هوش مصنوعی در عصر بحران | از میدان نبرد تا اقتصاد دیجیتال

همشهری آنلاین - یکتا فراهانی: در شرایطی که جهان با بحران‌های امنیتی، اقتصادی و فناورانه روبه‌روست، نقش هوش مصنوعی هر روز پررنگ‌تر می‌شود؛ نقشی که از میدان‌های جنگ تا ساختار اقتصاد و نظام حکمرانی امتدادیافته است.

همایش «هوش مصنوعی در عصر بحران» با حضور جمعی از مدیران، متخصصان، پژوهشگران و فعالان حوزه فناوری در تهران برگزار شد؛ رویدادی که تلاش داشت تصویری روشن از جایگاه هوش مصنوعی در دنیای پرتنش امروز ارائه دهد. سخنرانان این نشست از تحولاتی سخن گفتند که نشان می‌دهد هوش مصنوعی دیگر یک فناوری نوظهور نیست، بلکه به زیرساختی راهبردی برای مدیریت بحران، افزایش تاب‌آوری اقتصادی، ارتقای قدرت ملی و حتی تغییر قواعد جنگ‌های مدرن تبدیل شده است.

بازیگر اصلی بحران‌های قرن بیست ویکم

همایش «هوش مصنوعی در عصر بحران» بیست و پنجم خرداد به ابتکار رسانه هوشیو در تهران برگزار شد. این رویداد با حضور مدیران، پژوهشگران و فعالان فناوری به بررسی نقش روزافزون هوش مصنوعی در مواجهه با بحران‌های امنیتی، اقتصادی و حکمرانی اختصاص داشت.

نقش هوش مصنوعی در معادلات نظامی

سید محمدحسین خلیلی، سردبیر هوشیو، در سخنان افتتاحیه با اشاره به تصویری که سال‌ها از هوش مصنوعی در آثار علمی‌تخیلی ارائه می‌شد، تأکید کرد این فناوری امروز به واقعیتی ملموس در جنگ‌های مدرن تبدیل شده است. او با مرور نمونه‌هایی از فعالیت آلن تورینگ در جنگ جهانی دوم تا کاربرد سامانه‌های خودمختار در جنگ داخلی لیبی، نشان داد نقش هوش مصنوعی در معادلات نظامی به‌سرعت در حال گسترش است.

به گفته او، ورود هوش مصنوعی به عرصه نظامی سه تحول بنیادین را رقم زده است؛ کاهش چشمگیر نیاز به نیروی انسانی در شناسایی و انتخاب اهداف، جایگزینی تجهیزات پرهزینه با ابزارهای هوشمند و ارزان‌قیمت مانند پهپادهای کوچک، و در نهایت تبدیل داده به مهم‌ترین سرمایه راهبردی در میدان نبرد. او معتقد است که امروز کیفیت داده‌ها و توان تحلیل آن‌ها از بسیاری از تجهیزات سنتی نظامی ارزشمندتر شده است.

هشدار درباره اعتماد بیش از حد به الگوریتم‌ها

خلیلی در ادامه نسبت به دو تهدید مهم هشدار داد. نخست پدیده «سوگیری اتوماسیون» که موجب می‌شود تصمیم‌گیران در شرایط بحرانی بدون بررسی کافی به خروجی سامانه‌های هوش مصنوعی اعتماد کنند. دوم نیز گسترش مهمات و سامانه‌های خودمختار است که می‌تواند خطرات بلندمدتی برای غیرنظامیان ایجاد کند و چالش‌های جدیدی را در حوزه اخلاق و امنیت به وجود آورد.

نمونه‌ای از تاب‌آوری اقتصاد دیجیتال در جنگ

در بخش دیگری از این همایش، دکتر صابر خسروی با موضوع «اقتصاد دیجیتال در سایه جنگ» به تجربه اوکراین پرداخت. او توضیح داد که اقتصاد دیجیتال این کشور طی سه سال نخست جنگ با روسیه نه‌تنها فرونپاشید، بلکه رشد بیش از پنج‌درصدی را نیز تجربه کرد و صادرات خدمات فناوری آن افزایش یافت.

