رفتارشناسی اقتصادی مردم در روزهای جنگ و بحران

جواد فلاحیان، تحلیل‌گر بازارهای مالی در یادداشتی نوشت:

بحران، مولفه‌ای است که رفتار تک‌تک افراد و جامعه را در ارکان مختلف دچار تغییر می‌کند؛ اقتصاد و بازارهای مالی نیز از این امر مستثنی نیستند و در دل بحران‌هایی نظیر جنگ با رفتاری متفاوت‌تر از سوی سرمایه‌گذاران و معامله‌گران مواجه می‌شوند.

در زمان جنگ، مانند آنچه در جنگ ۴۰ روزه تجربه شد، الگوی رفتاری مردم بیش از هر زمان دیگری تابع ترس، حفظ ارزش پول و تلاش برای تصمیم‌گیری در شرایط نااطمینانی می‌شود.

بروز بحران‌ها باعث می‌شود رفتار کاربران معمولاً به سمت حفظ ارزش سرمایه تغییر کند. تجربه نشان می‌دهد که در چنین شرایطی بخش قابل‌توجهی از مردم، بازار طلا را به‌عنوان یک پناهگاه امن انتخاب می‌کنند.

داده‌های به‌دست‌آمده از گزارش اپلیکیشن میلی نیز نشان می‌دهد که در دوره مورد بررسی، تقاضا برای خرید طلا در بستر آنلاین فعال بوده است. البته همه رفتارها صرفاً خرید نیست. بخشی از کاربران که از قبل وارد بازار شده‌اند، ترجیح می‌دهند دارایی خود را حفظ کنند و وارد معامله‌های پرریسک نشوند.

در مقابل، برخی هم به دلیل نگرانی از ادامه نوسانات یا نیاز به نقدینگی، اقدام به فروش می‌کنند. اما در مجموع، در فضای بحرانی تمایل عمومی بیشتر به سمت تبدیل پول نقد به دارایی‌های امن مانند طلاست. در همین چارچوب، گزارش میلی نشان می‌دهد ۱۸ درصد کاربران در این دوره خروج کامل داشته‌اند، در حالی که ۸۲ درصد دارایی خود را حفظ کرده‌اند.

در این زمینه باید توجه داشت که از گذشته تا امروز طلا همواره یک دارایی قابل اعتماد در ذهن مردم بوده است. وقتی تورم بالا می‌رود یا بازارهای دیگر دچار بی‌ثباتی می‌شوند، مردم احساس می‌کنند طلا می‌تواند ارزش دارایی آن‌ها را حفظ کند.

از طرف دیگر، نقدشوندگی بالا و شناخت عمومی نسبت به بازار طلا باعث شده حتی افرادی هم که تخصص اقتصادی ندارند، در شرایط بحران‌هایی مانند جنگ به سمت این بازار بروند.

از سوی دیگر، این نکته نیز حائز اهمیت است که بخش مهمی از نوسانات بازار در زمان بحران ناشی از رفتارهای هیجانی است. وقتی اخبار منفی یا فضای نااطمینانی افزایش پیدا می‌کند، تصمیم‌گیری منطقی کمتر می‌شود و افراد بیشتر تحت تأثیر جو روانی بازار قرار می‌گیرند.

با این حال، دست‌کم در جنگ ۴۰ روزه می‌توان گفت بخشی از رفتار کاربران از جنس حفظ دارایی و مدیریت ریسک بوده است. داده‌های همین گزارش نشان می‌دهد که در کنار حفظ دارایی توسط بخش بزرگی از کاربران، ۵۵ درصد نیز خرید و فروش هم‌زمان داشته‌اند و ۴۲ درصد برداشت جزئی انجام داده‌اند. این داده‌ها نشان می‌دهد رفتار کاربران را نمی‌توان صرفاً هیجانی توصیف کرد.

با این حال همچنان توصیه می‌شود کاربران با تحلیل و مدیریت ریسک وارد بازار شوند، نه صرفاً بر اساس ترس یا هیجان. زیرا حتی اگر بحران جنگ و ریسک ناشی از آن هم به پایان برسد، نااطمینانی‌های دیگری در اقتصاد ایران وجود دارد.

تا زمانی که بی‌ثباتی اقتصادی، تورم و نگرانی نسبت به آینده وجود داشته باشد، احتمالاً طلا همچنان یکی از اصلی‌ترین گزینه‌های مردم برای حفظ سرمایه باقی می‌ماند. البته شکل سرمایه‌گذاری ممکن است تغییر کند؛ مثلاً استفاده از پلتفرم‌های آنلاین و خرید دیجیتال طلا بیشتر شود، اما اصل ماجرا یعنی تمایل مردم به دارایی‌های امن، همچنان ادامه خواهد داشت.