سوپر ال ‌نینو در راه ایران | ال‌ نینو پرونده خشکسالی را می‌ بندد یا نتیجه عکس دارد؟ | هشدار درباره ایجاد حس کاذب در جامعه

همشهری‌آنلاین - مجیدجباری: «سوپر ال‌نینو» ، « ترسالی بزرگ» و «بارش‌های سیلابی پاییزی» این روزها آنقدر در فضای رسانه‌ای و شبکه‌های اجتماعی تکرار می‌شوند که گویا قرار است پرونده خشکسالی در ایران بسته شود. حتی اگر پاییز پربارش هم در راه باشد، واقعیت اقلیمی ایران تغییری نکرده است. کشور ما همچنان در قلب کمربند خشک زمین قرار دارد و هنوز زیر بار بدهی سنگین 6 سال خشکسالی، کاهش شدید سفره‌های زیرزمینی و سوء مدیریت منابع آبی کمر خم کرده‌است. کارشناسان هشدار می‌دهند بزرگنمایی درباره ترسالی و بارش‌های احتمالی پیش ‌رو نباید واقعیت بحران آب در یکی از خشک ترین مناطق زمین را به حاشیه ببرد و مردم و مسئولان را از اصلاح الگوی مصرف و مدیریت منابع آبی غافل کند.

یک متخصص آب و هواشناسی با اشاره به برخی پیش‌بینی ‌ها درباره احتمال افزایش بارش‌ های پاییزی می‌گوید: این شرایط نباید موجب کوتاهی در مدیریت منابع آب و اصلاح الگوی مصرف شود. حتی اگر ال ‌نینو یا سوپر ال‌نینو بر الگوهای جوی منطقه اثر بگذارد، باز هم بخش بزرگی از بدهی انباشته ایران به منابع آبی باقی خواهد ماند و تنها ممکن است بخشی از این کمبود جبران شود.

نیما فرید مجتهدی در گفت‌وگو با همشهری‌آنلاین توضیح می‌دهد: امسال از نظر بارش، سال نسبتا خوبی برای کشور بود و تا سوم خرداد 1405 میزان بارش کشور حدود 3 درصد بالاتر از متوسط بلندمدت ثبت شده است که در سال‌های اخیر کمتر شاهد چنین شرایطی بودیم. با وجودی که طبیعت در بسیاری از نقاط ایران نشانه‌های این افزایش بارش را نمایان کرده، اما این شرایط در سراسر کشور یکسان نیست.

رشد تاریخی بارش در هرمزگان

به گفته او، بیشترین افزایش بارش در میان استان‌ها مربوط به هرمزگان با رشد ۷۷ درصدی بوده که رقمی کم ‌سابقه و تاریخی برای این استان به حساب می‌آید. با این حال، همزمان ۱۷ استان کشور همچنان با کاهش بارش رو به ‌رو هستند و تهران با ۳۸ درصد کاهش بارندگی، یکی از خشک ‌ترین شرایط را تجربه می‌کند.

این دکترای آب‌وهواشناسی ادامه می‌دهد: تمرکز کم ‌بارشی در محدوده استانهای همجوار رشته‌کوه البرز، از نکات قابل توجه الگوی بارشی امسال است. حتی استانهای شمالی مانند گیلان و مازندران نیز برخلاف انتظار، شرایط کم ‌بارشی را پشت سر گذاشتند.

فریدمجتهدی می‌گوید: سال آبی جاری در بهار نیز خود را نشان داد. روزهای ابری و بارش‌های رگباری در بسیاری از مناطق کشور، تصویری نمادین از یک بهار پربارش ایجاد کرد اما همین شرایط به ظاهر مطلوب، باعث شکل‌گیری موجی از خوش ‌بینی و در کنار آن، شایعات گسترده اقلیمی شده است. برخی تیترها درباره پایان خشکسالی یا آغاز ترسالی بزرگ بیش از آنکه ریشه علمی داشته باشند، متاثر از فضای روانی جامعه هستند.

او با اشاره به مطالعات اقلیمی دو دهه اخیر توضیح می‌دهد: هنوز هیچ جمع ‌بندی قطعی و جامعی درباره روند بارش ایران وجود ندارد، اما آنچه تقریبا همه مراکز علمی بر آن اتفاق نظر دارند، تاثیر جدی تغییر اقلیم و گرمایش جهانی بر فلات ایران است که باعث افزایش ناهنجاری‌های جوی و تشدید خشکی و گرما در کشور شده است.

