غربالگری سرطان پروستات از چه سنی لازم است؟ | یک توصیه به افرادی که سابقه خانوادگی دارند

همشهری‌آنلاین - پروانه بندپی: سرطان پروستات و سرطان مثانه، شایع‌ترین سرطان‌ها در مردان هستند که اگر زود تشخیص داده شوند، اغلب قابل کنترل‌اند. اما در صورت تأخیر می‌توانند مسیر زندگی فرد را تغییر دهند. با این حال، خیلی از مردهای ایرانی به چکاپ‌های دوره‌ای اهمیت نمی‌دهند و علائم هشداردهنده بیماری‌ها برای خیلی از آنها مهم و در اولویت نیست. بسیاری از مردان ایرانی زمانی به فکر سلامت خود می‌افتند که کار از پیشگیری و حتی درمان گذشته است.

شایع‌ترین سرطان در مردها

سلامت مردها تا حدی اهمیت دارد که یک هفته کامل در خردادماه (۲۵ تا ۳۱ خرداد) به عنوان هفته ملی سلامت مردان تعیین شده است تا به آنها یادآوری کند خودمراقبتی زن و مرد ندارد و اگر مراقب سلامت جسم و روان خود نباشند، دود آن درنهایت به چشم خود و خانواده‌شان خواهد رفت. یکی از حوزه‌های مهمی که خودمراقبتی در آن نقش تعیین‌کننده دارد، سلامت دستگاه ادراری و تناسلی مردان است؛ بخشی از بدن که بسیاری از بیماری‌های آن در مراحل اولیه بدون علامت هستند و تنها با چکاپ‌های منظم قابل شناسایی‌اند.

همشهری‌آنلاین درباره شایع‌ترین سرطان‌های دستگاه ادراری و تناسلی مردان، با دکتر ناصر سیم‌فروش، فلوشیپ جراحی کلیه، مجاری ادراری و تناسلی، رئیس قطب اورولوژی ایران و استاد تمام اورولوژی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی گفتگو کرده است. دکتر سیم‌فروش توضیح می‌دهد که «دو سرطان در مردان اهمیت ویژه‌ای دارند؛ اول، سرطان پروستات که شایع‌ترین سرطان مردان در تمام دنیا و ازجمله ایران به شمار می‌رود و دوم سرطان مثانه که در کشور ما به دلیل مصرف بالای سیگار و قلیان و تریاک شیوع قابل توجهی دارد و می‌تواند بسیار خطرناک باشد.»

غربالگری در سنین بسیار بالا ضرورتی ندارد

دکتر سیم‌فروش می‌گوید: «باید توجه داشت که همه سرطان‌ها شبیه یکدیگر نیستند و رفتارهای متفاوتی دارند. خوشبختانه اکثریت سرطان‌های پروستات، سرطان‌های تهاجمی و کشنده نیستند. به‌ خصوص در سنین بالا. به همین دلیل انجمن‌های معتبر اورولوژی جهان در راهنماهای بالینی خود تأکید می‌کنند که انجام غربالگری گسترده در سنین بسیار بالا ضرورتی ندارد.»

این فوق تخصص اورولوژی توضیح بیشتری در این زمینه می‌دهد: «مطالعات کالبدگشایی نشان داده‌اند که حدود ۸۰ درصد مردان بالای ۸۰ سال و نزدیک به ۹۰ درصد مردان بالای ۹۰ سال، درجاتی از سرطان پروستات را دارند، اما این سرطان باعث مرگ آنها نمی‌شود. به همین دلیل بعد از حدود ۷۵ سالگی، در بسیاری از موارد انجام غربالگری روتین، ضرورت ندارد. چون ممکن است فرد را وارد چرخه‌ای از بررسی‌ها و درمان‌ها و جراحی‌های غیرضروری کند.»

توصیه به افرادی که سابقه خانوادگی دارند

سیم‌فروش ادامه می‌دهد: «اما در سنین پایین‌تر موضوع متفاوت است. افرادی که سابقه خانوادگی سرطان پروستات دارند، مخصوصا اگر پدر، برادر، عموها یا سایر بستگان درجه یک آنها به این بیماری مبتلا بوده‌اند، بهتر است از ۴۰ سالگی سالانه یک بار و حتی ۲ بار آزمایش PSA انجام دهند. در افرادی که سابقه خانوادگی ندارند، این بررسی (PSA) معمولاً از ۵۰ سالگی و سالانه یک بار توصیه می‌شود.

این استاد دانشگاه می‌گوید: «در مورد PSA فقط عدد آن اهمیت ندارد، بلکه رشد و روند تغییرات آن هم مهم است. برای مثال اگر PSA فردی یک سال ۳ باشد و سال بعد به ۳.۵ برسد، این افزایش باید توسط پزشک بررسی شود. اما اگر این عدد هر سال ثابت (مثلا روی ۳) بماند، جای نگرانی ندارد. بنابراین توصیه می‌شود مردان از سنین میانسالی به بعد، آزمایش PSA را به‌ صورت سالانه انجام دهند.»

سیم‌فروش می‌گوید: «البته بالا بودن PSA به معنای ابتلا به سرطان نیست و فقط یک علامت هشداردهنده محسوب می‌شود. در چنین شرایطی ممکن است پزشک انجام MRI پروستات را توصیه کند و در صورت مشاهده یافته‌های مشکوک، پیوکسی می‌شود ولی اگر ام‌آرآی مشکوک نبود، با PSA بعدی چک می‌کنیم و اگر بالاتر رفته بود، آن وقت نمونه‌برداری هم انجام می‌شود.»

بیشتر بخوانید؛

• چرا مردها در برابر مراقبت پوستی گارد دارند؟

• آیا بزرگی پروستات به سرطان پروستات منجر می‌شود؟

• چرا مردها در برابر مراقبت پوستی گارد دارند؟

۱۰ درصد سرطان‌های پروستات، تهاجمی هستند

به گفته این فوق تخصص مجاری ادراری و تناسلی، «حدود ۵ تا ۱۰ درصد سرطان‌های پروستات از نوع تهاجمی هستند و می‌توانند به استخوان‌ها و سایر اندام‌ها گسترش پیدا کنند و خطر مرگ داشته باشند، اما حدود ۹۰ درصد موارد در صورت تشخیص به‌موقع، قابل کنترل و درمان هستند. در بسیاری از بیماران، با درمان مناسب و در صورت نیاز جراحی، بیماری ریشه‌کن می‌شود یا به سطح بسیار پایینی می‌رسد. البته این بیماران باید بعد از درمان هم تحت نظر پزشک باقی بمانند و هر ۶ ماه یک ‌بار آزمایش PSA انجام دهند.

سیم‌فروش، یکی از دلایل بهبود وضعیت بیماران مبتلا به سرطان پروستات را، «وجود آزمایش PSA » عنوان می‌کند که باعث امکان تشخیص زودهنگام سرطان و درمان آن می‌شود. به گفته این استاد دانشگاه، «برای سرطان‌های دیگر ازجمله سرطان مثانه هنوز نشانگر تشخیص مؤثری مثل PSA وجود ندارد و به همین دلیل توجه به علائم هشداردهنده - مخصوصا خون در ادرار - اهمیت زیادی دارد.»