خسروی دلیل این موفقیت را تمرکز بر دارایی‌های نامشهود و اتخاذ سیاست‌های مبتنی بر تاب‌آوری عنوان کرد. به گفته او، دیجیتالی‌سازی گسترده خدمات، تمرکززدایی از زیرساخت‌های ارتباطی و حفظ سرمایه انسانی متخصص سه عامل اصلی موفقیت اوکراین در عبور از شرایط بحرانی بوده‌اند.

بیشتر بخوانید :

• اولین سیستمی که بدون دخالت انسان، خودش فرضیه علمی تولید و کشف می‌کند

• جنگ سرد دیجیتال | پشت پرده گروگان‌گیری کدهای هوشمند در دره سیلیکون

ظهور «مخترع بی‌نهایت»

دکتر کامران باقری، مدیرعامل اسمایلینو، هوش مصنوعی را «عنصر فناوری‌ساز» توصیف کرد و از ظهور پدیده‌ای با عنوان «مخترع بی‌نهایت» سخن گفت. به باور او، سامانه‌های هوش مصنوعی می‌توانند بدون محدودیت زمانی و با سرعتی بی‌سابقه به تولید ایده‌ها و نوآوری‌های جدید بپردازند.

وی همچنین تأکید کرد این فناوری با آشکارسازی الگوهای پنهان و افزایش شفافیت داده‌ها می‌تواند به کاهش فساد ساختاری کمک کند. باقری هشدار داد کشورها و سازمان‌هایی که نتوانند خود را با این تحولات هماهنگ کنند، بخش مهمی از کنترل خود بر اقتصاد آینده را از دست خواهند داد.

کسب‌وکارها در دل «طوفان کامل»

دکتر مهدی محمدی، عضو هیئت‌علمی دانشگاه تهران، فضای کنونی فعالیت کسب‌وکارهای ایرانی را «محیط متخاصم» توصیف کرد. به گفته او، شتاب تحولات فناورانه، بحران‌های اقتصادی، چالش‌های انرژی و تنش‌های ژئوپلیتیکی فضایی آکنده از نوسان، پیچیدگی و عدم قطعیت ایجاد کرده است.

محمدی معتقد است برخلاف تصور اولیه، هوش مصنوعی تنها مشاغل تکراری را تحت‌تأثیر قرار نمی‌دهد و اکنون به بسیاری از مشاغل تخصصی نیز وارد شده است. او مدلی سه‌گانه برای استفاده از هوش مصنوعی ارائه داد که در آن این فناوری می‌تواند نقش «سپر» برای حفاظت از سازمان، «سلاح» برای ایجاد مزیت رقابتی و «رادار» برای رصد محیط و تصمیم‌گیری هوشمند را ایفا کند.

به اعتقاد محمدی، سازمان‌های موفق آینده تنها در برابر بحران‌ها مقاومت نخواهند کرد، بلکه باید به سطحی از «پادشکنندگی» برسند؛ وضعیتی که در آن نهادها بتوانند از دل بحران‌ها قوی‌تر، چابک‌تر و کارآمدتر از گذشته بیرون بیایند.

حکمرانی عقب‌تر از فناوری

در بخش سیاست‌گذاری این همایش، دکتر داوود ادیب هوش مصنوعی را یک «مگادایم» یا ابر پارادایم توصیف کرد. او معتقد است چالش اصلی کشور نه کمبود ظرفیت علمی، بلکه ضعف در حوزه حکمرانی و سیاست‌گذاری است.

ادیب تأکید کرد توسعه هوش مصنوعی صرفاً با تأمین تجهیزات و سخت‌افزار محقق نمی‌شود و مشارکت عمومی در فرآیند سیاست‌گذاری اهمیت زیادی دارد. دیگر سخنرانان نیز بر ضرورت توسعه اینترنت اشیا، رایانش ابری، تولید داده در محل و همکاری گسترده‌تر میان دولت و بخش خصوصی تأکید کردند.