مسئولان از تعابیری که نمک روی زخم باشد، امتناع کنند/ کرسی‌های آزاداندیشی دچار افعال معکوس شده است/ دانشگاه آیینه جامعه است

محمود صادقی عضو انجمن مدرسین دانشگاه‌ها در گفت‌وگو با خبرنگار ایلنا، در پاسخ به پرسشی درباره ارزیابی فضای این روزهای دانشگاه‌های کشور و ریشه‌های اصلی التهابات گفت: دانشگاه هم جزئی از جامعه است و همان ناآرامی، التهاب یا اعتراضی که در لایه‌های مختلف جامعه وجود دارد، در دانشگاه هم به همین ترتیب وجود دارد. البته اعتراضات دی‌ماه همزمان با اواخر ترم تحصیلی دانشگاه و ایام امتحانات بود و بعد هم اکثراً مجازی شدند و از ابتدا بروز و ظهوری پیدا نکردند، اما از ابتدای هفته جاری که دانشگاه‌ها در ترم دوم تحصیلی فعالیت خود را شروع کردند، قابل انتظار هم بود که به هر حال چنین صحنه‌هایی را شاهد باشیم. در حقیقت، اتفاقاتی که داخل دانشگاه‌ها صورت گرفته و شعارهایی که داده شده، برشی از خود جامعه است.

این تحرکات نتیجه انباشت مسئله‌های حل نشده‌ای بود که در این مقطع سر باز کرد

وی در پاسخ به این سؤال که آیا این وضعیت را باید واکنشی مقطعی دانست یا نشانه مسئله‌ای انباشته‌شده در محیط‌های دانشگاهی است، گفت: به نظرم این هم عین خود وضعیت جامعه است؛ یعنی آن اعتراض‌ها هرچند به هر حال به خشونت کشیده شد و شاید این خشونت از دو طرف هم بود، اما نتیجه انباشت مسئله‌های حل‌نشده مختلفی بود که در این مقطع سر باز کرد. بی‌احتیاطی‌ای که تصمیم‌گیرندگان دولتی و حاکمیتی در بحث‌های اقتصادی و معیشتی کردند و فشاری که به خاطر مخارج به نوعی حساب‌نشده روی منابع دولت وجود دارد، به سمت گرده‌های مردم سوق داده شد و فکر نمی‌کردند که این گرده‌ها دیگر توانایی تحمل چنین باری را ندارد.

صادقی افزود: این یک محرک بود برای فعال شدن مسائل انباشته‌شده‌ای که در سال‌ها شکل گرفته بود اعم از مسائل اقتصادی، معیشتی، سیاسی، اجتماعی و فرهنگی و شکافی که به طرز روزافزونی بین دولت و ملت طی سال‌های گذشته به دلایل مختلف صورت گرفته بود و در قضایای اخیر سر باز کرد و دانشگاه هم به طریق اولی چنین وضعیتی را دارد.

مسئولان از تعابیری که نمک روی زخم باشد، امتناع کنند

این نماینده پیشین مجلس در پاسخ به پرسشی درباره لزوم احترام به جان‌باختگان و مدیریت مسئولانه این موضوع به‌ویژه در دانشگاه‌ها تصریح کرد: این حجم از جان باختن مردم در یک مدت کوتاه در جریان اعتراضات نشانگر این است که اتفاق ویژه‌ای افتاده است. به نظر من می‌توانست این موضوع مدیریت شود تا سطح خشونت کاهش پیدا کند و میزان کشته‌شده‌ها و مجروحان به مراتب پایین‌تر باشد، اما به هر حال اتفاق تلخی افتاد. البته خشونت از سمت معترضان هم غیرقابل انکار است و در گزارش‌های اپوزیسیون و منابع مستقل هم به تعداد نیروهای امنیتی که در این قضایا کشته شدند، اشاره شده است.