هشدار درباره ایجاد حس کاذب در جامعه

این دکترای آب و هواشناسی با اشاره به اینکه ایران به دلیل قرار گرفتن در منطقه جنب‌ حاره‌ای، ذاتا اقلیمی خشک دارد و همین ویژگی، کشور را در برابر تغییرات اقلیمی آسیب‌ پذیرتر می‌کند، می‌افزاید: در کنار تغییر اقلیم، نبود مدیریت یکپارچه حوضه‌های آبریز، برداشت بی‌رویه از منابع آب زیرزمینی و سوء مدیریت در بهره‌برداری از منابع سطحی، بحران آب را در ایران تشدید کرده است.

فریدمجتهدی هشدار می‌دهد: خطرناک‌ ترین پیامد یک سال نسبتا پربارش، ایجاد حس امنیت کاذب در جامعه و دستگاه‌های اجرایی است. چنین حسی می‌تواند سیاست‌های صرفه‌جویی و مدیریت مصرف را تضعیف کند. ضمن ایتکه اگر قرار باشد ترسالی پیش بینی‌شده فایده ‌ای برای کشور داشته باشد، باید از آن برای بازسازی منابع از دست رفته، کاهش فشار بر سفره‌های زیرزمینی و اصلاح الگوی مصرف استفاده شود، نه افزایش مصرف و بهره‌برداری از منابع آب.

ال نینو نتیجه عکس هم دارد

در هفته‌های اخیر بحث بازگشت ال‌نینو و حتی شکل‌ گیری «سوپر ال‌نینو» نیز داغ شده است. فریدمجتهدی در این باره توضیح می‌دهد: مطالعات اقلیمی نشان می‌دهد در بسیاری از سال‌های ال‌نینو، به‌ویژه ال ‌نینوهای متوسط تا قوی، احتمال افزایش بارش پاییزه و زمستانه در غرب، جنوب‌ غرب و دامنه‌های زاگرس بیشتر می‌شود. با این حال تاثیر ال‌نینو در همه مناطق ایران یکسان نیست و حتی در برخی مناطق می‌تواند نتیجه معکوس داشته باشد.

او می افزاید: عوامل دیگری مانند شاخص نوسان اطلس شمالی و سایر الگوهای دورپیوند جوی نیز بر وضعیت اقلیمی ایران اثرگذارند و به همین دلیل نمی‌توان صرفا بر اساس شکل‌گیری ال ‌نینو، درباره آینده بارش کشور قضاوت قطعی کرد.

این متخصص آب و هواشناسی می‌گوید: در عین حال مدلهای جهانی نشان می‌دهند که جهان از فاز لانینا به سمت شرایط خنثی و احتمال شکل‌گیری ال ‌نینوی جدید در اواخر ۲۰۲۶ حرکت می‌کند.

سووپر ال‌نینو چیست و چه تاثیری دارد؟

یک استاد پژوهشگاه بین‌المللی زلزله‌شناسی و مهندسی زلزله نیز معتقد است سوپر ال‌نینوی احتمالی در سال ۲۰۲۶ می‌تواند یادآور یکی از شدیدترین رخدادهای اقلیمی تاریخ باشد.

مهدی زارع در گفت‌وگو با همشهری‌آنلاین با اشاره به سوپر ال ‌نینوی سال‌های ۱۸۷۷ تا ۱۸۷۸ می‌گوید: در آن دوره، ناهنجاری شدید دمای آب اقیانوس آرام منجر به خشکسالی ‌های گسترده و قحطی جهانی شد و میلیون‌ها قربانی بر جای گذاشت.

زارع توضیح می‌دهد : شباهت‌هایی میان الگوهای اقلیمی آن دوره و شرایط کنونی به‌ویژه پس از تداوم چندساله پدیده لانینا در سال‌های اخیر دیده می‌شود. در صورت شکل‌گیری سوپر ال ‌نینو، احتمال اختلال در بارش‌های موسمی آسیا و آسیب به بخش کشاورزی در برخی مناطق جهان وجود دارد.

با وجود همه این پیش‌بینی‌ها، کارشناسان بر یک نکته تاکید دارند که ایران همچنان در کمربند خشک زمین قرار دارد و حتی بارش‌های فراتر از نرمال نیز نمی‌تواند این واقعیت را تغییر دهد. ترسالی اگر رخ دهد، نهایتا فرصتی برای ترمیم زخم‌ های منابع آبی کشور خواهد بود و بهانه‌ ای برای فراموش کردن بحران آب باقی نمی‌ماند.