گلوگاه امنیت غذایی جهان

همشهری آنلاین - بهنام صدقی: تنگه هرمز دیگر فقط گلوگاه انرژی نیست، اکنون گلوگاه امنیت غذایی جهان است. ۳۸ درصد تجارت جهانی کودهای نیتروژنه و ۲۰ درصد کودهای فسفاته از این آبراه عبور می‌کردند، اما از ۲۲ مارس، حتی یک کشتی کود از تنگه نگذشته است. ۴۴ فروند کشتی با ۲۰۹ هزار تن کود در خلیج فارس سرگردانند و اوره‌ها یکی پس از دیگری فاسد می‌شوند. بزرگ‌ترین تولیدکننده تک‌واحد اوره جهان در قطر با حمله پهپادی سه خط تولید خود را از دست داده، ایران مجتمع‌های آمونیاک را تعطیل کرده و عربستان، امارات و عمان صادرات را متوقف کرده‌اند. تولید جهانی کودهای نیتروژنه ۳۸ درصد سقوط کرده، درست در بدترین زمان ممکن: فصل کاشت بهاره در اروپا، چین، آمریکا، هند و پاکستان در حال از دست رفتن است، برزیل و آرژانتین سطح زیرکشت را کاهش داده‌اند و فائو هشدار می‌دهد که پنجره بحرانی تا اواسط ژوئن بیشتر باز نیست. هند با ۸۵ درصد وابستگی و ذخایر ۴۵ روزه در آستانه فاجعه است، افغانستان با ۶۶ درصد وابستگی به واردات در آستانه قحطی و بانک جهانی پیش‌بینی می‌کند کاهش تولید غلات در سال ۲۰۲۶ معادل از دست رفتن غذای ۳۰۰ میلیون نفر خواهد بود. فائو برآورد می‌کند جمعیت دچار ناامنی غذایی حاد از ۳۴۵ میلیون نفر به بیش از ۵۰۰ میلیون نفر تا اواخر سال ۲۰۲۶ برسد و بدتر از همه، هیچ جایگزینی وجود ندارد، مسیر دماغه امید نیک زمان سفر را از ۱۸ روز به ۴۵ روز و هزینه را ۳۰۰ درصد افزایش می‌دهد. تنگه هرمز، شاهرگ حیاتی غذای جهان، اکنون بسته است. این، یعنی یک تصمیم سیاسی در واشنگتن، می‌تواند به گرسنگی ۵۰۰ میلیون انسان منجر شود. جامعه بین‌المللی باید فورا اقدام کند. حتی اگر جنگ فردا پایان یابد، بازگشت به حالت عادی شش ماه طول می‌کشد. شش ماه، یعنی یک سال قحطی. این بهای جنگی است که کاخ سفید آغاز کرد و حالا جهان تاوانش را می‌پردازد.

۱. سهم تنگه هرمز از تجارت جهانی کود

۳۸ درصد از تجارت جهانی کودهای نیتروژنه و ۲۰ درصد از کودهای فسفاته از این تنگه عبور می‌کردند. این معادل سالانه ۲۲ میلیون تن کود، عمدتا اوره، است که اکنون به بازار نمی‌رسد.

۲. آخرین محموله موفق

آخرین محموله موفق، کشتی «ناداب» حامل ۳۵ هزار تن اوره ایران بود که در ۲۲ مارس عبور کرد. پس از آن هیچ کشتی تجاری حامل کودی از تنگه نگذشته است.

۳. کشتی‌های سرگردان در خلیج فارس

هم اکنون ۴۴ فروند کشتی با ۲۰۹ هزار تن کود در خلیج فارس سرگردانند. اوره از روز ۴۵ به بعد در اثر رطوبت فاسد می‌شود.

۴. آسیب به تاسیسات تولید

تنها به حمل و نقل محدود نیست. تأسیسات پتروشیمی منطقه نیز هدف قرار گرفته‌اند:

قطر انرژی بزرگترین تولیدکننده تک‌واحد اوره جهان با ظرفیت ۵.۶ میلیون تن، در ۵ آوریل با حمله پهپادی سه خط تولید خود را کاملا از دست داد.