وی ادامه داد: با این حال، چه از سمت معترضان و چه از سمت نیروهای انتظامی، حساسیتی نسبت به این موضوع ایجاد شده که به‌ویژه مسئولان حاکمیتی و دولتی باید بسیار مراقبت کنند، به‌ویژه در دانشگاه، از تعابیری که به نوعی نمک روی این زخم باشد، امتناع کنند.

از گسیل نیروها، چه به نام دانشجو و چه غیر دانشجو، برای برخورد با دانشجویان خودداری شود

صادقی در پاسخ به پرسشی درباره نقش جریان‌های سیاسی و رسانه‌ای در جلوگیری از تحریک دانشجویان ادامه داد:  رسانه‌های منتسب به دولت و حاکمیت، به‌خصوص صداوسیما، اگر با نگاه یک‌سویه، تحریف و جهت‌دهی سیاسی حرکت‌ها را بازتاب دهند، می‌تواند خشم دانشجویان را شعله‌ورتر کند. باید با شرح صدر و شناسایی حق اعتراض و حق اجتماع با رعایت موازین حقوقی و قانونی، آستانه تحمل مسئولان بالاتر برود و از گسیل نیروها، چه به نام دانشجو و چه غیر دانشجو، برای برخورد با دانشجویان خودداری شود و اجازه دهند جامعه دانشگاهی مسائل را حل‌وفصل کند.

کرسی‌های آزاداندیشی دچار افعال معکوس شده است

صادقی درباره کارکرد کرسی‌های آزاداندیشی گفت: این عبارت کرسی آزاداندیشی به تعبیر معروف دچار افعال معکوس شده است. من به عنوان یک دانشگاهی کمتر شاهد بوده‌ام که امکان و زمینه آزاداندیشی در این کرسی‌ها فراهم شود. این موضوع به جلوه‌ای بروکراتیک و بخشنامه‌ای برای گرفتن امتیازهایی مانند ترفیع پایه و ارتقا تبدیل شده و مسئله‌ای جدی نبوده و عملاً به عکس خود تبدیل شده است. وقتی متولی چنین کاری نهادهایی باشند که جزو وظایف اصلی‌شان محدود کردن آزادی‌هاست، طبیعی است که این سازوکار نتواند مؤثر باشد و حتی خود به بسترسازی برای اعتراضات منجر شده است.

مجاری رسمی گفت‌وگو از دانشگاه تقریباً سلب شده است

وی درباره ضعف در نهادینه کردن گفت‌وگوی واقعی در دانشگاه‌ها اظهار کرد: متاسفانه در این سال‌ها تشکل‌های دانشجویی و اعضای هیئت علمی اجازه فعالیت آزاد نداشته‌اند و فعالان دانشجویی و سیاسی با محدودیت‌ها، پرونده‌سازی‌ها و ستاره‌دار شدن مواجه بوده‌اند. مجاری رسمی مانند تشکل‌یابی و ایجاد فضای آزاد برای گفت‌وگو و تضارب آرا تقریباً از دانشگاه سلب شده، مگر در موارد معدودی که به صورت مقطعی برگزار شده است. طبیعی است هر چیزی که اجازه بروز و ظهور نداشته باشد، ابتدا زیرزمینی می‌شود و وقتی انباشته شود، فوران می‌کند.

مسئولان وزارت علوم آستانه تحمل خود را بالا ببرند

این نماینده پیشین مجلس در پاسخ به پرسشی درباره اصرار برخی نمایندگان برای ورود نیروهای نظامی به دانشگاه‌ها گفت: قوانین مصوب اجازه ورود نیروهای امنیتی به دانشگاه‌ها را نداده است و باید قانون رعایت شود و با دانشگاه برخورد نظامی و امنیتی نشود. اگر خدایی نکرده در اثر برخورد نیروهای رسمی یا غیررسمی خونی ریخته شود، طبیعی است که دامنه اعتراضات گسترده‌تر و شدت آن افزایش می‌یابد و به حدی غیرقابل مهار می‌رسد. مسئولان وزارت علوم، حراست‌ها و رؤسای دانشگاه‌ها باید آستانه تحمل خود را بالا ببرند و مراقب هرگونه حرکتی باشند که منجر به خشونت شود.

