخصیت‌های کلیدی این جلد، «آبان جواهری» است؛ مأمور کارکشته موساد که برای به دام انداختن قادر وارد ایران شده و در این مرحله از داستان، به شبکه اشرف پهلوی پیوسته است. آبان، برخلاف تصویر کلاسیک از شخصیت منفی، چهره‌ای تک‌بعدی ندارد. علاقه پنهان او به لیلی، شکافی در منطق رفتارش ایجاد کرده؛ شکافی که نه به یک دگرگونی ناگهانی، بلکه به تردیدی تدریجی و مبهم می‌انجامد. مطالعه این رمان‌ها برای علاقه‌مندان به ادبیات داستانی با مضامین امنیتی و معمایی با چاشنی روابط احساسی و عاطفی جذاب‌تر خواهد بود.

کتاب‌های «خواب لیلی» در ۳۹۲ صفحه و «دختر باغ اناری» در ۲۸۲ صفحه از سوی انتشارات کتاب جمکران چاپ و منتشر شده است.