ایران تمام مجتمع‌های تولید آمونیاک را تعطیل کرده است.

عربستان، امارات و عمان نیز صادرات خود را متوقف یا کاهش داده‌اند.

۵. سقوط تولید جهانی

در مجموع، تولید جهانی کودهای نیتروژنه حدود ۳۸ درصد سقوط کرده است.

۶. بدترین زمان ممکن از نظر تقویم کشاورزی

اختلال در فوریه و مارس، بدترین زمان ممکن رخ داده است:

اروپا، چین، آمریکا، هند و پاکستان: فصل کاشت بهاره از اوایل مارس آغاز می‌شود. تأخیر در تامین کود به معنای از دست رفتن تمام فصل است.

برزیل و آرژانتین: در حال کاشت ذرت و سویای دوم هستند و به کود وارداتی وابسته‌اند.

اندونزی، ویتنام، تایلند و کشورهای آفریقایی: در حال کاشت برنج و ذرت در فصل اصلی (مارس تا ژوئن) هستند.

کارشناسان فائو: پنجره بحرانی تا اواسط ژوئن است. پس از آن حتی با بازگشایی تنگه، برای کشت اصلی دیر شده است.

۷. وضعیت کشورهای آسیب‌دیده

هند: با ۸۵ درصد وابستگی نیتروژن به خلیج فارس، فاجعه‌بارترین وضعیت را دارد. ذخایر آن تنها ۴۵ روز دوام می‌آورد.

برزیل: با ۸۰ درصد وابستگی وارداتی کود، مجبور به کاهش سطح زیرکشت شده است.

آفریقا: قیمت اوره از ۴۸۰ به ۸۵۰ دلار جهش کرده است. کاهش ۱۰ درصدی عرضه کود می‌تواند تولید ذرت و برنج را تا ۲۵ درصد کاهش دهد.

استرالیا: بدون تولید داخلی اوره، با کاهش ۴۰ درصدی گندم مواجه است.

افغانستان: با ۶۶ درصد وابستگی به واردات، در آستانه قحطی قرار دارد.

۸. پیش‌بینی بانک جهانی از کاهش تولید جهانی در سال ۲۰۲۶

برنج: ۲۵ تا ۳۰ میلیون تن کاهش (۸ تا ۱۰ درصد)

ذرت: ۴۰ تا ۵۰ میلیون تن کاهش (۱۰ تا ۱۲ درصد)

گندم: ۳۵ تا ۴۵ میلیون تن کاهش (۹ تا ۱۱ درصد)

این کاهش معادل از دست رفتن غذای ۳۰۰ میلیون نفر است.

۹. افزایش ناامنی غذایی

فائو برآورد می‌کند جمعیت دچار ناامنی غذایی حاد از ۳۴۵ میلیون نفر به بیش از ۵۰۰ میلیون نفر در اواخر سال ۲۰۲۶ برسد.

۱۰. چرا جایگزینی وجود ندارد؟

بر خلاف بحران سال ۲۰۲۲ که مسیرهای جایگزین داشت، اختلال در هرمز فاقد هرگونه جایگزین عملی است.

دور زدن آفریقا از دماغه امید نیک:

زمان سفر: از ۱۸ روز به بیش از ۴۵ روز افزایش

هزینه: تا ۳۰۰ درصد افزایش

کشورهای صادرکننده اصلی (قطر، عربستان، امارات، عمان، ایران) همگی در پشت تنگه محبوس شده‌اند.

۱۱. اقدام فوری لازم است

جامعه بین‌المللی باید فورا اقدام کند. حتی اگر جنگ فردا پایان یابد، بازگشت به حالت عادی شش ماه طول می‌کشد.

جان کلام

تنگه هرمز دیگر فقط گلوگاه انرژی نیست، اکنون گلوگاه امنیت غذایی جهان است.