جهان، ایران را به عنوان یک «قدرت عقلانی» می‌شناسد

به گزارش ایلنا به نقل از روابط عمومی سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، نشست تخصصی «چالش‌ها و فرصت‌های تصویر بین‌المللی جمهوری اسلامی ایران در دوران پساجنگ»، پیش از ظهر امروز (۱۰ خردادماه) با حضور چهره‌های علمی و اجرایی کشورمان و با هدف واکاوی ابعاد دیپلماسی عمومی و تحلیل افکار عمومی جهان در سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی برگزار شد. 

رضا ملکی، رئیس مرکز بررسی‌های راهبردی روابط فرهنگی سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی در این نشست به تشریح نقشه راه دیپلماسی فرهنگی ایران پس از تحولات اخیر پرداخت. وی با تاکید بر اینکه ایرانِ پساجنگ نیازمند یک «بازشناسی» جدی در سطح بین‌الملل است، اظهار کرد: دوران پساجنگ اقتضائات متفاوتی دارد. ما باید به سمت «آشنایی‌زدایی» از تصویر قدیمی ایران حرکت کنیم. ایرانی که پس از این نبرد شناخته می‌شود، باید مجدداً به جهانیان معرفی شود و این وظیفه‌ای است که سیاست‌گذاران از نهادهای فرهنگی انتظار دارند. 

وی با اشاره به قدرت نظامی، مفهوم جدیدی را تحت عنوان «بازدارندگی شناختی» مطرح کرد و افزود: در کنار قدرت بازدارندگی موشکی، ما نیازمند بازدارندگی در حوزه ذهن‌ها و شناخت‌ها هستیم. این حوزه‌ای است که باید کانون مشورت‌های نخبگانی و سیاست‌گذاری‌های کلان ما قرار گیرد. 

ملکی با اشاره به تغییر پارادایم در دیپلماسی فرهنگی تصریح کرد: دوران صدور پیام‌های یک‌طرفه و بمباران خبری به شیوه سنتی به پایان رسیده است. امروز باید از ساختارهای حاکمیتی تصدی‌گر فاصله بگیریم و میدان را به کنشگران غیرحاکمیتی، نخبگان و دیپلماسی عمومی بسپاریم. حاکمیت باید نقش تسهیل‌گر و پشتیبان را ایفا کند. 

این استاد دانشگاه به نقش پررنگ جوانان و ایرانیان خارج از کشور در دوران بحران اشاره کرد و گفت: ایده «جان‌فدا» برای خارج از کشور، یکی از رویش‌های این دوران بود. شاهد بودیم که تعداد زیادی از ایرانیان مقیم خارج و به‌ویژه جوانان، داوطلبانه برای دفاع از آرمان‌های ملی اعلام آمادگی کردند. این پتانسیل عظیم، موتور محرک تصویرسازی جدید ایران در جهان است. 

ملکی در پایان سخنانش، با تمجید از تلاش‌های رایزنان فرهنگی و ستادهای رسانه‌ای در طول جنگ، خاطرنشان کرد که سازمان فرهنگ و ارتباطات با تمام توان به میدان آمد و بسیاری از مواضع رهبران افکار عمومی در جهان، حاصل تلاش‌های شبانه‌روزی سربازان دیپلماسی فرهنگی ایران در این ایام بوده است. 

در ادامه، حسین سلیمی، استاد تمام روابط بین‌الملل دانشگاه علامه طباطبایی به تبیین جایگاه ایران در فضای ذهنی جهان پرداخت. وی با نقد نگاه‌های سنتی «توپ و تانکی» به قدرت، تاکید کرد که در دنیای امروز، بخشی از هستیِ یک کشور در ذهن دیگران رقم می‌خورد و ایران برای تثبیت اقتدار خود، نیازمند یک «انقلاب در روایتگری» است. 

وی با اشاره به چرخش دیدگاه اندیشمندان بزرگی چون «جان مرشایمر» و «استفن والت» گفت: «امروز حتی سرسخت‌ترین واقع‌گرایان که تنها به قدرت مادی معتقدند، اعتراف می‌کنند که ایران به یک قدرت عقلانی و غیرقابل‌حذف در نظم بین‌الملل تبدیل شده است. داده‌های آماری نیز نشان می‌دهد که علی‌رغم فشارهای رسانه‌ای، محبوبیت ایران در میان افکار عمومی منطقه (به‌ویژه عراق و فلسطین) رشد چشمگیری داشته و در بدنه جامعه آمریکا نیز تمایل به درگیری نظامی با ایران به شدت کاهش یافته است. 