وی درباره نقش تشکل‌های دانشجویی در فضای کنونی افزود: الان به نظرم این فعالیت‌ها حالت تشکیلاتی بارزی ندارد. البته بعضی تشکل‌ها، اعم از سیاسی یا انجمن‌های علمی و کانون‌های دانشجویی، در واکنش به مسائل روز بیانیه می‌دهند، اما اینکه آن دانشجویی که در صحنه است و در این اعتراضات شرکت می‌کند، چه میزان وابستگی تشکیلاتی دارد، در این مورد تردید دارم. در حقیقت، وضعیت محدودیت‌های تشکل‌یابی منجر به شکل‌گیری جامعه توده‌وار شده، هم در سطح جامعه و هم در سطح دانشگاه و طبیعتاً وقتی توده‌وار شود، هویت مشخصی ندارد و مسئولیت‌پذیری هم کمتر می‌شود.

دانشگاه جدا از جامعه نیست

وی در پاسخ به این سؤال که آیا انتقال اعتراض از فضای رسمی به کف دانشگاه ناشی از پیوند مطالبات اجتماعی است یا نتیجه نوع مواجهه با اعتراضات اولیه، تصریح کرد: امر غیرمنتظره‌ای اتفاق نیفتاده است. دانشگاه جدا از جامعه نیست و در همه دوره‌ها هم به همین ترتیب بوده است. نمی‌خواهم تشبیه کنم، اما در دوره انقلاب هم دانشگاه کانون شکل‌گیری اعتراض‌ها و تظاهرات بود و الان هم به همین ترتیب است. به نظرم امر غیرعادی‌ای نیست که بخواهیم دنبال علل و عوامل خاصی در این زمینه بگردیم.

مسئله، ضعف در ساختار حکمرانی و تداخل وظایف و مسئولیت‌هاست

تهدیدکنندگان وزیر علوم به استیضاح انتظار دارند وزیر دستور تعطیلی دانشگاه یا سرکوب بدهد؟

وی درباره تهدید وزیر علوم به استیضاح از سوی برخی نمایندگان گفت: نمی‌دانم وقایع اخیر چه ارتباطی به وزیر علوم دارد. آیا انتظار دارند وزیر دستور تعطیلی دانشگاه یا سرکوب بدهد؟ آیا چنین راه‌حل‌هایی در گذشته نتیجه داده یا موجب التهاب بیشتر شده است؟ به نظر من اگر به این دلایل بخواهند استیضاح کنند، نوعی کوتاه‌اندیشی است، هرچند حق نمایندگان برای سؤال و استیضاح قابل انکار نیست، اما باید دید اهداف و نتایج آن چه خواهد بود.

صادقی در پایان درباره نسبت دادن مستقیم حوادث به وزیر علوم اظهار کرد: مسئله، ضعف در ساختار حکمرانی و تداخل وظایف و مسئولیت‌هاست. مسئولانی در ظاهر دیده می‌شوند اما مدیریت‌های پشت‌پرده تصمیم‌گیر هستند. حتی باید دید رئیس‌جمهور و وزرا هم تا چه حد آزادی عمل دارند؟ در آغاز ناآرامی‌ها رویکردی بر تحمل و پیشگیری از خشونت بود، اما پس از چند روز تغییر کرد و مشخص شد مدیریت از دست دولت خارج شده است. در وزارت علوم و دانشگاه‌ها هم بخش قابل توجهی از اختیارات خارج از این مجموعه است و شاید بالای ۷۰ درصد اختیارات وزارت علوم در حوزه‌های مرتبط با دانشجو و استاد خارج از وزارتخانه باشد.