بارتاب نگاه‌های موافق و مخالف در مستند پرتره شهید لاریجانی | مردم قهرمانان جنگ بودند

همشهری آنلاین: ذات سینمای مستند بر پایه زاویه دید مستندسازی‌ شکل می‌گیرد که مخاطب را به قلب حقیقت می‌برد؛ حقیقتی که در پس هر شکست و پیروزی، ناگفته باقی ‌مانده. در برنامه ۲۴ تلویزیون اینترنتی همشهری، نیما مهدیان و عارف افشار، ۲ مستندساز جنگ تحمیلی سوم، از پروژه‌های در دست ساختشان و همینطور نگاهشان به مستند جنگ تحمیلی سوم گفتند. چکیده حرف‌های آنها را در ادامه می‌خوانید:

عارف افشار

مستند شهید لاریجانی

در حال حاضر مشغول ساخت مستندی درباره جنگ تحمیلی سوم و همچنین پروژه پرتره آقای دکتر لاریجانی هستیم. حدود یک‌ماه و نیم است که این پروژه آغاز شده و در حال حاضر بخش قابل توجهی از فیلمبرداری انجام شده است. امیدواریم بتوانیم آن را به جشنواره سینماحقیقت برسانیم. این پروژه در شرایطی شکل گرفت که فضای کشور از نظر التهابات میدانی تا حدی آرام‌تر شده بود. من پیش‌تر ارتباطی شخصی و محدود با آقای لاریجانی داشتم و به شخصیت ایشان علاقه‌مند بودم. ابتدا قرار نبود پروژه مستقلی شکل بگیرد، اما بعد از شهادت ایشان و با پیشنهاد مجموعه، کار به شکل رسمی آغاز شد.

تجربه مستندسازی جنگ

در تجربه جنگ‌های قبلی و بحران‌ها، انتقال تجربه به نسل جدید ضعیف بوده و هر نسل دوباره از صفر شروع کرده است. در جنگ ۱۲روزه قبلی هم ایرادهایی در کار خودم می‌دیدم و همین باعث شد در این جنگ جدید با نگاه دقیق‌تر و انگیزه بیشتر وارد شوم. ساختار این جنگ بسیار پیچیده‌تر از گذشته بود، چون جامعه تغییر کرده بود.

مسئله همکاری و میدان

برخلاف برخی تصورها، در این پروژه همکاری نهادهای مختلف بسیار جدی بود. مجموعه‌هایی مانند اوج، حوزه هنری و مرکز گسترش نقش حمایتی داشتند و جلسات متعدد و شبانه‌روزی برای پیشبرد کار برگزار شد. درک اهمیت رسانه در میدان جنگ نسبت به گذشته بیشتر شده بود.

نگاه تحلیلی به جنگ و ترور

من معمولا از لحظه بحران فاصله می‌گیرم و به‌دنبال علت‌ها می‌روم؛ اینکه چرا یک اتفاق رخ داده و چه مسیرهایی به آن منتهی شده است. برای من مسئله اصلی «چرایی» است نه صرفا «وقوع حادثه». نگاه من در مستند، آسیب‌شناسانه و درون‌گفتمانی است.

رویکرد در مستند لاریجانی

در مستند جدید، تلاش من این است که هم نگاه موافقان و هم مخالفان دیده شود. چون شخصیت لاریجانی در یک مسیر طولانی سیاسی شکل گرفته و طبیعی است که برداشت‌های متفاوتی درباره او وجود داشته باشد. هدف من بررسی این است که چگونه یک شخصیت مهم در چنین جایگاهی قرار گرفته و چرا در معرض تهدید بوده است.

ضرورت تکثر دیدگاه

معتقد هستم که در فضای رسانه‌ای باید تکثر دیدگاه‌ها به رسمیت شناخته شود. اگر فقط یک روایت رسمی وجود داشته باشد، تصویر واقعی جامعه شکل نمی‌گیرد. مستند باید امکان دیدن زوایای مختلف یک مسئله را فراهم کند، حتی اگر تلخ یا چالش‌برانگیز باشد.

نیما مهدیان

کارکرد مستند

مستند اساسا برای تقویت روایت رسمی نیست، بلکه برای نشان دادن مسئله و ایجاد فهم عمیق‌تر از واقعیت است. اگر مسئولان به این درک برسند، باید مستندها را به‌عنوان تجربه زیسته ببینند، نه صرفا آمار یا محصول هنری. مستند می‌تواند قبل از وقوع بحران هشدار بدهد. اگر مسائل اجتماعی در زمان درست دیده شوند، بسیاری از بحران‌ها قابل پیشگیری هستند. امروز جنگ، جنگ روایت‌هاست و ما یا روایت می‌کنیم یا روایت می‌شویم.

تجربه میدانی از نسل جدید

در ابتدا نگاه من نسبت به نسل جدید چندان امیدوارکننده نبود، اما در میدان جنگ تصویر متفاوتی دیدم. نوجوان‌ها و جوان‌هایی را دیدم که در ایست‌های بازرسی، کمک‌رسانی، تفحص و آواربرداری حضور فعال داشتند و رفتارهای انسانی و مسئولانه از خود نشان دادند.

ناامیدی و مسائل اجتماعی

بخشی از نسل جدید دچار ناامیدی عمیق نسبت به آینده است. این مسئله فقط رسانه‌ای نیست، بلکه به اقتصاد، تبعیض و تجربه زیسته آنها برمی‌گردد. این نسل با مقایسه دائمی زندگی خود با تصاویر شبکه‌های اجتماعی، دچار احساس نابرابری می‌شود.

ضرورت تغییر در روایت رسانه‌ای

اگر این مسائل به رسمیت شناخته نشود، به یک آتش زیر خاکستر تبدیل می‌شود. رسانه باید امکان گفت‌وگو را افزایش دهد و از روایت یک‌سویه فاصله بگیرد. در غیراین صورت، واقعیت جامعه دیده نخواهد شد.

تجربه‌های انسانی در جنگ

در جنگ، صحنه‌های زیادی از رفتار انسانی مردم دیدم؛ از کمک‌های مردمی تا همدلی در شرایط بحرانی. اگر این روایت‌ها گفته نشود، یا تحریف می‌شود یا حذف. مستند باید واقعیت را بدون اغراق یا حذف نشان دهد. صحنه‌هایی مانند عروسی‌های خیابانی، کمک‌رسانی مردم، یا حتی یک لحظه ساده مثل آموزش موسیقی در میان صدای بمباران، برای من بسیار ماندگار شد. اینها نشان می‌دهد زندگی حتی در سخت‌ترین شرایط ادامه دارد.

مردم به مثابه قهرمان جنگ

در نهایت، قهرمان این جنگ مردم بودند. مردم ایران نشان دادند که در بحران‌ها توان مدیریت، همدلی و خلق شگفتی دارند. چیزهایی دیدم که نگاه من به جامعه را تغییر داد و نشان داد هنوز ظرفیت‌های انسانی بزرگی وجود دارد.