سلیمی نسبت به تحریف‌های خطرناک در حوزه عقیدتی هشدار داد و افزود: جریان‌های ضدایرانی در کنگره آمریکا تلاش می‌کنند تصویر ایران را به یک «تله آخرالزمانی» گره بزنند و مهدویت را معادل جنگ‌طلبی معرفی کنند. ما وظیفه داریم با تکیه بر اندیشه‌هایی چون تفکر شهید مطهری، ثابت کنیم که مهدویت نماد «تکامل عقلانی بشر» است، نه ویرانی جهان. وی با انتقاد از رویکردهای «سندمحور» و «مرکزگرا» در دیپلماسی فرهنگی تصریح کرد: متاسفانه گاهی هدف رایزنی‌های ما بیش از آنکه تغییر ذهنیت جامعه میزبان باشد، راضی کردن مسئولان در تهران است. ما به جای تولید اسناد اجرا نشدنی، باید به سمت «کنشگری واقعی» حرکت کنیم. نباید در دوران پس از برخورد نظامی دچار انفعال شویم؛ چرا که روایت‌ها در همین لحظات حساس شکل می‌گیرند. 

این استاد برجسته، نقشه راه عبور از بحران تصویر را در چهار رکن خلاصه کرد: ۱. دیپلماسی هنر اصیل: جایگزینی تئاتر مولف، سینمای رئالیستی و موسیقی برنده جوایز جهانی به جای محصولات سفارشی و کلیشه‌ای. ۲. برجسته‌سازی نخبگان اندیشه: معرفی چهره‌هایی همچون علامه طباطبایی و سیمین دانشور به عنوان سفرای فرهنگی. 

غلامرضا کریمی، دانشیار دانشگاه خوارزمی، در نشست تحلیل تحولات اخیر، به تشریح ابعاد پیچیده جنگ‌های اخیر و ظهور نظم جدید سیاسی در ایران تحت عنوان «جمهوری سوم» پرداخت. وی بر این باور است که کشف ظرفیت‌های جدید راهبردی، موازنه قدرت را در منطقه تغییر داده است. 

وی با کالبدشکافی طراحی‌های دشمن در جنگ چهل‌روزه، اظهار کرد: طراحی مهاجمان بر چهار مرحله استوار بود: ضربه به راس نظام، نابودی توان موشکی و پهپادی، تحریک اعتراضات خیابانی و نهایتاً تغییر رژیم و روی کار آوردن یک ساختار سکولار. اگرچه آن‌ها در گام‌های اولیه اقداماتی انجام دادند، اما با مقاومت و تاب‌آوری ملی، در تحقق مراحل اصلی که فروپاشی و تجزیه ایران بود، شکست خوردند. 

این استاد دانشگاه با اشاره به تغییرات کلان در ساختار حاکمیت گفت: ما اکنون در فضای جدیدی هستیم که می‌توان آن را آغاز «جمهوری سوم» نامید. با روی کار آمدن رهبری جدید و چهره‌های تازه در حاکمیت، ضرورت دارد که روایتگری و تصویرسازی بین‌المللی ما نیز متناسب با این تحول بنیادین، بازتعریف شود. 

کریمی، منطقه‌ای شدن جنگ را عاملی برای آشکار شدن قدرت واقعی ایران دانست و تصریح کرد: تا پیش از این، بستن تنگه هرمز تنها یک تهدید کلامی به نظر می‌رسید، اما تحولات اخیر نشان داد که این تنگه یک ظرفیت مکشوف و برگ برنده قطعی برای ایران است که می‌تواند جریان انرژی جهانی را تحت تاثیر قرار داده و بازدارندگی کشور را به سطحی بی‌سابقه برساند. 

دانشیار دانشگاه خوارزمی با انتقاد از عملکرد دستگاه دیپلماسی پس از پایان درگیری‌ها گفت: پس از جنگ دوازده‌روزه، انتظار می‌رفت تحولات جدی در حوزه خارجی رخ دهد، اما شاهد یک رکود پنج‌ماهه بودیم؛ تا جایی که به جای میزبانی از هیئت‌های خارجی، وزیر خارجه ناچار به سفرهای استانی شد. این‌عدم پاسخگویی به انتظارات عمومی، یک آسیب جدی است که نباید در دوران فعلی تکرار شود. 

وی همچنین، تاکید کرد: آنچه کشور را در برابر حملات بی‌سابقه و همزمان حفظ کرد، انسجام ملی و حمایت حتی از سوی کسانی بود که با نظام زاویه داشتند. اکنون در دوران پساجنگ، چالش اصلی ما ساختن تصویری مقتدر و در عین حال ثبات‌آفرین از ایران در محیط بین‌المللی و ارائه روایتی متناسب با واقعیت‌های جدید «جمهوری سوم» است. 

در بخش پایانی این نشست تخصصی، اساتید به نقد و بررسی کاستی‌ها و کم‌کاری‌های گذشته پرداخته و بر ضرورت یک نگاه آسیب‌شناسانه به تصویر موجود از ایران در نظام بین‌الملل تاکید کردند. مدیریت زمان در تدوین روایتگری و لزوم فوریت در طراحی مولفه‌های این تصویر جدید، از دیگر مباحث مطرح شده در این گفت‌وگوی نخبگانی بود.